Dawkowanie i sposób podawania
Amikacin B.Braun 5 mg/ml

Dawkowanie i sposób podawania leku Amikacin B. Braun

Amikacyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym dostępnym w postaci roztworu do infuzji o trzech różnych stężeniach: 2,5 mg/ml, 5 mg/ml oraz 10 mg/ml. Prawidłowe dawkowanie tego leku jest kluczowe dla skuteczności terapii i minimalizacji działań niepożądanych, dlatego wymaga uwzględnienia wielu czynników indywidualnych pacjenta.¹

Zasady ogólne dawkowania

Przed rozpoczęciem leczenia należy określić dokładną masę ciała pacjenta, która stanowi podstawę do obliczenia prawidłowej dawki. Dla zapewnienia precyzyjnego podania zaleca się stosowanie pompy infuzyjnej. Aby uniknąć przedawkowania, szczególnie u dzieci, należy wybierać najbardziej odpowiednie z dostępnych stężeń produktu.²

Monitorowanie terapii

Przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia amikacyną konieczne jest monitorowanie funkcji nerek pacjenta. Należy oszacować stan czynności nerek poprzez pomiar stężenia kreatyniny w surowicy lub obliczenie współczynnika klirensu endogennej kreatyniny. Stężenie azotu mocznikowego (BUN) jest mniej wiarygodnym parametrem w tym przypadku.³

W miarę możliwości należy regularnie oznaczać stężenie amikacyny w surowicy, kontrolując zarówno stężenie maksymalne (po 30-90 minutach od podania leku), jak i minimalne (tuż przed podaniem kolejnej dawki). Należy dążyć do utrzymania terapeutycznego stężenia leku i unikać przekroczenia wartości maksymalnej 35 μg/ml oraz minimalnej 10 μg/ml. Wyjątek stanowi dawkowanie raz na dobę, gdy stężenie maksymalne może przekroczyć 35 μg/ml.⁴

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek kontrolowanie stężenia leku w osoczu jest bezwzględnie zalecane.⁵

Czas trwania leczenia

Standardowo czas trwania leczenia amikacyną powinien być ograniczony do 7-10 dni, w zależności od ciężkości zakażenia. W przypadku ciężkich i powikłanych zakażeń, gdy leczenie musi być prowadzone dłużej niż 10 dni, należy ponownie ocenić zasadność stosowania amikacyny. Przy kontynuacji terapii powyżej 10 dni konieczne jest ścisłe monitorowanie stężenia leku w surowicy oraz kontrolowanie czynności nerek, słuchu i narządu równowagi.⁶

Skuteczność terapii powinna być widoczna w ciągu 24-48 godzin od rozpoczęcia leczenia u pacjentów z zakażeniami wywołanymi przez wrażliwe szczepy bakterii. Jeżeli w ciągu 3-5 dni nie obserwuje się wyraźnej odpowiedzi klinicznej, należy rozważyć przerwanie leczenia i ponowne przeprowadzenie badań mikrobiologicznych w kierunku antybiotykowrażliwości patogenu. Brak odpowiedzi na leczenie może wynikać z oporności drobnoustroju lub obecności ogniska septycznego wymagającego interwencji chirurgicznej.⁷

Dawkowanie u pacjentów z prawidłową czynnością nerek

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek (klirens kreatyniny ≥50 ml/min) dawkowanie zależy od wieku i masy ciała pacjenta.⁸

Dorośli i młodzież powyżej 12 lat

U dorosłych i młodzieży o masie ciała powyżej 33 kg z prawidłową czynnością nerek zalecana dawka dożylna wynosi 15 mg/kg masy ciała na dobę. Dawkę tę można podać jako pojedynczą dawkę dobową lub podzielić na dwie równe dawki po 7,5 mg/kg masy ciała podawane co 12 godzin. Całkowita dobowa dawka nie powinna przekraczać 1,5 g.⁹

W przypadku leczenia zapalenia wsierdzia oraz u gorączkujących pacjentów z neutropenią zaleca się podawanie leku dwa razy na dobę, ze względu na brak wystarczających danych przemawiających za dawkowaniem raz na dobę.¹⁰

Niemowlęta i dzieci (4 tygodnie – 12 lat)

U niemowląt i dzieci w wieku od 4 tygodni do 12 lat z prawidłową czynnością nerek zalecana dawka dożylna wynosi od 15 do 20 mg/kg masy ciała na dobę. Dawkę tę można podać jako pojedynczą dawkę dobową 15-20 mg/kg masy ciała lub podzielić na dwie dawki po 7,5 mg/kg masy ciała podawane co 12 godzin.¹¹

Podobnie jak u dorosłych, w przypadku leczenia zapalenia wsierdzia oraz u gorączkujących pacjentów z neutropenią zaleca się podawanie leku dwa razy na dobę.¹²

Noworodki

U noworodków leczenie rozpoczyna się od dawki nasycającej wynoszącej 10 mg/kg masy ciała, a następnie podaje się 7,5 mg/kg masy ciała co 12 godzin.¹³

Wcześniaki

U wcześniaków zalecana dawka to 7,5 mg/kg masy ciała podawana co 12 godzin.¹⁴

Maksymalna dawka dobowa

Niezależnie od drogi podania, całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 15-20 mg/kg masy ciała.¹⁵

Nie zaleca się dawkowania amikacyny raz na dobę u pacjentów z osłabioną odpornością, niewydolnością nerek, mukowiscydozą, wodobrzuszem, z rozległymi oparzeniami (ponad 20% skóry), u pacjentów w podeszłym wieku oraz u kobiet w ciąży.¹⁶

Dawkowanie u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <50 ml/min) nie zaleca się podawania amikacyny raz na dobę, ponieważ prowadzi to do przedłużonego narażenia na wysokie stężenia minimalne leku.¹⁷

U pacjentów z zaburzeniem czynności nerek konieczne jest monitorowanie stężenia amikacyny w surowicy i dostosowanie dawkowania, aby uniknąć kumulacji leku. Można to osiągnąć na dwa sposoby:¹⁸

1. Podawanie zwykłych dawek i wydłużanie odstępów między nimi
2. Podawanie zmniejszonych dawek w zwykłych odstępach

Obie metody opierają się na klirensie kreatyniny lub stężeniu kreatyniny w surowicy pacjenta, ponieważ wykazano korelację tych parametrów z okresem półtrwania aminoglikozydów u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek.¹⁹

Metoda wydłużania odstępów między dawkami

Jeśli klirens kreatyniny jest nieznany, a stan pacjenta stabilny, odstęp pomiędzy kolejnymi dawkami (wyrażony w godzinach) przy zastosowaniu zwykłej dawki jednorazowej (7,5 mg/kg m.c.) można obliczyć mnożąc stężenie kreatyniny w surowicy przez 9.²⁰

Przykład: Jeżeli stężenie kreatyniny wynosi 2 mg/100 ml, wówczas jednorazową dawkę zalecaną dla danego pacjenta (7,5 mg/kg masy ciała) należy podawać co 2 × 9 = 18 godzin.²¹

Metoda zmniejszania dawki przy zachowaniu zwykłych odstępów

Gdy nie jest możliwe oznaczenie stężenia amikacyny w surowicy, a stan pacjenta jest stabilny, stężenie kreatyniny w surowicy i klirens kreatyniny są najwygodniejszymi wskaźnikami stopnia zaburzenia czynności nerek, pozwalającymi na określenie dawkowania.²²

U pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek i znanym klirensem kreatyniny, dawka nasycająca amikacyny wynosi 7,5 mg/kg masy ciała. Dawkę podtrzymującą, podawaną co 12 godzin, należy zmniejszyć proporcjonalnie do redukcji klirensu kreatyniny pacjenta według wzoru:²³

zmniejszona dawka amikacyny [mg] = (klirens kreatyninyaktualny [ml/min] / klirens kreatyninyprawidłowy [ml/min]) × wyliczona dawka nasycająca amikacyny [mg]

Należy pamiętać, że podanych schematów dawkowania nie należy traktować jako sztywnych wytycznych, a jedynie jako zalecenia, gdy niemożliwe jest oznaczenie stężenia amikacyny w surowicy.²⁴

Alternatywną, uproszczoną metodą określania zmniejszonego dawkowania przy podawaniu co 12 godzin (u pacjentów ze znanym stężeniem kreatyniny w surowicy w stanie równowagi) jest podzielenie zwykłej zalecanej dawki przez stężenie kreatyniny w surowicy danego pacjenta.²⁵

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci poddawani hemodializie

Hemodializa skutecznie eliminuje amikacynę z krwi – ponad 90% dawki jest usuwane w ciągu 4 godzin zabiegu. U pacjentów z bezmoczem należy zastosować zwykłą dawkę początkową 7,5 mg/kg masy ciała. Kolejne dawki, podawane po zakończeniu hemodializy, powinny wynosić około 2,5 do 3,75 mg/kg masy ciała. Niezbędne jest kontrolowanie stężenia leku w surowicy.²⁶

Pacjenci poddawani dializie otrzewnowej

Dializa otrzewnowa jest znacznie mniej skuteczna w usuwaniu amikacyny niż hemodializa. W ciągu 12 godzin można usunąć jedynie około 30% podanej dawki.²⁷

Dawkowanie raz na dobę

W sytuacjach klinicznych, gdzie występuje zwiększona objętość dystrybucji, pierwsza dawka (dawka nasycająca) powinna wynosić między 20 a 30 mg/kg masy ciała i należy ją dostosować według Cmax.²⁸

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku może być konieczne podawanie mniejszych dawek podtrzymujących niż u pacjentów młodszych, aby uzyskać terapeutyczne stężenia w osoczu.²⁹

Pacjenci otyli

U pacjentów otyłych dawkę należy obliczać na podstawie beztłuszczowej masy ciała, ponieważ amikacyna słabo rozpuszcza się w tkance tłuszczowej. Masę ciała (P1), która jest podstawą do określenia dawki u pacjentów otyłych, oblicza się według następującego wzoru:³⁰

P1 = PI + (PA – PI) × 0,4

Gdzie:
PI = idealna masa ciała
PA = aktualna masa ciała

Całkowita dobowa dawka nie powinna przekraczać 1,5 g.³¹

Pacjenci z wodobrzuszem

U pacjentów z wodobrzuszem należy podawać większe dawki w celu uzyskania odpowiednich stężeń w surowicy, ze względu na stosunkowo większą dystrybucję leku w płynie zewnątrzkomórkowym.³²

Sposób podawania

Amikacin B. Braun podaje się wyłącznie drogą dożylną w postaci infuzji. U pacjentów dorosłych preferowany czas podawania jednej infuzji wynosi 30 minut, ale można go wydłużyć do 60 minut.³³

U dzieci lek powinien być podawany w infuzji trwającej od 30 do 60 minut. W przypadku niemowląt infuzja powinna trwać dłużej – od 1 do 2 godzin.³⁴

Należy pamiętać, że produkt jest gotowy do użycia, roztworu nie należy rozcieńczać przed podaniem i jest on przeznaczony wyłącznie do jednorazowego użycia.³⁵