Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania darunawiru

Darunawir, jako składnik aktywny preparatu Darunavir Aurovitas, został poddany szczegółowym badaniom przedklinicznym, które dostarczyły istotnych informacji dotyczących jego profilu bezpieczeństwa. Badania te przeprowadzono na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych, zarówno stosując sam darunawir, jak i w skojarzeniu z rytonawirem, przy ekspozycji dochodzącej do poziomu obserwowanego w praktyce klinicznej.¹

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu obserwowano ograniczone efekty działania darunawiru. U gryzoni (myszy i szczury) zidentyfikowano kilka narządów docelowych działania leku, w tym układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątrobę i gruczoł tarczowy. Zaobserwowano zmienne, ale ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych ciałek krwi oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji.²

W wątrobie i tarczycy stwierdzono zmiany morfologiczne, takie jak przerost hepatocytów, wakuolizacja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych oraz przerost pęcherzyków tarczycy. Podawanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u szczurów powodowało nieznaczne nasilenie wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu do monoterapii darunawirem. Dodatkowo zaobserwowano zwiększoną częstość występowania włóknienia wysepek trzustkowych, jednak wyłącznie u samców szczurów.³

Co istotne, u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano narządów docelowych przy ekspozycji równej z ekspozycją kliniczną w zalecanych dawkach.⁴

Wpływ na rozrodczość i rozwój płodu

W badaniach płodności na szczurach stwierdzono zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków, ale tylko w przypadku działań toksycznych na organizm matki. Poza tym nie zaobserwowano wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg na dobę i przy poziomach ekspozycji poniżej (AUC 0,5-krotny) dawek zalecanych u ludzi.⁵

Badania teratogenności prowadzone na szczurach i królikach przy stosowaniu samego darunawiru oraz na myszach przy stosowaniu darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem nie wykazały działania teratogennego. Należy zaznaczyć, że ekspozycja na lek w tych badaniach była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁶

Rozwój przed- i pourodzeniowy

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów, darunawir stosowany sam i w skojarzeniu z rytonawirem powodował przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania oraz nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu.⁷

Stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem skutkowało również zmniejszeniem liczby potomstwa, u którego w 15. dniu karmienia obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny, a także ograniczeniem przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Efekty te mogą wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub działania toksycznego na organizm matki.⁸

Po zakończeniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń zarówno przy stosowaniu samego darunawiru, jak i w połączeniu z rytonawirem.⁹

Badania na młodych szczurach

Szczególnie istotne obserwacje poczyniono podczas badań na młodych szczurach. U zwierząt otrzymujących darunawir do wieku 23-26 dni życia, obserwowano zwiększenie śmiertelności z towarzyszącymi drgawkami u niektórych osobników. Wykazano, że stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5. a 11. dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg.¹⁰

Po 23. dniu życia stężenia były już porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów. Zwiększone stężenia we wczesnym okresie rozwoju wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt.¹¹

Warto podkreślić, że nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia ani 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia. W tych przypadkach stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹²

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹³

Rakotwórczość

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano na myszach i szczurach przez okres do 104 tygodni, podając lek drogą doustną przez zgłębnik. Zastosowano następujące dawki dobowe:¹⁴

W badaniach tych zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowo-komórkowego u samców i samic obydwu gatunków. U samców szczurów stwierdzono ponadto występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy.¹⁵

Należy jednak podkreślić, że podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów.¹⁶

Zaobserwowane nowotwory wątrobowo-komórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni uważa się za mające niewielkie znaczenie w przypadku ludzi. Wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.¹⁷

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁸

Długotrwała nefrotoksyczność

W badaniach długoterminowych (2-letnich) przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach, odpowiednio nerczycę i przewlekłą nefropatię postępującą.¹⁹

Mutagenność i genotoksyczność

Darunawir został poddany wszechstronnym badaniom potencjału mutagennego i genotoksycznego. Przeprowadzono serię testów in vivo i in vitro, w tym:²⁰

• Test odwracalnej mutacji bakterii (test Amesa)
• Badanie aberracji chromosomowych ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy

We wszystkich przeprowadzonych badaniach darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego.²¹