Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol, jako główny składnik aktywny preparatu Helicid Control, wykazuje specyficzne działanie farmakodynamiczne ukierunkowane na kontrolę wydzielania kwasu solnego w żołądku. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakodynamicznych leku z uwzględnieniem mechanizmu działania oraz efektów klinicznych.¹

Mechanizm działania omeprazolu

Omeprazol stanowi racemiczną mieszaninę dwóch izomerów optycznie czynnych, której działanie opiera się na wysoce selektywnym mechanizmie hamowania wydzielania kwasu solnego w żołądku. Substancja ta działa jako wybiórczy inhibitor pompy protonowej zlokalizowanej w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Charakterystyczną cechą omeprazolu jest jego szybkie działanie, a przy dawkowaniu raz na dobę możliwe jest osiągnięcie odwracalnego zahamowania sekrecji kwasu solnego.²

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego

Doustne podawanie omeprazolu w schemacie jednokrotnej dawki dobowej prowadzi do szybkiego i efektywnego zahamowania całodobowego wydzielania soku żołądkowego, zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Pełny efekt terapeutyczny osiągany jest po 4 dniach stosowania leku. Badania kliniczne wykazały, że u pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy podawanie omeprazolu w dawce 20 mg powoduje znaczącą redukcję 24-godzinnego wydzielania kwasu żołądkowego – o co najmniej 80%. Dodatkowo odnotowuje się obniżenie maksymalnego wydzielania po stymulacji pentagastryną średnio o około 70%, przy czym pomiar ten wykonywany jest w ciągu 24 godzin po przyjęciu leku.³

Istotnym parametrem farmakokinetycznym wpływającym na skuteczność leku jest utrzymanie odpowiedniego pH soku żołądkowego. U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy, którym podawano omeprazol w dawce 20 mg raz na dobę, obserwowano utrzymanie wartości pH soku żołądkowego na poziomie ≥3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. W przypadku pacjentów z chorobą refluksową przełyku, omeprazol wykazuje działanie zależne od dawki, które prowadzi do zmniejszenia lub normalizacji narażenia przełyku na działanie kwasu żołądkowego. Efekt ten osiągany jest poprzez redukcję zarówno wydzielania, jak i kwaśności soku żołądkowego.⁴

Należy podkreślić, że efekt hamujący wydzielanie soku żołądkowego zależy przede wszystkim od pola powierzchni pod krzywą zmiany stężeń omeprazolu w czasie (AUC), a nie od chwilowego stężenia leku w surowicy krwi. Istotnym jest również fakt, że podczas długotrwałego leczenia omeprazolem nie zaobserwowano rozwoju tachyfilaksji (zmniejszenia efektu terapeutycznego przy długotrwałym stosowaniu leku).⁵

Dodatkowe efekty farmakodynamiczne związane z zahamowaniem wydzielania kwasu solnego

Długotrwałe leczenie omeprazolem wiąże się z pewnymi fizjologicznymi następstwami zahamowania wydzielania kwasu solnego. Obserwacje kliniczne wskazują na zwiększoną częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka podczas przedłużonej terapii. Zmiany te uznawane są za fizjologiczną konsekwencję hamowania sekrecji kwasu, mają charakter łagodny i prawdopodobnie są odwracalne po zakończeniu leczenia.⁶

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, będąca efektem działania inhibitorów pompy protonowej, przyczynia się do wzrostu fizjologicznej flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji leczenie produktami zmniejszającymi wydzielanie soku żołądkowego może prowadzić do umiarkowanego zwiększenia ryzyka zakażeń żołądkowo-jelitowych wywołanych przez takie drobnoustroje jak Salmonella czy Campylobacter.⁷

Wpływ na parametry biochemiczne

Podczas leczenia omeprazolem i innymi lekami o działaniu przeciwwydzielniczym obserwuje się charakterystyczne zmiany w stężeniu niektórych markerów biochemicznych. Stężenie gastryny w surowicy ulega zwiększeniu w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Podobnie zwiększa się stężenie chromograniny A (CgA) z powodu zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej.⁸

Zwiększone stężenie CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych. Dostępne dane kliniczne wskazują na konieczność przerwania leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA. Postępowanie takie ma na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA, mylnie zwiększonego w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.⁹

Ponadto, u niektórych pacjentów (zarówno dzieci jak i dorosłych), w trakcie długotrwałego stosowania omeprazolu, obserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych) w żołądku. Zjawisko to jest prawdopodobnie spowodowane zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy. Według aktualnej wiedzy medycznej, zmiany te nie mają istotnego znaczenia klinicznego.¹⁰