Trądzik
Epidemiologia
Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest jedną z najczęstszych chorób skóry na świecie, z globalną częstością występowania wzrastającą z 9,38% w 2010 roku do 20,5% w 2024 roku. Najwyższa częstość występowania obserwowana jest u osób w wieku 16-24 lat (28,3%), a także u dorosłych kobiet w wieku 20-29 lat (50,9%). Trądzik młodzieńczy częściej dotyka chłopców, natomiast postadolescencyjny trądzik u dorosłych przeważa u kobiet. Występują znaczące różnice geograficzne: najwyższa częstość w Ameryce Łacińskiej (23,9%), Azji Wschodniej (20,2%) i Afryce (18,5%), a najniższa w Europie (9,7%) i Australii (10,8%). Czynniki ryzyka obejmują dodatni wywiad rodzinny (OR 2,91), nadwagę/otyłość (OR 2,36), tłusty typ skóry oraz zaawansowane dojrzewanie. Trądzik u dorosłych charakteryzuje się częstszym zajęciem dolnej części twarzy i większą zapalnością, a około 20% pacjentów rozwija ciężką postać prowadzącą do bliznowacenia.
- Epidemiologia trądziku
- Występowanie względem wieku
- Różnice płciowe w występowaniu trądziku
- Różnice geograficzne w występowaniu trądziku
- Różnice etniczne i rasowe
- Czynniki ryzyka trądziku
- Ciężkość trądziku i dystrybucja
- Obciążenie chorobą i wpływ na jakość życia
- Nadzór i monitorowanie epidemiologiczne trądziku
Epidemiologia trądziku
Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest jedną z najczęstszych chorób skóry na świecie, dotykającą znaczący odsetek populacji globalnej. Według badania Global Burden of Disease z 2010 roku, trądzik zajmuje ósme miejsce wśród najczęstszych chorób dermatologicznych, z szacowaną globalną częstością występowania (dla wszystkich grup wiekowych) na poziomie 9,38%.12 Jednak najnowsze dane z 2024 roku wskazują, że globalna częstość występowania trądziku wynosi 20,5%, co sugeruje znaczący wzrost w ostatnich latach.34 W Stanach Zjednoczonych trądzik dotyka rocznie do 50 milionów Amerykanów, co czyni go najczęstszą chorobą skóry w tym kraju.56
Występowanie względem wieku
Trądzik młodzieńczy jest najczęstszą formą schorzenia, dotykającą około 85% osób w wieku od 12 do 24 lat.56 Najwyższa częstość występowania trądziku obserwowana jest wśród nastolatków i młodych dorosłych (16-24 lata), osiągając 28,3%, ale pozostaje również wysoka w grupie dorosłych w wieku 25-39 lat, wynosząc 19,3%.34 W niektórych badaniach najwyższą częstość występowania trądziku (13,02%) odnotowano u osób w wieku 17 lat.7
Trądzik u dorosłych (acne tarda) występuje coraz częściej, dotykając do 15% dorosłych kobiet.5 Badania pokazują, że trądzik dotyka około 50,9% kobiet w wieku 20-29 lat, a częstość ta spada do 15,3% u kobiet powyżej 50 roku życia.8 W wieku 45 lat 5% zarówno mężczyzn, jak i kobiet nadal zmaga się z trądzikiem.6 Częstość występowania trądziku u kobiet stopniowo spada wraz z wiekiem, co potwierdza prospektywne badanie obejmujące 2895 kobiet (w wieku 10-70 lat).9
Trądzik noworodkowy i niemowlęcy zdarza się sporadycznie. Trądzik może rozwinąć się u noworodków, ale zwykle ustępuje samoistnie bez specjalnego leczenia. Trądzik niemowlęcy może rozpocząć się w okresie niemowlęcym, natomiast trądzik u dzieci w wieku 1-6 lat jest rzadki i może wskazywać na chorobę podstawową wymagającą dodatkowej oceny.10
Różnice płciowe w występowaniu trądziku
Trądzik młodzieńczy częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt, natomiast trądzik u dorosłych (postadolescencyjny) dotyka głównie kobiety.10 Ogólnie rzecz biorąc, kobiety (23,6%) są bardziej dotknięte trądzikiem niż mężczyźni (17,5%).34 W populacyjnym badaniu przeprowadzonym w Chinach na ponad 17 000 osób, trądzik był częstszy u mężczyzn przed 30 rokiem życia, ale bardziej rozpowszechniony u kobiet po tym wieku.9
W badaniu przekrojowym dotyczącym epidemiologii, obecność trądziku młodzieńczego stwierdzono u 27,9% chłopców i 20,8% dziewcząt.11 Natomiast trądzik u dorosłych jest preferencyjnie obserwowany u kobiet – w badaniu z udziałem 280 pacjentów, 82,1% osób z trądzikiem dorosłych stanowiły kobiety.11 W innym badaniu trądzik o późnym początku stwierdzono u 97,3% kobiet.11
Różnice geograficzne w występowaniu trądziku
Zaobserwowano znaczące różnice w częstości występowania trądziku między różnymi obszarami geograficznymi. Najwyższą częstość występowania trądziku odnotowano w Ameryce Łacińskiej (23,9%), Azji Wschodniej (20,2%), Afryce (18,5%) i na Bliskim Wschodzie (16,1%), podczas gdy najniższą częstość stwierdzono w Europie (9,7%) i Australii (10,8%).34
W Niemczech, administracyjna częstość występowania trądziku w 2020 roku wynosiła 2,36%, co jest niższe niż wcześniej opublikowana globalna częstość występowania wynosząca 9,4%, ale zgodne z wcześniejszą niemiecką publikacją podającą częstość 3,3% i duńską publikacją podającą 3,7%.7 Zauważalne były również wyraźne różnice geograficzne w częstości występowania trądziku młodzieńczego i dorosłego w obrębie samych Niemiec.7
W Brazylii trądzik odpowiada za około 14% konsultacji dermatologicznych i dotyka obu płci, różnych grup etnicznych i wszystkich grup wiekowych, głównie w pierwszych trzech dekadach życia. W badaniu przeprowadzonym w São Paulo częstość występowania trądziku wynosiła aż 96,0% i wzrastała z wiekiem – wszyscy uczniowie powyżej 14 roku życia mieli trądzik.12
Różnice etniczne i rasowe
Niektóre badania sugerują, że trądzik jest częstszy u osób o ciemniejszym typie skóry w porównaniu z osobami o jaśniejszej skórze.13 Trądzik kliniczny był bardziej rozpowszechniony wśród kobiet afroamerykańskich i latynoskich (odpowiednio 37% i 32%) niż wśród kobiet z Indii kontynentalnych, rasy kaukaskiej i azjatyckiej (odpowiednio 23%, 24%, 30%).14
Przebarwienia były częstsze u kobiet afroamerykańskich i latynoskich (odpowiednio 65% i 48%) niż u kobiet azjatyckich, z Indii kontynentalnych i kaukaskich (odpowiednio 18%, 10%, 25%).14 Częstość występowania trądziku i jego następstwa były częstsze u osób o ciemniejszym typie skóry, co sugeruje, że trądzik jest bardziej heterogenicznym schorzeniem niż wcześniej opisywano.14
Warto zauważyć, że istnieją sprzeczne dowody co do tego, czy istnieje rzeczywista biologiczna różnica między różnymi grupami rasowymi lub etnicznymi w patogenezie trądziku.15 Ponadto nie ma opublikowanych badań, które określałyby częstość występowania trądziku wśród tych różnych grup etnicznych u pacjentów w późnym okresie dojrzewania.15
Czynniki ryzyka trądziku
Systematyczny przegląd badań epidemiologicznych dotyczących trądziku wykazał silny związek między kilkoma czynnikami ryzyka a występowaniem lub nasileniem trądziku.12 Kluczowe czynniki ryzyka obejmują:
Czynniki genetyczne i rodzinne
Wywiad rodzinny stanowi jeden z głównych czynników ryzyka trądziku. Iloraz szans (OR) wynoszący 2,91 (95% CI 2,58-3,28) dla wywiadu rodzinnego u rodziców w porównaniu z brakiem wywiadu rodzinnego u rodziców wykazuje silny związek.12 Badania sugerują, że wywiad rodzinny może zwiększać ryzyko cięższego trądziku.1
Dodatni wywiad rodzinny w kierunku trądziku pospolitego stwierdzono u 42,5% przypadków w badaniu przeprowadzonym wśród nastolatek i młodych kobiet w Rijadzie w Arabii Saudyjskiej.16 U pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego trądziku odnotowano wyższy odsetek trądziku w wywiadzie rodzinnym wśród rodzeństwa, wynoszący 95,2%.17
BMI i nadwaga
Indeks masy ciała (BMI) znacząco wpływa na występowanie trądziku. Iloraz szans wynoszący 2,36 (95% CI 1,97-2,83) dla nadwagi/otyłości w porównaniu z normalną/niedowagą wskazuje na silny związek.12 W badaniu z 2024 roku stwierdzono również, że częstość występowania trądziku była związana z zaawansowanym dojrzewaniem, ciemniejszym kolorem skóry i statusem wagowym.18
Typ skóry
Typ skóry osoby (np. tłusta, neutralna lub sucha) można sklasyfikować według poziomu sebum. Badania bliźniąt sugerują, że poziomy sebum skóry są kontrolowane przez czynniki genetyczne. Tłusta skóra wykazuje silny związek, podczas gdy skóra mieszana wykazuje związek z występowaniem trądziku w porównaniu do skóry neutralnej lub suchej.2
Czynniki dietetyczne
Znaczenie czynników dietetycznych w wpływaniu na występowanie trądziku było szeroko dyskutowane. W szczególności spożycie nabiału i czekolady otrzymało najwięcej uwagi, prawdopodobnie ze względu na hipotezę, że diety zachodnie są związane z trądzikiem. Większość badań wykazała, że spożycie sera, jogurtu i lodów nie miało znaczącego wpływu na ryzyko trądziku. Wpływ spożycia mleka na ryzyko trądziku był jednak niejasny, z niespójnymi wynikami między badaniami.2
Nawyki żywieniowe i otyłość mogą wpływać na rozwój trądziku. Zmniejszenie spożycia tłuszczów, cukru, słodyczy, orzechów, czekolad i tłustych pokarmów wiązało się ze zmniejszeniem nasilenia trądziku.19
Inne czynniki ryzyka
Różne badania wykazały, że brak snu lub bezsenność, ekspozycja na słońce, wysoki stres psychiczny, presja związana z nauką oraz stosowanie kosmetyków mogą być związane ze zwiększonym występowaniem trądziku.2 W badaniu przeprowadzonym w Arabii Saudyjskiej stwierdzono, że kilka czynników ryzyka zwiększało występowanie trądziku, w tym czystość skóry, określone diety, stres i miesiączka.16
Wpływ statusu palenia na częstość występowania trądziku jest kontrowersyjny, z niespójnymi dowodami na to, czy palenie jest czynnikiem ochronnym czy czynnikiem ryzyka.2 Niektóre badania wskazują jednak na wyraźne sezonowe wahania, z wyższą częstością występowania głównie latem.20
Ciężkość trądziku i dystrybucja
Systemy gradacji trądziku i ciężkości stosowane w różnych badaniach są opisane w literaturze. W zależności od definicji trądziku i systemu gradacji ciężkości stosowanego w badaniach, uzyskane szacunki częstości występowania różnią się.12
Stopień ciężkości
Około 20% dotkniętych osób rozwija ciężki trądzik, który prowadzi do bliznowacenia.106 Najcięższa postać trądziku pospolitego występuje częściej u mężczyzn, ale choroba zwykle ma bardziej przewlekły charakter u kobiet.16
W badaniu przeprowadzonym w São Paulo w Brazylii najczęstszą postacią trądziku był trądzik zaskórnikowy (61,1%), następnie łagodny (30,6%) i umiarkowany (7,6%) trądzik grudkowo-krostkowy.12 Szanse na wystąpienie trądziku niezaskórnikowego są wyższe wraz z wiekiem.12
W badaniu z udziałem kobiet z trądzikiem z Basry w Iraku, większość pacjentek z grupy nastolatek (78,5%) miała trądzik łagodny do umiarkowanego, podczas gdy 77,5% młodych dorosłych miało trądzik umiarkowany do umiarkowanie ciężkiego, a 72% pacjentek z późnym trądzikiem miało trądzik umiarkowanie ciężki do ciężkiego.19
Dystrybucja zmian trądzikowych
Trądzik dotyczy 99% osób na twarzy, przy czym 60% doświadcza również trądziku na ciele, szczególnie na plecach i klatce piersiowej.8 Zmiany trądzikowe na tułowiu były częstsze w grupie nastolatek niż w pozostałych grupach wiekowych.19
Lokalizacja zmian trądzikowych różni się w zależności od wieku. Zajęcie czoła i policzka obserwowano częściej u nastolatek, podczas gdy dolna część twarzy i podbródek były częściej zajęte u kobiet z późnym trądzikiem.19 Trądzik u dorosłych jest bardziej zapalny, z zajęciem policzków i dolnej połowy twarzy, podczas gdy zaskórniki są rzadkie.21
Blizny i przebarwienia potrądzikowe
Blizny dołeczkowe były najczęstszym rodzajem blizn we wszystkich grupach wiekowych w badaniu przeprowadzonym w Basrze.19 Blizny w trądziku dorosłych są częstsze w porównaniu z trądzikiem młodzieńczym.21
Zarówno bliznowacenie trądzikowe, jak i przebarwienia pozapalne (PIH) są częstymi powikłaniami trądziku u pacjentów z ciemniejszą karnacją. Wskaźnik przebarwień potrądzikowych (PAHPI), który ocenia stopień PIH, może być przydatny klinicznie do określenia ciężkości trądziku i PIH.13
Obecność przebarwień (35%) i blizn (29%) jest uważana za odzwierciedlenie ciężkości trądziku.22 W badaniu przeprowadzonym wśród nastolatków w Arabii Saudyjskiej częstość występowania trądziku wynosiła 45,7%, przy czym większość przypadków miała umiarkowane nasilenie z łagodną do umiarkowanej niepełnosprawnością.23
Obciążenie chorobą i wpływ na jakość życia
Chociaż trądzik nie jest chorobą zagrażającą życiu, wiąże się z ogromnym wpływem psychospołecznym i obciążeniem ekonomicznym.24 Badanie Pierre Fabre z 2024 roku wykazało, że osoby cierpiące na trądzik doświadczają zmęczenia (50%) i mają trudności ze snem (41%).34
Wpływ psychospołeczny
Osoby z trądzikiem zgłaszały poczucie wykluczenia lub odrzucenia przez innych (31%) oraz poczucie, że ludzie unikają dotykania ich (27%) lub zbliżania się do nich (26%).34 Obraz siebie u osób cierpiących na trądzik jest najbardziej dotknięty spośród wszystkich chorób skóry (wyprysk, łuszczyca, bielactwo i trądzik różowaty), ponieważ trądzik jest często związany z wpływem psychologicznym.34
Inne badanie dotyczące częstości występowania i czynników ryzyka fobii selfie u osób cierpiących na schorzenia twarzy, skóry lub włosów wykazało również, że strach i poczucie stygmatyzacji u osób cierpiących na trądzik mogą mieć znaczący wpływ na zdrowie fizyczne i dobrostan psychiczny, ponieważ często wpływają na ich życie społeczne i zawodowe.34
Rozważanie wpływu trądziku na pacjentów w późnym okresie dojrzewania nie powinno ograniczać się do sfery dermatologicznej ze względu na wszechobecne współchorobowości psychospołeczne wśród pacjentów dotkniętych chorobą. Podczas gdy dziewczęta są często bardziej podatne niż chłopcy, obie płcie często cierpią z powodu lęku, depresji i myśli samobójczych wraz z trądzikiem pospolitym.15
Obciążenie ekonomiczne
W Stanach Zjednoczonych rocznie wydaje się ponad 6 miliardów dolarów na leczenie trądziku, przy czym tylko 10% osób konsultuje się z dermatologami, a większość polega na produktach dostępnych bez recepty.8
Badanie GlobalData dotyczące epidemiologii trądziku prognozuje wzrost całkowitej liczby przypadków trądziku u osób w wieku 10-44 lat na sześciu głównych rynkach (6MM) (USA, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania i Wielka Brytania) z 103,91 miliona przypadków w 2012 roku do 105,46 miliona przypadków w 2022 roku, ze wskaźnikiem wzrostu dekadowego wynoszącym 1,5%.24
Nadzór i monitorowanie epidemiologiczne trądziku
Badania epidemiologiczne dotyczące trądziku były prowadzone głównie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. W ostatnich dziesięcioleciach dane gromadzone są również dla innych obszarów świata.13 Jednak dane epidemiologiczne na temat trądziku są ograniczone w krajach rozwijających się.25
Wyzwania metodologiczne
Pomimo obecności obiektywnych objawów trądziku (takich jak obecność zaskórników, grudek i/lub krostek), dermatolodzy nie zgadzają się co do minimalnych kryteriów, które powinny być stosowane do diagnozowania schorzenia. Podobnie, próby stworzenia standardowego systemu gradacji ciężkości trądziku nie powiodły się, a obecnie stosuje się ponad 25 różnych systemów.2
Uzyskane szacunki częstości występowania są również pod wpływem innych czynników, takich jak wielkość próby i badany kraj. Większa próba spowoduje bardziej reprezentatywny szacunek częstości występowania. Szacunki częstości występowania wahały się od 26,8% w badaniu przeprowadzonym w Niemczech do 96% w badaniu przeprowadzonym w Brazylii.2
Badania międzynarodowe i współpraca
Badanie ALL ma na celu dostarczenie globalnego przeglądu częstości występowania głównych chorób skóry i ich konsekwencji w celu zwiększenia świadomości wśród wszystkich interesariuszy.3 Badanie to, prowadzone przez Laboratoria Pierre Fabre, dostarcza niezrównany wgląd w częstość występowania trądziku na całym świecie, podkreślając znaczące różnice ze względu na wiek, płeć, region geograficzny oraz wpływ na jakość życia i stygmatyzację.34
Clarivate Epidemiology obejmuje szacunki epidemiologiczne kluczowych populacji pacjentów z trądzikiem w 45 krajach na całym świecie. Raportują częstość występowania trądziku dla każdego kraju, a także roczne liczby przypadków prognozowane dla populacji krajowej.26
Nowe podejścia w badaniach epidemiologicznych
Badanie epidemiologiczne trądziku pospolitego w wieloetnicznej populacji nastolatków z Rotterdamu w Holandii wykazało, że częstość występowania widocznego trądziku (GEA 2-5) dla dziewcząt w porównaniu do chłopców wynosiła 62% vs 45%, a trądziku umiarkowanego do ciężkiego (GEA 3-5) 14% vs 9%.18 Badanie to ujawniło, że częstość występowania trądziku była wysoka w wieku 13 lat i była związana z zaawansowanym dojrzewaniem, ciemniejszym kolorem skóry i statusem wagowym.18
W przyszłości potrzebne są większe, oparte na społeczności badania epidemiologiczne, aby lepiej określić charakterystykę pacjentów z trądzikiem w Indiach i innych krajach rozwijających się.25 Badanie przeprowadzone w Australii podkreśliło również potrzebę dalszych badań nad trądzikiem w społecznościach rdzennych oraz społecznościach regionalnych/odległych/bardzo odległych.27
W podsumowaniu, trądzik jest globalnym problemem zdrowotnym dotykającym miliony ludzi na całym świecie, z różnymi wzorcami występowania w zależności od wieku, płci, regionu geograficznego i czynników genetycznych. Dokładne monitorowanie epidemiologii trądziku jest kluczowe dla opracowywania skutecznych strategii zapobiegania i leczenia.224
| Region geograficzny | Częstość występowania trądziku (%) | Źródło danych |
|---|---|---|
| Ameryka Łacińska | 23,9% | Badanie Pierre Fabre, 2024 |
| Azja Wschodnia | 20,2% | Badanie Pierre Fabre, 2024 |
| Afryka | 18,5% | Badanie Pierre Fabre, 2024 |
| Bliski Wschód | 16,1% | Badanie Pierre Fabre, 2024 |
| Australia | 10,8% | Badanie Pierre Fabre, 2024 |
| Europa | 9,7% | Badanie Pierre Fabre, 2024 |
| Stany Zjednoczone | Do 50 mln osób rocznie | American Academy of Dermatology |
| Niemcy | 2,36% | Badanie z 2020 roku |
| Dania | 3,7% | Badanie epidemiologiczne |
| Wielka Brytania (osoby ≥25 lat) | 12% kobiet, 3% mężczyzn | Badanie oparte na społeczności |
| Nigeria (adolescenci, Jos) | 55% (badanie kliniczne) | Badanie przekrojowe w szkołach |
| Brazylia (São Paulo) | 96% | Badanie wśród adolescentów |
| Arabia Saudyjska (nastolatki i młode kobiety, Rijad) | 68,2% | Badanie epidemiologiczne |
| Arabia Saudyjska (uczniowie szkół średnich płci męskiej, Arar) | 53,5% | Badanie oparte na społeczności |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.