Wrodzona przepuklina przeponowa
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wrodzona przepuklina przeponowa (CDH) charakteryzuje się przemieszczeniem zawartości jamy brzusznej do klatki piersiowej przez defekt przepony, co prowadzi do hipoplazji płuc i nadciśnienia płucnego, kluczowych determinantów śmiertelności i chorobowości. Przeżywalność ogólna wynosi około 67%, jednak u niemowląt wymagających ECMO spada do 50-61%. Rokowanie pogarsza się przy wczesnej prenatalnej diagnozie (<24. tygodnia), obecności wątroby w klatce piersiowej (szansa przeżycia 0,21; CI: 0,13-0,35) oraz niskim stosunku płuc do głowy (LHR ≤ 1,0; szansa przeżycia 0,14; CI: 0,10-0,27). Wskaźniki postnatalne, takie jak najwyższy wskaźnik oksygenacji w 1. dniu życia (HOId1) oraz odpowiedź na wziewny tlenek azotu (iNO), są istotnymi predyktorami przeżycia. Narzędzia prognostyczne, w tym SNAP-II, CDHSG-probability survival i skala Brindle, wykazują wysoką skuteczność (statystyka zgodności ~0,8) w ocenie ryzyka śmiertelności.
- Wprowadzenie do wrodzonej przepukliny przeponowej
- Czynniki prognostyczne i przewidywanie przeżywalności
- Wskaźniki przeżywalności i rokowanie długoterminowe
- Obecne wskaźniki przeżywalności
- Szczególne przypadki i ich rokowanie
- Czynniki wpływające na rokowanie długoterminowe
- Powikłania długoterminowe
- Wpływ strategii leczenia na przeżywalność
- Podsumowanie czynników rokowniczych
Wprowadzenie do wrodzonej przepukliny przeponowej
Wrodzona przepuklina przeponowa (ang. Congenital Diaphragmatic Hernia, CDH) to stan, w którym zawartość jamy brzusznej przedostaje się do klatki piersiowej przez defekt w mięśniu przepony. Jest to stan nagły wymagający pilnej interwencji, aby zapobiec dalszym powikłaniom lub śmierci.1 Pomimo postępów w opiece neonatologicznej i chirurgicznej, leczenie CDH pozostaje wyzwaniem i brakuje jednoznacznych standardowych wytycznych terapeutycznych. Chociaż niektóre ośrodki raportują wskaźniki śmiertelności na poziomie zaledwie 20%, w przypadku konieczności zastosowania pozaustrojowego natleniania membranowego (ECMO) wskaźnik śmiertelności wzrasta do 50%.2
Ciężkość choroby związana jest ze stopniem hipoplazji płuc i nadciśnienia płucnego, które towarzyszą CDH. Oba te stany ograniczają zdolność noworodków do prawidłowej wentylacji i natlenowania po urodzeniu. Te fizjologiczne zaburzenia upośledzające wymianę gazową są kluczowymi determinantami chorobowości i śmiertelności u niemowląt z CDH.3
Czynniki prognostyczne i przewidywanie przeżywalności
Głównymi determinantami przeżycia u niemowląt z CDH są: obecność towarzyszących anomalii, stopień hipoplazji płuc oraz nadciśnienie płucne. Przypadki wykryte prenatalnie oraz zdiagnozowane przed 24. tygodniem ciąży mają gorsze rokowanie ze względu na wczesny etap rozwoju płuc, na którym wystąpiła anomalia. Śmiertelność w tej grupie sięga nawet 60-80%.4
Prenatalne czynniki prognostyczne
Kilka prenatalnych czynników ma istotny wpływ na rokowanie w CDH:
- Obecność wątroby w klatce piersiowej w prenatalnym badaniu ultrasonograficznym jest złym czynnikiem prognostycznym dla przeżycia. Szansa przeżycia przy przepuklinie wątroby wynosiła 0,21 (CI: 0,13-0,35).56
- Stosunek płuc do głowy (LHR) – szansa przeżycia przy LHR ≤ 1,0 wynosiła zaledwie 0,14 (CI: 0,10-0,27).7 Płody z przepukliną wątroby do klatki piersiowej i współczynnikiem LHR poniżej 1,0 mają cięższą postać CDH i tym samym gorsze rokowanie.8
- Obserwowany do oczekiwanego stosunek płuc do głowy (O/E LHR) – niemowlęta z CDH, które zmarły, miały niższy średni O/E LHR (p<0,001).9
- Wiek ciążowy w momencie diagnozy prenatalnej.10
Postnatalne czynniki prognostyczne
Zidentyfikowano kilka postnatalnych wskaźników prognostycznych:
- Najwyższy wskaźnik oksygenacji w 1. dniu życia (HOId1) był wyższy u niemowląt, które zmarły (p<0,001). HOId1 przewidywał przeżycie po skorygowaniu o wiek ciążowy, ocenę w skali Apgar w 5. minucie i O/E LHR (iloraz szans 0,948, 95% CI: 0,913-0,983).11 Jest to lepszy predyktor przeżycia niż wiek ciążowy i ocena w skali Apgar w 5. minucie.12
- Najlepszy wskaźnik oksygenacji w 1. dniu (BOId1) po urodzeniu był związany z lepszym przeżyciem u niemowląt z CDH.13
- Odpowiedź na wziewny tlenek azotu (iNO) – procentowa zmiana w stosunku PaO2/FiO2 po rozpoczęciu podawania iNO była wyższa u niemowląt, które przeżyły (69,4%) w porównaniu do niemowląt, które zmarły (10,2%), p=0,018.14 Niemowlęta, które pozytywnie zareagowały na iNO, miały większe szanse na przeżycie.15
- Nasilenie nadciśnienia płucnego.16
- Średnica ubytku przepony.17
Skale predykcyjne
W badaniach zidentyfikowano kilka narzędzi predykcyjnych, które wykazują wysoką skuteczność w przewidywaniu śmiertelności u noworodków z CDH:
- SNAP-II (Score for Neonatal Acute Physiology II) – uważana za niezależną od początkowej strategii wentylacji.18 Wykazuje wysoką statystykę zgodności (C) na poziomie 0,8.19
- CDHSG-probability survival (Congenital Diaphragmatic Hernia Study Group) – ze statystyką zgodności 0,79.20
- Skala Brindle – również ze statystyką zgodności 0,8.21
- Model nomogramowy oparty na sześciu czynnikach: wiek ciążowy w momencie diagnozy prenatalnej, O/E LHR, przepuklina wątroby, nasilenie nadciśnienia płucnego, średnica ubytku i wskaźnik oksygenacji.2223
Wskaźniki przeżywalności i rokowanie długoterminowe
Wskaźniki przeżywalności w CDH znacznie się poprawiły w ostatnich latach, chociaż nadal występuje duża zmienność w zależności od ciężkości przypadku i zastosowanego leczenia.
Obecne wskaźniki przeżywalności
- Ogólna przeżywalność dla niemowląt z CDH wynosi około 67%.24
- Dla niemowląt wymagających ECMO przeżywalność wynosi około 61%.25
- Śmiertelność u pacjentów leczonych ECMO utrzymuje się na poziomie 50%.26
- Dzięki postępom w leczeniu CDH ogólna przeżywalność poprawiła się i wynosi 70-90% u niemowląt niewymagających ECMO oraz do 50% u niemowląt poddawanych ECMO.27
- Współczesne raporty wskazują, że przeżywalność wynosi od 70 do 90% noworodków.28
Szczególne przypadki i ich rokowanie
| Stan kliniczny | Wskaźnik przeżywalności | Uwagi |
|---|---|---|
| CDH z wodobrzuszem (hydrops) | 43% ogólna | Rzadkie (2,8% wszystkich prenatalnie zdiagnozowanych przypadków) |
| Hydrops z CDH po operacji | 80% | Wyższy wskaźnik niepodejmowania leczenia operacyjnego (45%) |
| Prawostronny CDH z wodobrzuszem | niższy | Wodobrzusze częściej występuje w prawostronnej CDH (55%) |
| Prawdziwy hydrops z CDH | 22% | Bardzo rzadki (0,35% prenatalnie zdiagnozowanych przypadków CDH) |
| CDH z wątrobą w klatce piersiowej | 21% szans | CI: 0,13-0,35 |
| CDH z LHR ≤ 1.0 | 14% szans | CI: 0,10-0,27 |
Czynniki wpływające na rokowanie długoterminowe
Rokowanie długoterminowe zależy od kilku czynników, w tym:31
- Czy dziecko urodziło się przedwcześnie
- Jak ciężki jest stan dziecka po urodzeniu
- Wielkość przepukliny
- Jakie narządy są zaangażowane
- Inne współistniejące choroby
Niemowlęta wymagające dłuższego wspomagania oddechowego lub żywieniowego mają wyższe ryzyko utrzymujących się powikłań, w tym przewlekłej choroby płuc, zaburzeń wzrostu, utraty słuchu i opóźnień rozwojowych.32
Powikłania długoterminowe
Nawet w przypadku przeżycia, dzieci po leczeniu ciężkiej postaci CDH mogą doświadczać długoterminowych problemów zdrowotnych:3334
- Problemy oddechowe – nawracające infekcje, astma, ograniczona wydolność oddechowa
- Zaburzenia wzrostu – wolniejszy przyrost masy ciała i wzrostu
- Problemy z karmieniem – trudności z przyjmowaniem pokarmu, refluks żołądkowo-przełykowy
- Utrata słuchu – częściej występująca u dzieci po intensywnej terapii
- Łagodne zaburzenia poznawcze i uczenia się – mogą wymagać dodatkowego wsparcia edukacyjnego
Wpływ strategii leczenia na przeżywalność
Wprowadzenie określonych strategii terapeutycznych miało znaczący wpływ na poprawę wskaźników przeżywalności w CDH:
Strategie wentylacji
Wprowadzenie strategii delikatnej wentylacji, permisywnej hiperkapni i spontanicznego oddychania miało bardziej znaczący wpływ na przeżywalność niż wentylacja wysokoczęstotliwościowa (HFOV) czy ECMO jako terapia ratunkowa.35 Badania wykazały, że niemowlęta z CDH, które wymagały HFOV przedoperacyjnie, miały prawie zero dni bez wentylacji w pierwszych 28 dniach po urodzeniu.36
Zastosowanie wziewnego tlenku azotu
Chociaż stosowanie wziewnego tlenku azotu (iNO) w leczeniu nadciśnienia płucnego u niemowląt z CDH jest kontrowersyjne, badania wskazują, że:37
- iNO poprawiło natlenowanie u niektórych niemowląt z CDH
- Pozytywna odpowiedź na iNO była bardziej prawdopodobna u tych, którzy przeżyli
- Procentowa zmiana stosunku PaO2/FiO2 po rozpoczęciu iNO była wyższa u niemowląt, które przeżyły (69,4%) w porównaniu do tych, które zmarły (10,2%), p=0,01838
Odpowiedź na wziewny tlenek azotu była zmienna u niemowląt z CDH, ale te, które pozytywnie zareagowały na iNO, miały większe szanse na przeżycie.3940
Podsumowanie czynników rokowniczych
Najważniejsze czynniki wpływające na rokowanie w CDH to:4142
- Wiek ciążowy w momencie diagnozy prenatalnej
- Obserwowany do oczekiwanego stosunek płuc do głowy (O/E LHR)
- Przepuklina wątroby do klatki piersiowej
- Nasilenie nadciśnienia płucnego
- Średnica ubytku przepony
- Wskaźnik oksygenacji (OI)
Pomimo znaczącej poprawy technik chirurgii noworodkowej i intensywnej opieki, wskaźnik śmiertelności noworodków z rozpoznaniem CDH pozostaje bardzo wysoki.43 Jednak należy podkreślić, że istnieje szeroki zakres ciężkości i wyników dla CDH. W najlepszych przypadkach niektóre niemowlęta radzą sobie bardzo dobrze po leczeniu poporodowym, operacji i opiece na oddziale intensywnej terapii noworodka. W najcięższych przypadkach niektóre nie przeżyją pomimo naszych intensywnych wysiłków.44
Płody z najlepszego końca spektrum mają doskonałą szansę na prowadzenie całkowicie normalnego życia. Nie wymagają specjalnego postępowania prenatalnego w zakresie czasu lub rodzaju porodu, ale powinny być urodzone w ośrodku perinatologicznym z oddziałem intensywnej opieki noworodkowej poziomu III z wsparciem neonatologicznym i chirurgicznym.45
Nawet w przypadku ciężkiej CDH, ponad 70% dotkniętych niemowląt może zostać uratowanych dzięki intensywnemu wsparciu. Jednak mogą wystąpić długoterminowe problemy zdrowotne związane z oddychaniem, karmieniem, wzrostem i rozwojem.46
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.