Właściwości farmakodynamiczne spironolaktonu

Spironolakton, substancja czynna produktu leczniczego Finospir, należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów aldosteronu (kod ATC: C03DA01) i wykazuje działanie moczopędne oszczędzające potas. Mechanizm działania leku opiera się na kompetycyjnym wiązaniu z receptorami aldosteronu zlokalizowanymi w kanalikach dystalnych nerki, przez co zapobiega syntezie białka kluczowego dla transportu jonów potasu i sodu.¹

Mechanizm działania i efekty farmakodynamiczne

Działanie farmakodynamiczne spironolaktonu obejmuje zwiększenie wydalania sodu i wody przy jednoczesnym zatrzymaniu potasu i magnezu w organizmie. Lek wykazuje również zdolność hamowania biosyntezy aldosteronu w korze nadnerczy u pacjentów z pierwotnym hiperaldosteronizmem. Istotną cechą działania spironolaktonu jest jego zależność od stężenia aldosteronu w organizmie – im wyższe stężenie tego hormonu, tym skuteczniejsza odpowiedź na leczenie.²

Warto zaznaczyć, że farmakodynamiczne działanie spironolaktonu wynika zarówno z aktywności samego leku macierzystego, jak i jego aktywnych metabolitów, w tym kanrenonu. W przypadkach nadmiernego wydzielania aldosteronu, na przykład w marskości wątroby lub podczas stosowania diuretyków, spironolakton efektywnie zwiększa wydalanie sodu i wody przy jednoczesnym zmniejszeniu wydalania potasu. Z kolei przy prawidłowym wydzielaniu aldosteronu, działanie moczopędne i oszczędzające potas jest znacznie słabsze.³

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego spironolaktonu jest fakt, że nie wpływa on na stężenie glukozy, cholesterolu i trójglicerydów we krwi, co stanowi ważną zaletę w porównaniu z innymi lekami moczopędnymi. Dodatkowo, spironolakton wykazuje działanie antyandrogenowe poprzez hamowanie wiązania androgenów z ich receptorami oraz inhibicję 17-α-hydroksylazy – enzymu o kluczowym znaczeniu w syntezie androgenów.⁴

Skuteczność kliniczna w przewlekłej niewydolności serca

Kluczowym badaniem oceniającym skuteczność spironolaktonu w terapii przewlekłej niewydolności serca było międzynarodowe, podwójnie zaślepione badanie RALES (Randomized Aldactone Evaluation Study). W badaniu wzięło udział 1663 pacjentów charakteryzujących się frakcją wyrzutową ≤ 35%, z niewydolnością serca klasy IV według klasyfikacji NYHA (w ciągu 6 miesięcy przed randomizacją) lub klasy II-IV w momencie randomizacji.⁵

Wszyscy pacjenci włączeni do badania otrzymywali diuretyk pętlowy oraz inhibitor ACE (jeśli był dobrze tolerowany). Z badania wykluczono pacjentów, u których wyjściowe stężenie kreatyniny w surowicy przekraczało 220 mikromol/L lub wzrosło w ostatnim czasie o 25%, a także pacjentów, u których wyjściowy poziom potasu był wyższy niż 5,0 mmol/L. ^{220 mikromol/L lub wzrosło ono w ostatnim czasie o 25%, bądź u których wyjściowy poziom potasu wynosił > 5,0 mmol/L, zostali wykluczeni z badania.”>6}

Pacjenci zostali losowo przydzieleni w stosunku 1:1 do grupy otrzymującej spironolakton w dawce 25 mg doustnie raz dziennie lub placebo. U pacjentów tolerujących dawkę dobową 25 mg zwiększano ją do 50 mg zgodnie ze wskazaniami klinicznymi. Natomiast pacjenci, którzy nie tolerowali dawki 25 mg na dobę, otrzymywali 25 mg co drugi dzień. Głównym punktem końcowym badania RALES był czas do zgonu z jakiejkolwiek przyczyny.⁷

Badanie RALES zostało zakończone przedwcześnie po średnim okresie obserwacji wynoszącym 24 miesiące ze względu na znaczną poprawę przeżycia stwierdzoną w planowanej analizie pośredniej.⁸

Wyniki badania RALES

Wyniki badania RALES wykazały, że stosowanie spironolaktonu w porównaniu do placebo wiązało się z istotnym statystycznie zmniejszeniem ryzyka zgonu:

• Spironolakton obniżał ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny o 30% (p < 0,001; 95% przedział ufności: 18%-40%)<sup data-drug="Finospir" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Spironolakton w porównaniu do placebo obniżał ryzyko zgonu o 30% (p 9
• Ryzyko śmierci sercowej, szczególnie nagłego zgonu sercowego i zgonu wynikającego z postępującej niewydolności serca, zostało obniżone o 31% (p < 0,001; 95% przedział ufności: 18%-42%)<sup data-drug="Finospir" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Spironolakton w porównaniu do placebo obniżał ryzyko śmierci sercowej, w szczególności nagłego zgonu sercowego i zgonu wynikającego z postępującej niewydolności serca o 31% (p 10
• Spironolakton zmniejszał również ryzyko hospitalizacji spowodowanej przyczynami sercowymi (definiowanymi jako pogarszająca się niewydolność serca, dusznica bolesna, komorowe zaburzenia rytmu serca lub zawał mięśnia sercowego) o 30% (p < 0,001; 95% przedział ufności: 18%-41%)<sup data-drug="Finospir" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Spironolakton obniżał także ryzyko hospitalizacji spowodowanej przyczynami sercowymi (definiowanymi jako pogarszająca się niewydolność serca, dusznica bolesna, komorowe zaburzenia rytmu serca lub zawał mięśnia sercowego) o 30% (p 11

Co istotne, w grupie leczonej spironolaktonem zaobserwowano poprawę kliniczną stanu pacjentów mierzoną klasyfikacją NYHA. W grupie spironolaktonu u 41% pacjentów odnotowano poprawę klasy NYHA na koniec badania, a u 38% pacjentów nastąpiło pogorszenie. Dla porównania, w grupie placebo poprawę stwierdzono u 33% pacjentów, a pogorszenie u 48% (p < 0,001). Te wyniki wskazują na korzystny wpływ spironolaktonu na przebieg kliniczny przewlekłej niewydolności serca.<sup data-drug="Finospir" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W grupie stosującej spironolakton klasa NYHA na koniec badania poprawiła się u 41% pacjentów i pogorszyła u 38% w porównaniu do grupy placebo, w której poprawa wynosiła 33%, a pogorszenie 48% (p 12

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Należy podkreślić, że dane kliniczne dotyczące stosowania spironolaktonu w populacji pediatrycznej są ograniczone. Brak wystarczających informacji wynika z kilku czynników: niewielkiej liczby przeprowadzonych badań, stosowania spironolaktonu w skojarzeniu z innymi lekami, małej liczby pacjentów ocenianych w poszczególnych badaniach oraz zróżnicowanych wskazań będących przedmiotem badań.¹³

Obecne zalecenia dotyczące dawkowania spironolaktonu u dzieci i młodzieży opierają się głównie na doświadczeniu klinicznym oraz analizie przypadków opisanych w literaturze naukowej, a nie na kompleksowych badaniach klinicznych dedykowanych populacji pediatrycznej.¹⁴

Charakterystyka produktu leczniczego Finospir

Produkt leczniczy Finospir zawierający spironolakton jest dostępny w postaci tabletek o trzech różnych mocach: 25 mg, 50 mg i 100 mg.¹⁵ Każda tabletka zawiera odpowiednio 25 mg, 50 mg lub 100 mg spironolaktonu jako substancji czynnej.¹⁶

Wśród substancji pomocniczych należy zwrócić uwagę na obecność laktozy jednowodnej w ilościach odpowiadających:

• 57 mg laktozy w tabletce 25 mg
• 114 mg laktozy w tabletce 50 mg
• 228 mg laktozy w tabletce 100 mg

¹⁷

Tabletki Finospir można rozpoznać po charakterystycznym wyglądzie: tabletki 25 mg są białe lub prawie białe, okrągłe, płaskie ze ściętymi brzegami oraz rowkiem podziału, o średnicy 7 mm, z kodem ORN85. Tabletki 50 mg mają te same właściwości, jednak ich średnica wynosi 9 mm, a kod to ORN213. Tabletki 100 mg są białe lub prawie białe, okrągłe, lekko wypukłe z rowkiem podziału, o średnicy 11 mm, z kodem ORN352. Wszystkie tabletki można podzielić na równe dawki.¹⁸