Właściwości farmakodynamiczne leku Esogasec

Ezomeprazol, substancja czynna leku Esogasec, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP), stosowanych w chorobach związanych z nadmierną kwasowością soku żołądkowego. Kod ATC tej substancji to A02BC05. Ezomeprazol stanowi S-izomer omeprazolu, charakteryzujący się swoistym mechanizmem działania ukierunkowanym na komórki okładzinowe błony śluzowej żołądka. Warto zauważyć, że właściwości farmakodynamiczne obydwu izomerów (R i S) omeprazolu wykazują podobieństwo.¹

Mechanizm działania

Ezomeprazol charakteryzuje się właściwościami słabej zasady. W silnie kwasowym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych dochodzi do jego gromadzenia i przemiany do postaci czynnej. W tym miejscu hamuje działanie kluczowego enzymu H+/K+-ATP-azy, zwanego pompą protonową. Poprzez ten mechanizm ezomeprazol efektywnie hamuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu żołądkowego.²

Działanie farmakodynamiczne

Po doustnym podaniu ezomeprazolu w dawce 20 mg lub 40 mg, jego działanie rozpoczyna się już w ciągu jednej godziny. Badania wykazały, że ezomeprazol w dawce 20 mg przyjmowany raz na dobę przez 5 dni, zmniejsza maksymalne wydzielanie kwasu po stymulacji pentagastryną aż o 90%. Pomiary te przeprowadzono 6-7 godzin po podaniu leku w piątym dniu leczenia.³

U pacjentów z objawami choroby refluksowej przełyku (GERD), po 5-dniowym stosowaniu ezomeprazolu doustnie w dawce 20 mg lub 40 mg, wartość pH w żołądku utrzymywała się powyżej 4 odpowiednio przez 13 i 17 godzin na dobę. Analizując odsetek pacjentów z pH soku żołądkowego większym od 4 przez różne okresy, zaobserwowano następujące wyniki:⁴

Badania wykazały zależność między hamowaniem wydzielania kwasu a ekspozycją na ezomeprazol, wykorzystując AUC (pole pod krzywą) jako zastępczy parametr dla stężeń leku w osoczu.⁵

Skuteczność kliniczna

Ezomeprazol wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu refluksowego zapalenia błony śluzowej przełyku. Wygojenie stwierdza się u około 78% pacjentów leczonych przez 4 tygodnie dawką 40 mg, a odsetek ten wzrasta do 93% po 8 tygodniach terapii.⁶

W leczeniu zakażeń Helicobacter pylori, ezomeprazol w dawce 20 mg stosowany dwa razy na dobę w połączeniu z odpowiednimi antybiotykami przez tydzień, prowadzi do eradykacji patogenu u około 90% pacjentów. W przypadku niepowikłanej choroby wrzodowej dwunastnicy, po tygodniowym leczeniu eliminującym zakażenie H. pylori, nie jest konieczne dalsze stosowanie leków hamujących wydzielanie kwasu w celu wyleczenia wrzodu i ustąpienia objawów.⁷

Istotną skuteczność ezomeprazolu wykazano również w terapii krwawiących wrzodów trawiennych. W randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą kontrolowaną placebo, pacjenci z endoskopowo potwierdzonym krwawieniem wrzodu trawiennego, sklasyfikowani według skali Forresta jako Ia (9%), Ib (43%), IIa (38%) lub IIb (10%), otrzymywali we wstrzyknięciu roztwór ezomeprazolu (n=375) lub placebo (n=389). Po endoskopowej hemostazie pacjenci otrzymywali 80 mg ezomeprazolu dożylnie przez 30 minut, a następnie wlew ciągły 8 mg/h przez 72 godziny lub placebo. W okresie kolejnych 27 dni wszyscy pacjenci przyjmowali doustnie 40 mg ezomeprazolu. Wyniki wykazały, że:⁸

• Ponowne krwawienie w ciągu 3 dni wystąpiło u 5,9% pacjentów w grupie leczonej ezomeprazolem, w porównaniu do 10,3% w grupie placebo
• W ciągu 30 dni od leczenia nawrót krwawienia wystąpił u 7,7% pacjentów leczonych ezomeprazolem, w porównaniu do 13,6% w grupie placebo

Porównawcze badania kliniczne z raniydyną wykazały większą skuteczność ezomeprazolu w leczeniu wrzodów żołądka u pacjentów przyjmujących niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), w tym selektywne inhibitory COX-2.⁹

Ezomeprazol okazał się skuteczniejszy niż placebo w zapobieganiu wrzodom żołądka i dwunastnicy u pacjentów w wieku powyżej 60 lat i/lub z przebytą chorobą wrzodową, którzy przyjmowali NLPZ, w tym selektywne inhibitory COX-2, co potwierdzono w dwóch badaniach klinicznych kontrolowanych placebo.^{Wpływ na parametry biochemiczne i zmiany histopatologiczne}

Podczas leczenia inhibitorami pompy protonowej, w tym ezomeprazolem, obserwuje się zwiększenie stężenia gastryny w surowicy, co stanowi fizjologiczną odpowiedź na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Podobnie, stężenie chromograniny A (CgA) również ulega zwiększeniu z powodu zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej. Należy pamiętać, że podwyższone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne w kierunku guzów neuroendokrynnych.¹¹

W związku z powyższym, zgodnie z dostępnymi publikacjami, leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA. Ma to na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA do zakresu referencyjnego, które mogło zostać mylnie zwiększone w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej.¹²

Podczas długotrwałego stosowania ezomeprazolu zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, obserwuje się zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych). Zjawisko to jest prawdopodobnie związane ze zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy, jednak uważa się, że nie ma ono istotnego znaczenia klinicznego.¹³

Długotrwałe leczenie lekami zmniejszającymi wydzielanie kwasu żołądkowego może prowadzić do nieznacznego zwiększenia częstości występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania wydzielania kwasu, mają charakter łagodny i prawdopodobnie są przemijające.¹⁴

Wpływ na mikroflorę przewodu pokarmowego

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego powodowana przez inhibitory pompy protonowej może sprzyjać zwiększeniu ilości bakterii naturalnie obecnych w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji leczenie ezomeprazolem może w niewielkim stopniu zwiększać ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego, takich jak zakażenia wywołane przez bakterie z rodzaju Salmonella i Campylobacter, a u pacjentów hospitalizowanych potencjalnie również przez Clostridium difficile.¹⁵

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Badania prowadzone u dzieci i młodzieży z refluksem żołądkowo-przełykowym (GERD) w wieku od poniżej 1 roku do 17 lat, otrzymujących długotrwałe leczenie inhibitorami pompy protonowej, wykazały, że u 61% dzieci rozwinęła się hiperplazja komórek ECL niskiego stopnia. Nie stwierdzono natomiast przypadków zanikowego zapalenia żołądka ani rakowiaka. Ta obserwacja sugeruje, że pomimo zmian histologicznych, długotrwałe stosowanie ezomeprazolu w populacji pediatrycznej nie wywołuje istotnych klinicznie konsekwencji.¹⁶