Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid, substancja czynna produktu leczniczego Lenalidomide Grindeks, wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u kobiet w wieku rozrodczym oraz u mężczyzn, których partnerki mogą zajść w ciążę. Ze względu na udokumentowane właściwości teratogenne, preparat ten należy przepisywać wyłącznie z uwzględnieniem Programu zapobiegania ciąży, chyba że istnieją wiarygodne przesłanki, że pacjentka nie może zajść w ciążę.¹

Porównanie z talidomidem – ryzyko teratogenności

Kluczowym aspektem, który powinien być znany każdemu lekarzowi przepisującemu lenalidomid, jest jego strukturalne podobieństwo do talidomidu – substancji o udokumentowanym silnym działaniu teratogennym u ludzi. Talidomid powoduje ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. W badaniach na małpach wykazano, że lenalidomid wywołuje wady rozwojowe podobne do tych, jakie obserwowano po zastosowaniu talidomidu.² Z tego powodu stosowanie lenalidomidu w okresie ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane.³

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Wszystkie kobiety mogące zajść w ciążę, którym przepisano lenalidomid, muszą bezwzględnie stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia.⁴ W przypadku, gdy pomimo stosowania antykoncepcji pacjentka zajdzie w ciążę w trakcie terapii lenalidomidem, leczenie należy natychmiast przerwać. Ponadto, pacjentka powinna zostać pilnie skierowana do specjalisty posiadającego doświadczenie w ocenie teratogennego skutku leczenia w celu przeprowadzenia szczegółowej oceny ryzyka oraz uzyskania właściwej porady medycznej.⁵

Zalecenia dla mężczyzn stosujących lenalidomid

Dane farmakokinetyczne wskazują, że lenalidomid jest obecny w nasieniu leczonych mężczyzn, chociaż w skrajnie małym stężeniu. Co istotne, substancja staje się niewykrywalna w nasieniu po upływie 3 dni od zakończenia podawania u zdrowych mężczyzn.⁶

Mając na uwadze środki ostrożności oraz uwzględniając szczególne populacje pacjentów z wydłużonym czasem wydalania (np. w przypadku niewydolności nerek), wszyscy pacjenci płci męskiej stosujący lenalidomid muszą bezwzględnie stosować następujące zalecenia:⁷

• Używać prezerwatyw przez cały okres leczenia
• Kontynuować stosowanie prezerwatyw podczas przerw w podawaniu leku
• Stosować prezerwatywy przez co najmniej 1 tydzień po zakończeniu leczenia

Powyższe zasady dotyczą sytuacji, gdy partnerka pacjenta jest w ciąży lub może zajść w ciążę i jednocześnie nie stosuje skutecznej metody antykoncepcji.⁸

W przypadku, gdy partnerka mężczyzny leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, zaleca się jej skierowanie do lekarza specjalizującego się lub posiadającego doświadczenie w dziedzinie teratologii w celu przeprowadzenia szczegółowej oceny ryzyka oraz uzyskania specjalistycznej porady.⁹

Karmienie piersią a stosowanie lenalidomidu

Brak jest jednoznacznych danych klinicznych dotyczących przenikania lenalidomidu do mleka kobiecego. Z powodu braku pewności co do bezpieczeństwa stosowania leku u niemowląt karmionych piersią, podczas całego okresu leczenia lenalidomidem karmienie piersią jest przeciwwskazane i należy je przerwać.¹⁰

Wpływ lenalidomidu na płodność

Przeprowadzone badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych nie wykazały negatywnego wpływu lenalidomidu na płodność. W badaniach na szczurach, którym podawano dawki lenalidomidu do 500 mg/kg (co odpowiada dawce około 200 do 500 razy większej niż stosowana u ludzi dawka 25 mg i 10 mg, w przeliczeniu na powierzchnię ciała), nie zaobserwowano działań niepożądanych związanych z płodnością ani szkodliwego wpływu na płodność zwierząt rodzicielskich.¹¹

Należy jednak pamiętać, że wyniki badań na zwierzętach nie zawsze przekładają się bezpośrednio na ludzi, dlatego z uwagi na potencjalne ryzyko teratogenne oraz brak pełnych danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi, stosowanie lenalidomidu u osób planujących potomstwo powinno być poprzedzone dokładną analizą stosunku korzyści do ryzyka.

Podsumowanie najważniejszych informacji dla lekarza dotyczących lenalidomidu w kontekście płodności, ciąży i laktacji

Każdy lekarz przepisujący lenalidomid powinien pamiętać o bezwzględnym przestrzeganiu następujących zasad:

1. Lenalidomid jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży z uwagi na udokumentowane działanie teratogenne podobne do talidomidu
2. Stosowanie leku wymaga uczestnictwa w Programie zapobiegania ciąży
3. Kobiety mogące zajść w ciążę muszą stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia
4. Mężczyźni stosujący lenalidomid muszą używać prezerwatyw w trakcie leczenia i przez tydzień po jego zakończeniu, jeśli ich partnerki są w wieku rozrodczym i nie stosują antykoncepcji
5. W przypadku zajścia w ciążę (pacjentki lub partnerki pacjenta) konieczna jest natychmiastowa konsultacja z teratologiem
6. Podczas leczenia lenalidomidem karmienie piersią jest przeciwwskazane