Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Roztwór Injectio Glucosi 5% Baxter wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia różnorodnych powikłań. Mimo że roztwory glukozy są zazwyczaj izotoniczne, w organizmie mogą stać się skrajnie hipotoniczne w stosunku do fizjologicznego ciśnienia osmotycznego ze względu na szybki metabolizm glukozy.¹

Zaburzenia elektrolitowe i równowagi płynów

Dożylne podanie glukozy może wywołać szereg zaburzeń homeostazy, których nasilenie zależy od ciśnienia osmotycznego roztworu, objętości i szybkości infuzji dożylnej, choroby podstawowej pacjenta oraz zdolności metabolizowania glukozy. Do głównych zaburzeń należą:²

• Hiperosmolalność prowadząca do diurezy osmotycznej i odwodnienia
• Hipoosmolalność wpływająca na równowagę płynową
• Zaburzenia elektrolitowe, w tym:
  • Hiponatremia hipo- lub hiperosmotyczna
  • Hipokaliemia wymagająca monitorowania
  • Hipofosfatemia wpływająca na funkcje komórkowe
  • Hipomagnezemia zaburzająca procesy metaboliczne
• Przewodnienie/hiperwolemia mogące prowadzić do stanów przeciążenia, w tym przekrwienia i obrzęku płuc

Należy podkreślić, że wymienione zaburzenia nie są jedynie skutkiem podania płynu niezawierającego elektrolitów, lecz wynikają również z metabolizmu dostarczanej glukozy.³

Ryzyko hiponatremii

Szczególnie narażeni na wystąpienie ostrej hiponatremii po podaniu płynów hipotonicznych w infuzji dożylnej są pacjenci z:⁴

• Nieosmotyczną stymulacją wydzielania wazopresyny, występującą w:
  • Ostrych chorobach
  • Dolegliwościach bólowych
  • Stresie pooperacyjnym
  • Zakażeniach
  • Oparzeniach
  • Chorobach OUN
• Chorobami serca, wątroby i nerek
• Przyjmujący leki z grupy agonistów wazopresyny

Ostra hiponatremia może prowadzić do rozwoju ostrej encefalopatii hiponatremicznej (obrzęku mózgu), manifestującej się bólem głowy, nudnościami, drgawkami, ospałością i wymiotami.⁵

Na szczególne ryzyko ciężkiego, nieodwracalnego i zagrażającego życiu uszkodzenia mózgu narażeni są pacjenci z obrzękiem mózgu.⁶ Do grup wysokiego ryzyka ciężkiego i zagrażającego życiu obrzęku mózgu w wyniku ostrej hiponatremii należą:⁷

• Dzieci
• Kobiety w wieku rozrodczym
• Pacjenci ze zmniejszoną podatnością mózgowia, w tym z:
  • Zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych
  • Krwawieniem wewnątrzczaszkowym
  • Stłuczeniem mózgu

Monitorowanie pacjenta

W trakcie długotrwałego leczenia pozajelitowego lub gdy stan pacjenta tego wymaga, konieczne może być monitorowanie pacjenta poprzez ocenę kliniczną i okresowe badania laboratoryjne w celu kontroli:⁸

• Zmian równowagi płynów
• Stężenia elektrolitów
• Równowagi kwasowo-zasadowej

Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka zaburzeń wodno-elektrolitowych, które mogą ulec nasileniu przez zwiększone obciążenie wodą niezwiązaną, hiperglikemię lub ewentualne zapotrzebowanie na insulinę.⁹

Hiperglikemia

Szybkie podawanie roztworów glukozy może prowadzić do znacznej hiperglikemii i zespołu hiperosmolarnego.¹⁰ W przypadku wystąpienia hiperglikemii należy:¹¹

• Dostosować szybkość infuzji roztworu glukozy
• W razie potrzeby podać insulinę

W razie konieczności należy również uzupełniać potas drogą pozajelitową.¹²

Szczególne grupy pacjentów

Injectio Glucosi 5% Baxter należy podawać ze szczególną ostrożnością u pacjentów:¹³

• Z zaburzeniami tolerancji glukozy, takimi jak:
  • Cukrzyca
  • Niewydolność nerek
  • Sepsa
  • Uraz
  • Wstrząs
• Z ciężkim niedożywieniem – ze względu na ryzyko wytrącania w zespole ponownego odżywienia
• Z niedoborem tiaminy, np. u pacjentów z przewlekłym alkoholizmem – występuje ryzyko ciężkiej kwasicy mleczanowej spowodowanej upośledzeniem metabolizmu oksydacyjnego pirogronianu
• Z udarem niedokrwiennym lub ciężkim uszkodzeniem mózgu w wyniku urazu – należy unikać infuzji w pierwszych 24 godzinach po urazie głowy i kontrolować stężenie glukozy, gdyż wczesna hiperglikemia była związana z niekorzystnymi wynikami u pacjentów z ciężkim urazowym uszkodzeniem mózgu
• U noworodków – wymagających szczególnej kontroli parametrów infuzji

Wpływ na wydzielanie insuliny

Przedłużone podawanie dożylne glukozy i związana z tym hiperglikemia mogą prowadzić do zmniejszenia szybkości wydzielania insuliny stymulowanego glukozą.¹⁴ Jest to istotny czynnik wpływający na długotrwałą kontrolę glikemii i potencjalnie zwiększający ryzyko powikłań metabolicznych.

Reakcje nadwrażliwości

Podczas stosowania roztworów glukozy obserwowano reakcje nadwrażliwości i reakcje na infuzję, w tym reakcje anafilaktyczne/anafilaktoidalne.¹⁵ Należy zachować ostrożność lub w ogóle unikać stosowania roztworów zawierających glukozę u pacjentów z rozpoznaną alergią na kukurydzę lub produkty kukurydziane.¹⁶

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów przedmiotowych lub podmiotowych sugerujących reakcję nadwrażliwości, należy:¹⁷

• Natychmiast przerwać infuzję
• Zastosować odpowiednie leczenie zapobiegawcze dostosowane do objawów klinicznych

Zespół ponownego odżywienia

U pacjentów z ciężkim niedożywieniem odżywianie pozajelitowe może wywołać zespół ponownego odżywienia, który charakteryzuje się:¹⁸

• Przemieszczeniem wewnątrzkomórkowym elektrolitów:
  • Potasu
  • Fosforu
  • Magnezu
• Niedoborem tiaminy
• Zatrzymaniem płynów

Aby zapobiec tym powikłaniom, konieczne jest dokładne monitorowanie pacjenta i powolne zwiększanie dostaw składników odżywczych, przy równoczesnym unikaniu przekarmienia.¹⁹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Przy stosowaniu Injectio Glucosi 5% Baxter u dzieci i młodzieży należy uwzględnić następujące zasady:²⁰

• Szybkość i objętość wlewu powinny być dostosowane do:
  • Wieku pacjenta
  • Masy ciała
  • Stanu klinicznego i metabolicznego
  • Współistniejącego leczenia
• Parametry wlewu powinny być określone przez lekarza z doświadczeniem w leczeniu pediatrycznym płynami dożylnymi

Szczególną ostrożność należy zachować podczas podawania płynów dożylnych noworodkom, ponieważ nadmierna podaż płynów może być potencjalnie śmiertelna.²¹ W przypadku stosowania pompy strzykawkowej do podawania płynów dożylnych lub leków noworodkom, nie należy pozostawiać worka z płynem połączonego ze strzykawką.²²

Przy używaniu pompy do infuzji wszystkie zaciski zestawu do podawania dożylnego muszą być zamknięte przed odłączeniem zestawu od pompy lub przed wyłączeniem pompy. Jest to wymagane niezależnie od tego, czy zestaw do podawania posiada zabezpieczenie przed swobodnym wypływem.²³

Sprzęt do infuzji dożylnej oraz przyrządy do podawania muszą być regularnie kontrolowane w celu zapewnienia bezpieczeństwa terapii.²⁴