Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Lignocainum Hydrochloricum WZF 2%

Stosowanie lidokainy w znieczuleniu miejscowym wymaga przestrzegania rygorystycznych zasad bezpieczeństwa. Procedura może być wykonywana wyłącznie przez lekarzy z doświadczeniem w technikach znieczuleń oraz przeszkolonych w diagnostyce i leczeniu powikłań związanych z przedawkowaniem lidokainy, które mogą wystąpić podczas znieczulenia regionalnego.¹

Podstawowe zasady bezpieczeństwa

Podczas wykonywania znieczulenia niezbędne jest zapewnienie odpowiednich warunków bezpieczeństwa. W pomieszczeniu musi znajdować się źródło tlenu, sprzęt resuscytacyjny i zestaw niezbędnych leków. Przed rozpoczęciem procedury należy bezwzględnie zapewnić dostęp dożylny. Opóźnienie w podjęciu działań resuscytacyjnych może skutkować poważnymi powikłaniami, takimi jak niedotlenienie, kwasica, zatrzymanie czynności serca, a w skrajnych przypadkach nawet zgonem pacjenta.²

Każde wstrzyknięcie lidokainy powinno być poprzedzone próbą aspiracji w celu uniknięcia niezamierzonego podania donaczyniowego. Bezpieczne stosowanie lidokainy zależy od kilku kluczowych czynników:³

• Odpowiednie dawkowanie dostosowane do pacjenta
• Poprawna technika znieczulenia
• Przestrzeganie wszystkich środków ostrożności
• Gotowość do natychmiastowego podjęcia postępowania resuscytacyjnego

Dawkowanie i metabolizm lidokainy

Powtarzanie dawek lidokainy może prowadzić do niebezpiecznego wzrostu jej stężenia w surowicy. Reakcja organizmu na wysokie stężenia leku zależy od indywidualnego stanu pacjenta. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów wyniszczonych, w podeszłym wieku oraz u dzieci – w tych przypadkach dawkę należy dostosować do masy ciała i ogólnego stanu zdrowia.⁴

Lidokaina podlega metabolizmowi wątrobowemu, dlatego u pacjentów z niewydolnością wątroby należy uwzględnić ryzyko zwiększenia stężenia leku w płynach ustrojowych, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych.⁵

Monitorowanie stanu pacjenta

W trakcie znieczulenia konieczne jest stałe monitorowanie stanu świadomości pacjenta oraz czynności układów krążenia i oddychania. Do wczesnych objawów toksycznych stężeń lidokainy w ośrodkowym układzie nerwowym należą:⁶

• Metaliczny smak w ustach – jeden z pierwszych objawów, który może sygnalizować wzrost stężenia lidokainy
• Niepokój – pacjent może odczuwać narastającą nerwowość i pobudzenie
• Szumy uszne – dzwonienie lub brzęczenie w uszach
• Zawroty głowy – zaburzenia równowagi i orientacji przestrzennej
• Zaburzenia widzenia – nieostre widzenie, podwójne widzenie lub inne nieprawidłowości wzrokowe
• Drżenia mięśniowe – mimowolne drżenie kończyn lub innych grup mięśniowych
• Senność – nadmierna ospałość, która może postępować do głębszych zaburzeń świadomości

Szczególne zasady podczas znieczulenia w obrębie głowy i szyi

Znieczulenie w obrębie głowy i szyi wymaga zachowania szczególnej ostrożności. W tych okolicach nawet zastosowanie dopuszczalnej dawki lidokainy może wywołać objawy zatrucia. Opisywano przypadki zaburzeń świadomości, drgawek oraz depresji układów oddechowego i krążenia. Reakcje te mogą być następstwem niezamierzonego donaczyniowego podania leku. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje wstrzyknięcia produktu do światła tętnicy zaopatrującej ośrodkowy układ nerwowy.⁷

Grupy pacjentów szczególnego ryzyka

Należy zachować szczególną ostrożność podając lidokainę zewnątrzoponowo pacjentom z blokiem serca oraz z ciężkim nadciśnieniem tętniczym, ze względu na ryzyko pogłębienia istniejących zaburzeń hemodynamicznych.⁸

Przed wykonaniem znieczulenia podpajęczynówkowego, niezależnie od zastosowanego środka miejscowo znieczulającego, należy zawsze rozważyć potencjalne ryzyko i korzyści dla konkretnego pacjenta.⁹

Znieczulenie rdzeniowe i jego powikłania

Jednym z najgroźniejszych powikłań znieczuleń centralnych jest całkowite znieczulenie rdzeniowe, będące następstwem podania do przestrzeni podpajęczynówkowej zbyt dużej dawki środka miejscowo znieczulającego. Konsekwencją jest niewydolność układów krążenia i oddechowego.¹⁰

Niewydolność krążenia w tym przypadku jest spowodowana rozległą blokadą układu współczulnego, której objawami są niedociśnienie, znaczna bradykardia, a nawet zatrzymanie pracy serca. Niewydolność oddechowa wynika z porażenia mięśni oddechowych wskutek zahamowania przewodnictwa w nerwach zaopatrujących te mięśnie, w tym również przeponę.¹¹

Ryzyko wystąpienia wysokiego znieczulenia podpajęczynówkowego jest zwiększone w następujących grupach pacjentów:¹²

• Pacjenci otyli – ze względu na zmienioną dystrybucję leku i trudności techniczne
• Osoby z nadciśnieniem wewnątrzbrzusznym – powodującym zmianę ciśnienia w przestrzeni podpajęczynówkowej
• Kobiety w zaawansowanej ciąży – z powodu zmian fizjologicznych i anatomicznych

W powyższych przypadkach należy odpowiednio zmniejszyć dawkę środka miejscowo znieczulającego, aby zminimalizować ryzyko powikłań.

Całkowite znieczulenie rdzeniowe najczęściej jest rezultatem niezamierzonego, omyłkowego podania do przestrzeni podpajęczynówkowej dawki leku przeznaczonej pierwotnie do znieczulenia zewnątrzoponowego, która jest znacznie wyższa.¹³

Wykonanie znieczulenia podpajęczynówkowego u pacjenta z hipowolemią, niezależnie od rodzaju i dawki zastosowanego środka miejscowo znieczulającego, może doprowadzić do nagłego i znacznego obniżenia ciśnienia tętniczego.¹⁴

Powikłania neurologiczne

Trwałe powikłania neurologiczne, takie jak brak czucia, zaburzenia czynności ruchowych czy porażenia, występują bardzo rzadko jako następstwo znieczulenia podpajęczynówkowego.¹⁵

Zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami neurologicznymi takimi jak:¹⁶

• Stwardnienie rozsiane – przewlekła choroba demielinizacyjna OUN
• Porażenie połowicze – niedowład obejmujący połowę ciała
• Porażenie poprzeczne – utrata funkcji ruchowych i czuciowych poniżej określonego poziomu rdzenia kręgowego
• Zaburzenia nerwowo-mięśniowe – choroby wpływające na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe

Warto jednak podkreślić, że dotychczas nie obserwowano nasilenia tych zaburzeń po wykonaniu znieczulenia podpajęczynówkowego.

Stosowanie w leczeniu bólu

Przed podaniem lidokainy w leczeniu bólu w okresie okołooperacyjnym oraz w leczeniu bólu neuropatycznego (jako leku drugiego rzutu), konieczne jest wykluczenie i/lub wyrównanie zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej u pacjenta.¹⁷

Zawartość sodu w produkcie

Produkt leczniczy zawiera 2,36 mg sodu na każdy ml roztworu, co odpowiada 0,12% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu (2 g) u osób dorosłych.¹⁸

W zależności od opakowania, całkowita zawartość sodu wynosi:¹⁹

Produkt może być rozcieńczany w 0,9% roztworze chlorku sodu. Zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być uwzględniona w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu. W celu uzyskania dokładnej informacji o zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką tego rozcieńczalnika.²⁰

U pacjentów ze zmniejszoną czynnością nerek należy szczególnie uwzględnić zawartość sodu w produkcie gotowym do podania, ze względu na możliwe zaburzenia gospodarki sodowej.²¹