Wylew podspojówkowy
Etiologia i przyczyny
Wylew podspojówkowy (subconjunctival hemorrhage) to pęknięcie drobnych naczyń krwionośnych pod spojówką, prowadzące do nagromadzenia krwi i powstania jaskrawoczerwonej plamy na białku oka. Etiologia dzieli się na traumatyczną, związaną z urazami mechanicznymi (np. uderzenia, pocieranie oczu, używanie soczewek kontaktowych, zabiegi chirurgiczne), oraz spontaniczną, wynikającą z nagłego wzrostu ciśnienia żylnego (kaszel, kichanie, parcie, manewr Valsalvy) lub chorób ogólnoustrojowych takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, miażdżyca, zaburzenia krzepnięcia (np. choroba von Willebranda) i niedobór witaminy K. Leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, klopidogrel, dabigatran, apiksaban, rywaroksaban, ASA) oraz NLPZ (ibuprofen) zwiększają ryzyko krwawień. Wiek powyżej 65 lat, infekcje oka, zespół suchego oka, noszenie soczewek kontaktowych oraz nagłe zmiany ciśnienia atmosferycznego to dodatkowe czynniki predysponujące.
- Wylew podspojówkowy (Subconjunctival hemorrhage) – definicja
- Etiologia wylewu podspojówkowego
- Przyczyny traumatyczne
- Przyczyny spontaniczne
- Schorzenia predysponujące do wystąpienia wylewu podspojówkowego
- Leki przyczyniające się do wylewów podspojówkowych
- Inne czynniki ryzyka wylewu podspojówkowego
- Mechanizm powstawania wylewu podspojówkowego
- Wzrost ciśnienia wewnątrznaczyniowego
- Zmniejszona integralność ścian naczyń
- Zaburzenia hemostazy
- Uszkodzenie mechaniczne
- Podsumowanie etiologii wylewu podspojówkowego
Wylew podspojówkowy (Subconjunctival hemorrhage) – definicja
Wylew podspojówkowy (subconjunctival hemorrhage) to stan, w którym dochodzi do pęknięcia małego naczynia krwionośnego pod spojówką, czyli przezroczystą błoną pokrywającą białkówkę oka. Gdy naczynie pęka, krew gromadzi się w przestrzeni podspojówkowej, tworząc charakterystyczną jaskrawoczerwoną plamę na białej części oka.12 Spojówka, która pokrywa białko oka, zawiera wiele drobnych naczyń krwionośnych (kapilar), które łatwo mogą ulec uszkodzeniu. Kiedy dochodzi do przerwania naczynia, krew może wyciekać pod spojówkę, powodując widoczną czerwoną plamę.13
Etiologia wylewu podspojówkowego
Przyczyny wylewu podspojówkowego można podzielić na dwie główne kategorie: traumatyczne i spontaniczne.45 W wielu przypadkach bezpośrednia przyczyna wylewu podspojówkowego nie jest znana – występuje idiopatycznie.67 Jednak istnieje szereg czynników i mechanizmów, które mogą prowadzić do pęknięcia naczynia krwionośnego w oku.
Przyczyny traumatyczne
Traumatyczne wylewu podspojówkowe są spowodowane urazem fizycznym oka lub okolicznych tkanek:89
- Bezpośredni uraz oka (np. uderzenie w oko, ciało obce w oku)1011
- Zbyt intensywne pocieranie oczu1213
- Używanie soczewek kontaktowych (szczególnie podczas zakładania lub zdejmowania)1415
- Zabiegi chirurgiczne oka (np. operacja zaćmy, LASIK)1617
Incydencja traumatycznych wylewów podspojówkowych wzrosła w związku ze zwiększonym użyciem soczewek kontaktowych oraz rosnącą liczbą osób poddających się operacjom oka.18
Przyczyny spontaniczne
Spontaniczne wylewu podspojówkowe mogą wystąpić bez wyraźnego urazu. Do głównych przyczyn należą:19
- Nagły wzrost ciśnienia żylnego, który może wystąpić podczas:
Schorzenia predysponujące do wystąpienia wylewu podspojówkowego
Niektóre choroby ogólnoustrojowe zwiększają ryzyko wystąpienia wylewu podspojówkowego:3435
- Nadciśnienie tętnicze – najważniejszy czynnik ryzyka wylewu podspojówkowego, nawet przy kontrolowanym leczeniu; prowadzi do zmian mikrokrążenia i zwiększonej kruchości naczyń3637
- Cukrzyca – powoduje zmiany w naczyniach krwionośnych, zwiększając ich podatność na pęknięcia3839
- Miażdżyca naczyń – powoduje usztywnienie naczyń i zwiększa ich kruchość4041
- Zaburzenia krzepnięcia krwi lub choroba von Willebranda4243
- Niedobór witaminy K – rzadko, ale może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia4445
- Inne rzadkie schorzenia:
Leki przyczyniające się do wylewów podspojówkowych
Niektóre leki mogą zwiększać ryzyko krwawień, w tym wylewów podspojówkowych:5354
- Leki przeciwzakrzepowe (tzw. „rozrzedzające krew”):
- Kwas acetylosalicylowy (aspiryna)6162
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ):
- Leki onkologiczne:
- Interferon65
Inne czynniki ryzyka wylewu podspojówkowego
Dodatkowe czynniki, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia krwawienia podspojówkowego:6667
- Wiek – osoby powyżej 65 roku życia są najbardziej narażone na wystąpienie wylewu podspojówkowego, szczególnie jeśli mają schorzenia naczyniowe jak nadciśnienie tętnicze lub cukrzycę6869
- Noszenie soczewek kontaktowych – osoby noszące soczewki kontaktowe mają zwiększone ryzyko wystąpienia wylewów podspojówkowych7071
- Infekcje oka (np. zapalenie spojówek)7273
- Zespół suchego oka i czynniki środowiskowe (zanieczyszczenia, dym, kurz)7475
- Nagłe zmiany ciśnienia powietrza (np. podczas lotów samolotem lub nurkowania)7677
- Niedobór witaminy C78
- Conjunctivochalasis – stan, w którym występuje nadmiar tkanki spojówkowej, mogący prowadzić do podrażnień i pękniętych naczyń7980
- Poród – wylewy podspojówkowe u noworodków często występują podczas porodu siłami natury z powodu zmian ciśnienia w ciele dziecka podczas przechodzenia przez kanał rodny8182
Mechanizm powstawania wylewu podspojówkowego
Wylew podspojówkowy pojawia się, gdy drobne naczynia krwionośne w spojówce ulegają pęknięciu, co prowadzi do nagromadzenia krwi pod przezroczystą warstwą spojówki pokrywającej białkówkę oka.83 Główne mechanizmy prowadzące do pęknięcia naczynia obejmują:
Wzrost ciśnienia wewnątrznaczyniowego
Jednym z najczęstszych mechanizmów jest nagły wzrost ciśnienia w małych, delikatnych naczyniach oka. Może on wystąpić wskutek:8485
- Kaszel, kichanie, wymioty – powodują gwałtowny wzrost ciśnienia żylnego w naczyniach głowy i szyi8687
- Parcie, podnoszenie ciężarów – zwiększają ciśnienie w układzie naczyniowym zaopatrującym spojówkę8889
- Nadciśnienie tętnicze – przewlekle podwyższone ciśnienie krwi osłabia ściany naczyń krwionośnych w oczach, zwiększając ryzyko ich pęknięcia9091
Zmniejszona integralność ścian naczyń
Kruchość naczyń spojówkowych, podobnie jak innych naczyń w organizmie, zwiększa się wraz z wiekiem i w wyniku różnych chorób:92
- Miażdżyca – prowadzi do usztywnienia i zwiększonej łamliwości naczyń93
- Cukrzyca – powoduje zmiany naczyniowe zwiększające ryzyko pęknięcia9495
- Podeszły wiek – naturalne osłabienie ścian naczyń wraz z upływem lat9697
Zaburzenia hemostazy
Zaburzenia mechanizmów krzepnięcia krwi mogą przyczyniać się do wystąpienia wylewu podspojówkowego:9899
- Leki przeciwzakrzepowe – zmniejszają zdolność krwi do krzepnięcia, ułatwiając krwawienie nawet przy minimalnym urazie100
- Wrodzone zaburzenia krzepnięcia (np. hemofilia)101102
Uszkodzenie mechaniczne
Bezpośredni uraz oka lub okolicznych tkanek może prowadzić do pęknięcia naczyń:103104
- Pocieranie oczu – zbyt energiczne pocieranie może uszkodzić delikatne naczynia105
- Trauma oka – uderzenie w oko, penetracja ciała obcego106
- Soczewki kontaktowe – ucisk podczas zakładania lub zdejmowania107
Podsumowanie etiologii wylewu podspojówkowego
Wylew podspojówkowy jest stosunkowo powszechnym zjawiskiem, które może wystąpić z wielu przyczyn lub nawet bez wyraźnej przyczyny. Najczęstsze czynniki etiologiczne to:108109
- U młodszych pacjentów – głównie urazy i używanie soczewek kontaktowych110
- U starszych pacjentów – głównie schorzenia naczyniowe (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, miażdżyca)111
- Nagły wzrost ciśnienia wewnątrznaczyniowego (kaszlenie, kichanie, parcie)112
- Czynniki jatrogenne – leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe113
Warto podkreślić, że prawie połowa przypadków spontanicznych wylewów podspojówkowych ma etiologię idiopatyczną, co oznacza, że nie udaje się zidentyfikować konkretnej przyczyny.114 Niemniej jednak, nawracające wylewu podspojówkowe, szczególnie u osób starszych, mogą wskazywać na poważniejsze schorzenia naczyniowe i wymagają dokładniejszej diagnostyki.115116
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.