Działania niepożądane leku Aryfrenix

Produkt leczniczy Aryfrenix zawierający arypiprazol w dawkach 15 mg i 30 mg w postaci tabletek niepowlekanych charakteryzuje się określonym profilem bezpieczeństwa, który wymaga szczegółowej analizy przez lekarzy prowadzących terapię. Znajomość możliwych działań niepożądanych ma kluczowe znaczenie dla właściwego monitorowania pacjentów oraz optymalizacji procesu leczenia.¹

Profil bezpieczeństwa ogólny

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi przy stosowaniu arypiprazolu podawanego doustnie były akatyzja i nudności, przy czym każde z tych działań występowało u ponad 3% pacjentów. Frekwencja występowania działań niepożądanych związanych z terapią arypiprazolem została ustalona na podstawie danych z badań klinicznych oraz raportów po wprowadzeniu leku do obrotu.²

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według częstości występowania w następujący sposób: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Warto zaznaczyć, że działania niepożądane zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu, pochodzące z raportów spontanicznych, zostały oznaczone jako występujące z częstością "nieznaną".³

Szczegółowe działania niepożądane

Poniżej przedstawiono najważniejsze działania niepożądane obserwowane podczas stosowania leku Aryfrenix, zgodnie z częstością ich występowania i klasyfikacją według układów i narządów:⁴

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie zaburzeń krwi i układu chłonnego obserwowano leukopenię (często), neutropenię i trombocytopenię (niezbyt często). Zaburzenia te mogą mieć istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z wyjściowo obniżonymi parametrami morfologii krwi.⁵

Zaburzenia układu immunologicznego

Z częstością nieznaną raportowano reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy (obejmujący obrzęk języka, obrzęk twarzy), świąd alergiczny oraz pokrzywkę. Reakcje te mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.⁶

Zaburzenia endokrynologiczne

Hiperprolaktynemia występuje często podczas terapii arypiprazolem, natomiast zmniejszenie stężenia prolaktyny we krwi obserwowano niezbyt często. Warto zauważyć, że w badaniach klinicznych w zakresie zarejestrowanych wskazań i po wprowadzeniu arypiprazolu do obrotu, obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do wartości początkowych.⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Cukrzyca występuje często u pacjentów leczonych arypiprazolem. Niezbyt często raportowano hiperglikemię, cukrzycową śpiączkę hiperosmolarną, hiponatremię oraz anoreksję. Te zaburzenia metaboliczne mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne i wymagają regularnego monitorowania parametrów biochemicznych.⁸

Zaburzenia psychiczne

Wśród zaburzeń psychicznych często obserwuje się bezsenność, lęk i niepokój. Niezbyt często występują: akatyzja, zaburzenia, depresja, hiperseksualność, późna dyskineza i dystonia. Rzadko obserwowano poważne zaburzenia, takie jak próby samobójcze, myśli samobójcze i dokonane samobójstwa, patologiczne uzależnienie od hazardu, zaburzenia kontroli impulsów, obżarstwo, kompulsywne zakupy, poriomania, agresja, pobudzenie, nerwowość, złośliwy zespół neuroleptyczny oraz drgawki typu grand mal.⁹

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Na szczególną uwagę zasługują objawy pozapiramidowe (EPS), które mogą wystąpić podczas leczenia arypiprazolem. W długotrwałym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu, u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem ogólna częstość EPS wynosiła 25,8%, w porównaniu do 57,3% u pacjentów leczonych haloperydolem. W innych długookresowych badaniach częstość występowania EPS wynosiła od 14,8% do 19% u pacjentów leczonych arypiprazolem.¹⁰

W przypadku zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, częstość EPS wynosiła 23,5% u pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% u pacjentów leczonych haloperydolem. W innym badaniu częstość wynosiła 26,6% dla arypiprazolu i 17,6% dla litu.¹¹

Akatyzja

Akatyzja jest istotnym działaniem niepożądanym występującym podczas terapii arypiprazolem. W kontrolowanych placebo badaniach częstość jej występowania u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi wynosiła 12,1% w grupie arypiprazolu i 3,2% w grupie placebo. U pacjentów ze schizofrenią częstość wynosiła 6,2% w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.¹²

Dystonia

Dystonia, manifestująca się jako długotrwałe nieprawidłowe skurcze grup mięśni, może wystąpić u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Objawy dystonii mogą obejmować: skurcze mięśni szyi (czasami postępujące do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Ryzyko ostrej dystonii jest zwiększone u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.¹³

Parametry laboratoryjne

Porównania pomiędzy arypiprazolem i placebo dotyczące odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie klinicznie istotne zmiany w rutynowych parametrach laboratoryjnych i dotyczących lipidów nie wykazały znaczących różnic z medycznego punktu widzenia. Ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹⁴

Dzieci i młodzież

U młodzieży ze schizofrenią (15-17 lat) i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym (13-17 lat) obserwowano podobny profil działań niepożądanych jak u dorosłych, z pewnymi wyjątkami. U młodzieży ze schizofrenią częściej niż u dorosłych raportowano senność/sedację i zaburzenia pozapiramidowe (bardzo często, ≥1/10) oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt i niedociśnienie ortostatyczne (często, ≥1/100, <1/10).¹⁵

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I dodatkowo bardzo często obserwowano senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzję (16,0%) i zmęczenie (11,8%), a często ból w nadbrzuszu, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni i dyskinezę.¹⁶

Zauważono zależność od dawki w przypadku zaburzeń pozapiramidowych i akatyzji. Dla zaburzeń pozapiramidowych częstość wynosiła: dawka 10 mg – 9,1%, dawka 30 mg – 28,8%, placebo – 1,7%. Dla akatyzji częstość wynosiła: dawka 10 mg – 12,1%, dawka 30 mg – 20,3%, placebo – 1,7%.¹⁷

Zmiany masy ciała

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I średnie zmiany masy ciała po 12 i 30 tygodniach wynosiły odpowiednio dla arypiprazolu 2,4 kg i 5,8 kg, a dla placebo 0,2 kg i 2,3 kg.¹⁸

Zaburzenia prolaktyny

W populacji młodzieży ze schizofrenią (13-17 lat) leczonej do 2 lat, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% dziewcząt (<3 ng/ml) i 48,3% chłopców (<2 ng/ml). W grupie otrzymującej dawki 5-30 mg przez okres do 72 miesięcy, częstość małego stężenia prolaktyny wynosiła 25,6% u dziewcząt i 45,0% u chłopców.¹⁹

W długoterminowych badaniach z udziałem młodzieży ze schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, częstość występowania małych stężeń prolaktyny u kobiet (<3 ng/ml) i mężczyzn (<2 ng/ml) wynosiła odpowiednio 37,0% i 59,4%.²⁰

Zaburzenia kontroli impulsów

Istotnym zagrożeniem przy stosowaniu arypiprazolu jest możliwość wystąpienia patologicznego uzależnienia od hazardu, hiperseksualności, kompulsywnego wydawania pieniędzy oraz obżarstwa lub kompulsywnego objadania się. Te zaburzenia kontroli impulsów wymagają szczególnej uwagi lekarza i pacjenta.²¹

Tabela działań niepożądanych leku Aryfrenix

Szczególne populacje pacjentów

Podczas stosowania leku Aryfrenix szczególnej uwagi wymagają określone grupy pacjentów:²²

• Dzieci i młodzież – u tej grupy pacjentów częściej obserwuje się senność/sedację, zaburzenia pozapiramidowe, zwiększenie masy ciała, a u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym senność i zmęczenie występują częściej niż u pacjentów ze schizofrenią.
• Pacjenci z zaburzeniami metabolicznymi – wymagają ścisłego monitorowania pod kątem rozwoju cukrzycy, hiperglikemii i innych zaburzeń metabolicznych.
• Pacjenci ze skłonnością do zaburzeń kontroli impulsów – należy regularnie oceniać występowanie objawów patologicznego uzależnienia od hazardu, hiperseksualności i innych zaburzeń.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl²³

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie leku do obrotu.²⁴