Tętniak tętnicy podkolanowej
Leczenie
Tętniak tętnicy podkolanowej (PAA) jest najczęstszym tętniakiem tętnic obwodowych, a jego leczenie zależy od wielkości, obecności objawów oraz stanu pacjenta. Wskazaniem do interwencji są objawowe tętniaki oraz bezobjawowe o średnicy ≥20 mm, szczególnie z obecnością skrzepliny lub kątem wygięcia >45°. Postępowanie zachowawcze dotyczy tętniaków <20 mm u pacjentów z ograniczoną długością życia lub wysokim ryzykiem operacyjnym. Leczenie chirurgiczne otwarte, obejmujące podwiązanie tętnicy i pomostowanie autologicznym przeszczepem żylnym lub syntetycznym, pozostaje złotym standardem u pacjentów z przewidywaną długością życia >5 lat i dobrą jakością żyły odpiszczelowej. Alternatywnie, techniki wewnątrznaczyniowe ze stent-graftem są preferowane u pacjentów starszych, z chorobami współistniejącymi lub nieodpowiednią żyłą odpiszczelową, oferując krótszy czas operacji (średnio 75,4 min vs. 195 min) i hospitalizacji (4,3 vs. 7,7 dni), choć z nieco niższą pierwotną drożnością po roku (93,3% vs. ~100%).
Leczenie tętniaka tętnicy podkolanowej
Tętniak tętnicy podkolanowej (PAA – Popliteal Artery Aneurysm) jest najczęstszym tętniakiem tętnic obwodowych i drugim co do częstości występowania tętniakiem po tętniaku aorty brzusznej. Leczenie tętniaka tętnicy podkolanowej zależy od kilku czynników, w tym wielkości tętniaka, obecności objawów oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Głównym celem leczenia jest zapobieganie powikłaniom, takim jak zatorowość, zakrzepica, niedokrwienie kończyny oraz utrata kończyny.123
Wskazania do leczenia
Wskazania do leczenia tętniaka tętnicy podkolanowej obejmują:45
- Wszystkie objawowe tętniaki tętnicy podkolanowej, niezależnie od wielkości
- Bezobjawowe tętniaki o średnicy ≥2 cm
- Tętniaki zawierające skrzeplinę przyścienną
- Tętniaki z kątowym wygięciem >45 stopni (ze względu na ryzyko ostrego niedokrwienia kończyny)
Towarzystwo Chirurgii Naczyniowej (Society for Vascular Surgery – SVS) zaleca naprawę tętniaków tętnicy podkolanowej o średnicy co najmniej 20 mm w celu zmniejszenia ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych i utraty kończyny. U wybranych pacjentów z bezobjawowym tętniakiem o średnicy co najmniej 20 mm, którzy są narażeni na wyższe ryzyko kliniczne powikłań zakrzepowo-zatorowych i utraty kończyny, naprawa może zostać odroczona do momentu, gdy tętniak osiągnie co najmniej 30 mm, zwłaszcza przy braku skrzepliny.67
Postępowanie zachowawcze
Postępowanie zachowawcze jest stosowane w przypadku:18
- Bezobjawowych tętniaków o średnicy <2 cm
- Pacjentów z ograniczoną przewidywaną długością życia
- Pacjentów wysokiego ryzyka operacyjnego z małymi, bezobjawowymi tętniakami
Postępowanie zachowawcze obejmuje:1
- Regularne kontrole lekarskie – częste badania kontrolne i badania ultrasonograficzne w celu monitorowania tętniaka, szczególnie jeśli tętniak jest mały
- Farmakoterapię – stosowanie aspiryny lub innego leku przeciwzakrzepowego; w niektórych przypadkach leki mogą być podawane dożylnie
- Leczenie chorób współistniejących – kontrola ciśnienia tętniczego i poziomu cholesterolu (leki przeciwnadciśnieniowe i hipolipemizujące)
U pacjentów z wysokim ryzykiem operacyjnym i ograniczoną przewidywaną długością życia, którzy nie kwalifikują się do leczenia inwazyjnego, można rozważyć leczenie doustnymi antykoagulantami (np. edoksaban) w celu zmniejszenia ryzyka zakrzepicy i zatorów obwodowych. To podejście wymaga jednak dalszych badań.12
Techniki chirurgiczne leczenia tętniaka tętnicy podkolanowej
Metoda otwarta
Tradycyjne leczenie chirurgiczne tętniaka tętnicy podkolanowej jest złotym standardem, szczególnie u pacjentów młodszych z przewidywaną długością życia >5 lat, u których dostępna jest odpowiednia żyła odpiszczelowa. Obejmuje ono:2713
- Podwiązanie tętnicy podkolanowej proksymalnie (powyżej kolana) i dystalnie (poniżej kolana) poniżej worka tętniakowego i wykonanie pomostu omijającego wyłączony segment przy użyciu albo odwróconego autologicznego przeszczepu żylnego (żyła odpiszczelowa) albo przeszczepu syntetycznego
- Alternatywne podejście chirurgiczne – usunięcie tętniaka (aneuryzmektomia), a następnie wykonanie pomostu międzynaczyniowego z użyciem przeszczepu syntetycznego między normalnymi segmentami tętnicy podkolanowej proksymalnie i dystalnie
- Dostęp przyśrodkowy lub tylny – w zależności od lokalizacji tętniaka i preferencji chirurga
Operacja metodą otwartą jest zalecana szczególnie w następujących przypadkach:1617
- Pacjenci z objawami uciskowymi (obrzęk, ucisk żylny lub nerwowy)
- Duże tętniaki wywołujące efekt masy
- Młodsi pacjenci z dobrą przewidywaną długością życia
- Pacjenci z dobrą jakością żyły odpiszczelowej
Po operacji otwartej pacjent zwykle pozostaje w szpitalu przez 2-5 dni. Czas rekonwalescencji wynosi około 4-6 tygodni.2021
Leczenie wewnątrznaczyniowe
W ostatnich latach techniki wewnątrznaczyniowe zyskały popularność w leczeniu tętniaków tętnicy podkolanowej jako alternatywa dla otwartego podejścia chirurgicznego. Ta technika polega na wyłączeniu worka tętniakowego poprzez implantację stent-graftu.2223
Procedura wewnątrznaczyniowa obejmuje:23
- Wprowadzenie cewnika (długiej elastycznej rurki) po prowadniku do tętnicy w pachwinie i poprowadzenie go do tętniaka
- Podanie leków przez cewnik w celu rozpuszczenia ewentualnych skrzepów krwi
- Wprowadzenie stent-graftu (rurki wykonanej z tkaniny z metalową siatką) przez cewnik i rozszerzenie go wewnątrz tętnicy w miejscu tętniaka
Leczenie wewnątrznaczyniowe jest preferowane w następujących przypadkach:924
- Pacjenci starsi z licznymi chorobami współistniejącymi
- Pacjenci wysokiego ryzyka operacyjnego
- Pacjenci z chorobami sercowo-płucnymi
- Pacjenci z nieodpowiednią jakością żyły odpiszczelowej
- Pacjenci z ograniczoną przewidywaną długością życia
Do zalet leczenia wewnątrznaczyniowego należą:2227
- Krótszy czas operacji (średnio 75,4 minuty w porównaniu do 195,3 minuty przy operacji otwartej)
- Krótszy pobyt w szpitalu (średnio 4,3 dni w porównaniu do 7,7 dni przy operacji otwartej)
- Mniejsza inwazyjność
- Zmniejszona chorobowość okołooperacyjna
- Wcześniejsza mobilizacja
- Szybszy powrót do zdrowia
Obecnie dostępne są różne rodzaje stentów pokrytych do leczenia tętniaków tętnicy podkolanowej, w tym GORE VIABAHN Endoprosthesis with PROPATEN Bioactive Surface oraz Merit Wrapsody, które wykazują dobre wyniki w zakresie drożności i skuteczności leczenia.303128
Leczenie powikłań tętniaka tętnicy podkolanowej
Ostre niedokrwienie kończyny
W przypadku ostrego niedokrwienia kończyny spowodowanego zakrzepicą tętniaka tętnicy podkolanowej lub zatorowością dystalną, postępowanie zależy od stopnia niedokrwienia:3233
- Łagodne/umiarkowane ostre niedokrwienie (kategoria Rutherforda I lub IIa): zalecana jest dotętnicza tromboliza w celu przywrócenia odpływu przed kolejnym leczeniem chirurgicznym
- Zagrażające niedokrwienie kończyny: pacjenci powinni w trybie pilnym poddać się rewaskularyzacji chirurgicznej lub wewnątrznaczyniowej, w miarę możliwości z dodatkowymi procedurami, takimi jak mechaniczna lub aspiracyjna trombektomia naczyń odpływowych
- Nieodwracalne ostre niedokrwienie kończyny: konieczna jest pierwotna amputacja
W przypadku ostrego zakrzepu w nodze powodującego brak przepływu krwi, leczenie jest odmienne. W takim przypadku lekarz może rozpocząć podawanie leków przeciwzakrzepowych (heparyna) przez dożylnie.2435
Badania wykazały, że pacjenci z przedoperacyjną dotętniczą trombolizą mieli wyższy wskaźnik długoterminowego przeżycia w porównaniu do samego pilnego zabiegu pomostowania (5-letnie przeżycie 94,6% vs. 62,1%). Liczba drożnych tętnic piszczelowych była niezależnie związana z przeżyciem długoterminowym i zachowaniem kończyny podczas obserwacji.3334
Pęknięcie tętniaka
Pęknięcie tętniaka tętnicy podkolanowej jest rzadkie, ale stanowi około jednej piątej przypadków wymagających pilnego leczenia. Pęknięty tętniak może zagrażać zarówno kończynie, jak i życiu pacjenta i może być leczony chirurgicznie poprzez podwiązanie lub pomostowanie. Leczenie wewnątrznaczyniowe z wykorzystaniem stent-graftu jest również realną opcją.3334
Porównanie metod leczenia
Zarówno metoda otwarta, jak i wewnątrznaczyniowa mają swoje zalety i wady w leczeniu tętniaków tętnicy podkolanowej. Wybór metody powinien być zindywidualizowany i uwzględniać charakterystykę pacjenta, anatomię tętniaka oraz doświadczenie zespołu leczącego.2236
| Aspekt | Leczenie otwarte | Leczenie wewnątrznaczyniowe |
|---|---|---|
| Drożność pierwotna w 1 roku | ~100% | ~93,3% |
| 30-dniowa zakrzepica przeszczepu | 2% | 9% |
| 30-dniowa reinterwencja | 4% | 9% |
| Średni czas operacji | ~195 minut | ~75 minut |
| Średni pobyt w szpitalu | ~7,7 dni | ~4,3 dni |
| Powikłania związane z raną | Częstsze | Rzadsze |
Meta-analiza wykazała, że leczenie wewnątrznaczyniowe miało niższy wskaźnik powikłań związanych z raną i krótszą długość pobytu w szpitalu niż leczenie otwarte; jednak zaobserwowano zmniejszoną drożność pierwotną po 3 latach.36
Warto zauważyć, że nie ma jasności co do tego, czy stentowanie czy operacja otwarta jest lepsza dla osób z tętniakami, które nie powodują objawów. Dostępne dane na temat skuteczności stent-graftu wewnątrznaczyniowego w porównaniu z konwencjonalną operacją otwartą w leczeniu bezobjawowych tętniaków tętnicy podkolanowej są ograniczone.3837
Potencjalne powikłania leczenia
Powikłania leczenia otwartego tętniaka tętnicy podkolanowej obejmują:39
- Powikłania związane z raną
- Rozszerzenie worka tętniakowego
- Tętniak przeszczepu żylnego
- Niewydolność przeszczepu
Powikłania stentowania tętnicy podkolanowej są podobne do innych stentów tętnic obwodowych i obejmują:3920
- Powikłania w miejscu dostępu (w tym krwiak, tętniak rzekomy)
- Zagięcie, migracja, złamanie, zakrzepica stentu
- Przeciek wewnętrzny (endoleak)
- Wyciek krwi wokół przeszczepu
- Infekcja
- Zablokowany przepływ krwi w przeszczepie
Obserwacja i dalsze postępowanie
Po leczeniu tętniaka tętnicy podkolanowej, niezależnie od wybranej metody, konieczna jest regularna obserwacja w celu monitorowania wyników leczenia i wczesnego wykrywania potencjalnych powikłań.6
Towarzystwo Chirurgii Naczyniowej zaleca:6
- Obserwację pacjentów po otwartej (OPAR) lub wewnątrznaczyniowej (EPAR) naprawie tętniaka tętnicy podkolanowej z wykorzystaniem badania klinicznego, wskaźnika kostka-ramię (ABI) i ultrasonografii duplex (DUS) po 3, 6 i 12 miesiącach w pierwszym roku pooperacyjnym, a jeśli stan jest stabilny, co roku później
- Oprócz oceny DUS naprawy, ocenę worka tętniakowego pod kątem powiększenia
- W przypadku nieprawidłowości w badaniu klinicznym, ABI lub DUS, wdrożenie odpowiedniego postępowania klinicznego zgodnie z wytycznymi dla zabiegów wewnątrznaczyniowych lub otwartych pomostów w obrębie kończyny dolnej
- W przypadku objawów uciskowych lub objawowego powiększenia worka tętniakowego, zalecana jest chirurgiczna dekompresja worka tętniakowego
U pacjentów z bezobjawowym tętniakiem tętnicy podkolanowej, którym nie zaproponowano naprawy, zaleca się coroczne monitorowanie zmian w objawach, badaniu tętna, zakresie skrzepliny, drożności tętnic odpływowych i średnicy tętniaka.740
Pacjenci powinni być pouczeni o konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku nagłego bólu w nodze lub stopie, co może wskazywać na powikłania tętniaka.40
Podsumowanie i wyniki leczenia
Leczenie tętniaka tętnicy podkolanowej, zarówno metodą otwartą, jak i wewnątrznaczyniową, jest skuteczne w zapobieganiu utracie kończyny i zmniejszaniu ryzyka długoterminowych powikłań u ponad 90% pacjentów.2141
Rokowanie jest dobre dla pacjentów z tętniakiem tętnicy podkolanowej naprawionym planowo; wyniki operacji i zabiegu wewnątrznaczyniowego są podobne w krótkim okresie. Jednak długoterminowy wynik zabiegu wewnątrznaczyniowego na tętniaku tętnicy podkolanowej pozostaje nieznany.9
U pacjentów, którzy zgłaszają się z pęknięciem tętniaka tętnicy podkolanowej, wynik jest zwykle gorszy. Utrata kończyny jest częsta, a amputacje mogą być powyżej lub poniżej kolana.9
Wybór między leczeniem otwartym a wewnątrznaczyniowym powinien być zindywidualizowany, a ryzyko i korzyści każdego z nich powinny być omówione z pacjentem. Celem leczenia powinno być zapobieganie powikłaniom tętniaka, w tym amputacji, oraz umożliwienie pacjentowi szybkiego powrotu do wyjściowego poziomu funkcjonalnego.3941
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.