Właściwości farmakodynamiczne

Escytalopram, substancja czynna leku Betesda, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, a dokładniej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), klasyfikowanych kodem ATC: N 06 AB 10. Farmakodynamika tego związku obejmuje szereg specyficznych mechanizmów działania oraz spektrum skuteczności klinicznej w różnych wskazaniach terapeutycznych.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania escytalopramu polega na selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) w ośrodkowym układzie nerwowym. Związek ten charakteryzuje się wysokim powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania transportera serotoninowego. Dodatkowo escytalopram wiąże się również do miejsca allosterycznego transportera serotoniny, jednak z około 1000-krotnie mniejszym powinowactwem niż do miejsca pierwotnego.²

Istotną cechą profilu farmakodynamicznego escytalopramu jest jego wysoka selektywność w stosunku do transportera serotoninowego przy jednoczesnym braku lub minimalnym powinowactwie do innych receptorów, co przekłada się na korzystny profil działań niepożądanych. Escytalopram wykazuje znikome lub żadne powinowactwo do licznych receptorów, w tym:³

• Receptorów serotoninergicznych 5-HT1A i 5-HT2
• Receptorów dopaminergicznych D1 i D2
• Receptorów adrenergicznych α1, α2 i β
• Receptorów histaminowych H1
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych
• Receptorów benzodiazepinowych
• Receptorów opioidowych

Podstawowy efekt terapeutyczny escytalopramu wynika prawdopodobnie wyłącznie z zahamowania wychwytu zwrotnego serotoniny, co stanowi główny mechanizm wyjaśniający jego działanie farmakologiczne i obserwowane efekty kliniczne.⁴

Wpływ na odstęp QT

W przeprowadzonych badaniach elektrokardiograficznych oceniano wpływ escytalopramu na odstęp QT. W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu EKG u zdrowych ochotników zaobserwowano zależne od dawki wydłużenie odstępu QTc (ocenione za pomocą korekty metodą Fridericia):⁵

• Po dawce terapeutycznej 10 mg na dobę – wydłużenie o 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2; 6,4)
• Po dawce ponadterapeutycznej 30 mg na dobę – wydłużenie o 10,7 milisekund (90% CI: 8,6; 12,8)

Skuteczność kliniczna

Efektywność terapeutyczna escytalopramu została potwierdzona w szeregu badań klinicznych obejmujących różne jednostki chorobowe. Poniżej przedstawiono szczegółowe dane dotyczące skuteczności klinicznej w poszczególnych wskazaniach.

Epizody ciężkiej depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu krótkoterminowym epizodów ciężkiej depresji została udowodniona w trzech z czterech przeprowadzonych 8-tygodniowych badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo. Wyniki te wskazują na znaczącą przewagę escytalopramu nad placebo w redukcji objawów depresyjnych.⁶

W zakresie zapobiegania nawrotom depresji przeprowadzono długoterminowe badanie profilaktyczne. W badaniu tym 274 pacjentów, którzy uzyskali odpowiedź terapeutyczną na escytalopram w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej, zostało losowo przydzielonych do kontynuacji leczenia przez okres do 36 tygodni. Pacjenci otrzymywali escytalopram w tej samej dawce co w fazie początkowej lub placebo. Wyniki wykazały, że czas do nawrotu choroby w grupie leczonej escytalopramem był istotnie statystycznie dłuższy w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.⁷

Fobia społeczna

W leczeniu fobii społecznej escytalopram wykazał skuteczność zarówno w trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach klinicznych, jak i w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom choroby u pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie. Dodatkowo, w przeprowadzonym 24-tygodniowym badaniu mającym na celu ustalenie optymalnego dawkowania, potwierdzono skuteczność escytalopramu w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę.⁸

Zaburzenie lękowe uogólnione

Escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo u pacjentów z zaburzeniem lękowym uogólnionym.⁹

Metaanaliza wyników trzech badań o podobnym schemacie, obejmująca łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała następujące rezultaty:

Warto podkreślić, że trwały efekt terapeutyczny obserwowano już od 1. tygodnia leczenia.¹⁰

Długoterminowa skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu oceniającym utrzymywanie się efektu terapeutycznego, trwającym od 24 do 76 tygodni. Badanie objęło 373 pacjentów, którzy wcześniej pozytywnie zareagowali na 12-tygodniowe otwarte leczenie wstępne.¹¹

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (ZOK) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach terapii pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę uzyskali istotnie lepsze wyniki w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.¹²

Dłuższe, 24-tygodniowe obserwacje wykazały, że zarówno niższa dawka (10 mg na dobę), jak i wyższa dawka (20 mg na dobę) escytalopramu przewyższały skutecznością placebo w redukcji objawów obsesyjno-kompulsyjnych.¹³

W zakresie zapobiegania nawrotom ZOK przeprowadzono badanie składające się z 16-tygodniowej fazy otwartej, po której pacjenci z pozytywną odpowiedzią na leczenie zostali zrandomizowani do 24-tygodniowej fazy z podwójnie ślepą próbą kontrolowanej placebo. Wyniki potwierdziły, że escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę skutecznie zapobiega nawrotom objawów u pacjentów z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym.¹⁴