Wpływ ibuprofenu na płodność, ciążę i laktację

Podczas rozmowy z pacjentką przyjmującą ibuprofen lub rozważającą jego przyjmowanie, należy szczegółowo omówić potencjalne zagrożenia związane z wpływem tego leku na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Przekazane informacje powinny opierać się na aktualnej wiedzy medycznej dotyczącej stosowania ibuprofenu w różnych trymestrach ciąży oraz podczas laktacji.¹

Mechanizm działania ibuprofenu w ciąży

Ibuprofen, będący inhibitorem syntezy prostaglandyn, może wywierać niekorzystny wpływ na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Hamowanie syntezy prostaglandyn stanowi podstawowy mechanizm, przez który lek może oddziaływać na organizm matki i rozwijający się płód.²

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko powikłań podczas stosowania inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży. Zaobserwowano wzrost częstości występowania:³

• Poronień
• Wad wrodzonych serca
• Wytrzewienia jelit

Bezwzględne ryzyko wystąpienia wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%. Istotne jest, aby pacjentka została poinformowana, że ryzyko to wzrasta proporcjonalnie do dawki oraz czasu trwania leczenia.⁴

Wyniki badań na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn prowadzi do zwiększenia częstości:⁵

• Przedimplantacyjnych strat ciąż
• Poimplantacyjnych strat ciąż
• Obumarcia zarodka i płodu

Dodatkowo u zwierząt otrzymujących inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy obserwowano zwiększoną częstość występowania różnorodnych wad rozwojowych, w tym dotyczących układu sercowo-naczyniowego.⁶

Okres od 20. tygodnia ciąży

Szczególną uwagę należy zwrócić na stosowanie ibuprofenu od 20. tygodnia ciąży. Zastosowanie leku w tym okresie może powodować:⁷

• Małowodzie – wynikające z zaburzeń czynności nerek płodu, mogące wystąpić wkrótce po rozpoczęciu leczenia (stąn zwykle odwracalny po przerwaniu terapii)
• Zwężenie przewodu tętniczego – notowane przypadki po leczeniu w drugim trymestrze ciąży, przy czym większość z nich ustępowała po zaprzestaniu leczenia⁸

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży ibuprofen nie powinien być podawany, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli lek jest stosowany przez kobietę starającą się o ciążę lub w trakcie pierwszego i drugiego trymestru ciąży, zalecane jest, aby dawka była jak najmniejsza, a czas leczenia jak najkrótszy.⁹

Pacjentki, które przyjmowały ibuprofen od 20. tygodnia ciąży przez kilka dni, powinny być objęte specjalnym monitorowaniem przedporodowym w kierunku:¹⁰

• Małowodzia
• Zwężenia przewodu tętniczego

W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z tych zaburzeń, należy natychmiast zaprzestać stosowania ibuprofenu.¹¹

Trzeci trymestr ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym ibuprofen, mogą wywierać następujące działania na płód:¹²

• Toksyczne działanie dotyczące płuc i serca:
  • Przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego
  • Nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek

U matki i noworodka pod koniec ciąży inhibitory syntezy prostaglandyn mogą prowadzić do:¹³

• Wydłużenia czasu krwawienia w wyniku działania antyagregacyjnego (może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek)
• Hamowania czynności skurczowej macicy, co może powodować:
  • Opóźnienie porodu
  • Przedłużanie się porodu

Ze względu na powyższe zagrożenia, ibuprofen jest bezwzględnie przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży.¹⁴

Karmienie piersią

Ibuprofen i jego metabolity mogą w niewielkim stopniu przenikać do mleka matki. Dotychczas nie odnotowano doniesień o szkodliwym wpływie na niemowlęta karmione piersią przez matki przyjmujące ten lek.¹⁵

Należy przekazać pacjentce następujące zalecenia:¹⁶

• W przypadku krótkotrwałego leczenia bólu i gorączki w zalecanych dawkach – nie jest na ogół konieczne przerywanie karmienia piersią
• Przy długotrwałym stosowaniu lub przyjmowaniu większych dawek – należy rozważyć wcześniejsze zakończenie karmienia piersią

Wpływ na płodność

Istnieją dowody naukowe wskazujące, że leki hamujące cyklooksygenazę i syntezę prostaglandyn mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet poprzez wpływ na proces owulacji.¹⁷

Pacjentka powinna zostać poinformowana, że działanie to jest odwracalne po przerwaniu leczenia. Z tego powodu:¹⁸

• Nie zaleca się stosowania ibuprofenu u kobiet starających się o zajście w ciążę
• U kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są w trakcie badań w kierunku niepłodności, należy rozważyć odstawienie ibuprofenu

Podsumowanie zaleceń dotyczących stosowania ibuprofenu