Właściwości farmakodynamiczne dehydroepiandrosteronu (DHEA)

Dehydroepiandrosteron należy do grupy farmakoterapeutycznej steroidów anabolicznych, pochodnych androstanu, określany także jako prasteron. Sklasyfikowany jest kodem ATC: A14A A07. DHEA charakteryzuje się właściwościami słabego androgenu, jednakże jego główna rola w organizmie polega na pełnieniu funkcji prekursora hormonów płciowych, co klasyfikuje go jako prohormon.¹

Biosynteza i metabolizm DHEA w organizmie

Biosynteza DHEA zachodzi głównie w warstwie siatkowatej nadnerczy, gdzie wytwarzany jest w znacznych ilościach. Procesowi temu towarzyszy wieloetapowa konwersja, rozpoczynająca się od cholesterolu, który przekształca się w pregnenolon. Następnie zachodzi hydroksylacja w pozycji C17, prowadząca do powstania 17-OH-pregnenolonu. W wyniku działania enzymu liazy C17-C20, 17-OH-pregnenolon ulega przekształceniu w DHEA.²

W organizmie kobiety, DHEA podlega konwersji enzymatycznej poprzez androstendion i testosteron do estrogenów: estronu i estradiolu. Natomiast u mężczyzn szlak przemian DHEA prowadzi do syntezy silnie działających androgenów, w tym testosteronu.³

Fizjologiczne stężenia i występowanie DHEA w organizmie

Produkcja endogennego DHEA rozpoczyna się już w okresie prenatalnym, kiedy nadnercza rozwijającego się płodu wytwarzają znaczne ilości tego hormonu, wykorzystywanego jako substrat do biosyntezy estrogenów w łożysku. Po porodzie warstwa płodowa nadnerczy ulega zanikowi, a wytwarzanie DHEA gwałtownie spada, utrzymując się na niskim poziomie do około 5-7 roku życia, kiedy następuje odtworzenie kory nadnerczy (adrenarchae).⁴

Synteza DHEA stopniowo wzrasta do około 30 roku życia, po czym następuje powolny spadek produkcji aż do stężeń resztkowych u osób w ósmej dekadzie życia. Szczytowa produkcja DHEA u mężczyzn wynosi 15-30 mg na dobę, a stężenia we krwi mieszczą się w zakresie 1,3-12 ng/ml dla wolnego hormonu oraz 1,4-7,9 ng/ml dla siarczanu DHEA. U kobiet wartości te są niższe o około 10-15%.⁵

W krwiobiegu dominuje postać sprzężona – siarczan DHEA (DHEA-S), który w przeciwieństwie do wolnego hormonu, silnie wiąże się z białkami, jest wolniej metabolizowany, charakteryzuje się znacznie dłuższym okresem półtrwania, a jego stężenie nie podlega wahaniom w rytmie okołodobowym.⁶

Funkcje fizjologiczne DHEA w organizmie

DHEA w organizmie funkcjonuje głównie jako rezerwuar nieaktywnego prohormonu, ulegającego konwersji do aktywnych hormonów płciowych. Stopień tej konwersji jest zależny od wieku, płci, cech indywidualnych oraz zostaje dostosowany do aktualnych potrzeb organizmu.⁷

U mężczyzn głównym miejscem syntezy hormonów płciowych są jądra, produkujące testosteron, natomiast DHEA wytwarzany w nadnerczach stanowi alternatywne, dodatkowe źródło androgenów. Z kolei u kobiet, nadnerczowy DHEA staje się najważniejszym androgenem ustroju po wygaśnięciu czynności jajników w okresie menopauzy i praktycznie jedynym substratem do syntezy estrogenów w tkankach docelowych.⁸

Znaczenie kliniczne niedoboru DHEA i potencjalne korzyści suplementacji

Postępujący z wiekiem niedobór endogennego DHEA może przyczyniać się do niekorzystnych zmian związanych ze starzeniem się organizmu. Przypuszcza się, że niedobór DHEA nie jest wyłącznie objawem procesu starzenia, ale może również nasilać ten proces. Zgodnie z tą hipotezą, suplementacja egzogennego hormonu powinna spowalniać procesy i zjawiska powodujące starzenie się.⁹

Celem stosowania produktu Femistelin jest uzupełnienie deficytu endogennego DHEA, aby poprawić jakość życia starzejących się osób. Ponadto DHEA wykazuje nieswoiste, korzystne działanie, spowalniając rozwój niektórych chorób i zmniejszając nasilenie związanych z nimi objawów.¹⁰

Korzystne efekty działania DHEA na organizm

Podawanie DHEA może wywierać pozytywny wpływ na wiele aspektów zdrowia, w tym na:¹¹

• Psychikę – poprawia nastrój, zmniejsza nasilenie stanów depresyjnych, reguluje zaburzenia snu, zwiększa napęd psychoruchowy
• Sprawność seksualną – poprawia zdolność do życia płciowego, zwiększa aktywność seksualną
• Układ immunologiczny – wzmacnia funkcje odpornościowe organizmu
• Układ kostno-mięśniowy – wpływa korzystnie na masę i siłę mięśniową oraz gęstość kości

Zastosowanie wspomagające DHEA w różnych zaburzeniach i stanach

Działanie wspomagające DHEA wykazano w następujących zaburzeniach i stanach klinicznych:¹²

• Menopauza u kobiet – łagodzi objawy klimakteryczne, uzupełnia niedobór hormonów płciowych
• Andropauza u mężczyzn – wspomaga produkcję testosteronu, zmniejsza nasilenie objawów związanych z niedoborem androgenów
• Zaburzenia skórne – redukuje nadmierną pigmentację skóry, poprawia grubość naskórka
• Spadek sprawności ogólnej – zwiększa sprawność fizyczną i psychiczną, szczególnie u osób w podeszłym wieku
• Zaburzenia nastroju – poprawia nastrój, łagodzi stany depresyjne, reguluje sen, zwiększa napęd psychoruchowy
• Zaburzenia seksualne – zwiększa aktywność płciową
• Zaburzenia metaboliczne – wspomaga redukcję otyłości, zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę
• Zaburzenia układu krążenia – wywiera korzystny wpływ na parametry układu sercowo-naczyniowego
• Zaburzenia odporności – wzmacnia funkcje immunologiczne organizmu
• Niewydolność kory nadnerczy – wspomaga leczenie pierwotnej i wtórnej niewydolności kory nadnerczy

Mechanizm regulacji syntezy DHEA

Istotną właściwością farmakodynamiczną DHEA jest fakt, że w przeciwieństwie do innych steroidów nadnerczowych, synteza DHEA nie podlega autoregulacji w mechanizmie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Oznacza to, że podczas terapii egzogennym DHEA nie występuje ryzyko zahamowania wytwarzania naturalnego hormonu ani zaniku kory nadnerczy.¹³