Tętniak tętnicy podkolanowej
Epidemiologia
Tętniak tętnicy podkolanowej (PAA) definiuje się jako miejscowe rozszerzenie tętnicy przekraczające 50% jej normalnej średnicy (0,7-1,1 cm). Jest to najczęstszy tętniak obwodowy, stanowiący 70-85% tętniaków kończyn dolnych, z częstością występowania w populacji ogólnej 0,1-1%. PAA występuje głównie u mężczyzn (95-97%), z szczytem zachorowań w 6. i 7. dekadzie życia. Istnieje silna korelacja między PAA a tętniakiem aorty brzusznej (AAA) – około 40% pacjentów z PAA ma również AAA, co uzasadnia konieczność badań przesiewowych w kierunku AAA u chorych z PAA. Tętniaki podkolanowe są często obustronne (25-70%) i mogą współistnieć z tętniakami innych naczyń w 7-50% przypadków. W populacji pediatrycznej PAA jest niezwykle rzadki, a przypadki idiopatyczne opisano sporadycznie.
Zalecenia Society for Vascular Surgery (SVS, 2022) dotyczące nadzoru po naprawie chirurgicznej (OPAR) lub endowaskularnej (EPAR) obejmują badania kliniczne, pomiar wskaźnika kostka-ramię (ABI) oraz ultrasonografię duplex (DUS) w 3, 6 i 12 miesiącu po zabiegu, a następnie corocznie, jeśli stan jest stabilny. U pacjentów z bezobjawowym PAA, niekwalifikowanych do zabiegu, rekomenduje się coroczne monitorowanie objawów, tętna, skrzepliny, drożności tętnic odpływowych oraz średnicy tętniaka. Interwencję chirurgiczną rozważa się przy wzroście tętniaka o >2 cm lub pojawieniu się objawów niedokrwienia, które rozwija się u 18-31% pacjentów, z ryzykiem amputacji 2-13%. PAA charakteryzuje się wysokim ryzykiem zakrzepicy i zatorowości (25-55% i 6-25% odpowiednio), natomiast pęknięcia są rzadkie (2-7%). W przypadku przeciwwskazań do operacji możliwe jest zachowawcze leczenie doustnymi antykoagulantami bezpośrednimi (DOAC), choć wymaga to dalszych badań. Szybka diagnostyka i regularny nadzór są kluczowe dla zapobiegania poważnym powikłaniom, w tym amputacjom, które występują u około 14% pacjentów z PAA.
Epidemiologia tętniaka tętnicy podkolanowej
Tętniak tętnicy podkolanowej (PAA – Popliteal Artery Aneurysm) występuje, gdy średnica tętnicy podkolanowej ulega miejscowemu rozszerzeniu, przekraczając 50% jej normalnego zakresu, który zazwyczaj waha się od 0,7 do 1,1 cm.1 Chociaż stanowi rzadką jednostkę chorobową, z częstością występowania w populacji ogólnej szacowaną na 0,1-1%, to jest najczęstszym tętniakiem obwodowym i stanowi 70-85% wszystkich tętniaków kończyn dolnych.234 Jest to drugi najczęstszy rodzaj tętniaka po tętniaku aorty brzusznej.5
Demograficzne cechy występowania
Dokładna częstość występowania tętniaków tętnicy podkolanowej pozostaje nieznana, ponieważ nie opublikowano badań populacyjnych.1 Jednak kilka badań przeprowadzonych przez różne instytucje sugeruje, że częstość występowania tętniaków tętnicy podkolanowej wzrasta z wiekiem i osiąga szczyt w szóstej lub siódmej dekadzie życia (60-70 lat).123
Tętniaki tętnicy podkolanowej występują niemal wyłącznie u mężczyzn (95-97% przypadków), przypuszczalnie z powodu ich predyspozycji do miażdżycy.5234 To wyraźne zróżnicowanie płciowe pozostaje jednak nie w pełni wyjaśnione.5
Współwystępowanie z innymi tętniakami
Istnieje silny związek między tętniakami tętnicy podkolanowej a tętniakami aorty brzusznej (AAA).5 Około 40% pacjentów z tętniakiem tętnicy podkolanowej ma również tętniaka aorty brzusznej, podczas gdy tylko 10-15% pacjentów z AAA ma tętniaka tętnicy podkolanowej.5 Inne źródła podają, że u osób z tętniakiem aorty brzusznej częstość występowania tętniaków tętnicy podkolanowej jest wyższa o 28% niż w populacji ogólnej.23
Badania wykazały również wysoką prewalencję tętniaków tętnicy podkolanowej (14,2%) u mężczyzn badanych przesiewowo pod kątem tętniaka aorty brzusznej oraz podprogowych poszerzeniach aorty (25-29 mm). W tej grupie, występowanie tętniaków tętnicy podkolanowej korelowało z poszerzeniem tętnic biodrowych.6
Co więcej, u 42% pacjentów (według innych danych nawet u 50-70%) obserwuje się jednostronne lub obustronne tętniaki tętnicy podkolanowej.23 Według innego źródła, tętniaki tętnicy podkolanowej są obustronne w 25% do 70% przypadków.4 Około 40% pacjentów prezentuje obustronne tętniaki tętnicy podkolanowej.7
Obecność tętniaka tętnicy podkolanowej w 7-20% przypadków (według innych źródeł w 40-50%) wiąże się z tętniakami innych naczyń.23 Z tego powodu każda osoba zdiagnozowana z tętniakiem tętnicy podkolanowej powinna być poddana badaniom przesiewowym w kierunku tętniaka aorty brzusznej.8
Występowanie u dzieci
Tętniaki tętnicy podkolanowej są niezwykle rzadkie w populacji pediatrycznej, stanowiąc jedynie 1% wszystkich przypadków.9 Nietętnicze tętniaki tętnicze u dzieci są bardzo rzadkie i zwykle związane ze stanami zapalnymi lub zwyrodnieniowymi. Najczęstszą lokalizacją jest aorta piersiowa lub brzuszna, a inne miejsca występują rzadko.9
Tętniaki obwodowe i tętniaki rzekome opisywano u pacjentów z dziedzicznymi chorobami tkanki łącznej osłabiającymi strukturę tkanki naczyniowej, takimi jak zespół Ehlersa-Danlosa i zespół Marfana.95 W literaturze odnotowano tylko pięć przypadków prawdziwych idiopatycznych tętniaków podkolanowych u dzieci na całym świecie, z czego dwa wystąpiły u pacjentów nastolatków.10
Nadzór i monitorowanie tętniaków tętnicy podkolanowej
Wytyczne dotyczące nadzoru nad tętniakami tętnicy podkolanowej zostały opublikowane w styczniu 2022 roku przez Society for Vascular Surgery (SVS).11 Zawierają one zalecenia dotyczące monitorowania pacjentów po różnych typach zabiegów naprawczych oraz tych, którzy nie zostali zakwalifikowani do zabiegu.
Monitorowanie po zabiegu naprawczym
Pacjenci, którzy przeszli chirurgiczne naprawy tętniaka tętnicy podkolanowej (OPAR) lub endowaskularną naprawę tętniaka tętnicy podkolanowej (EPAR), powinni być monitorowani z wykorzystaniem:11
- Badania klinicznego
- Wskaźnika kostka-ramię (ABI)
- Ultrasonografii duplex (DUS)
Zaleca się, aby kontrole odbywały się po 3, 6 i 12 miesiącach w pierwszym roku pooperacyjnym, a następnie, jeśli stan jest stabilny, co roku.11
Nadzór nad bezobjawowymi tętniakami tętnicy podkolanowej
W przypadku pacjentów z bezobjawowym tętniakiem tętnicy podkolanowej, którym nie zaproponowano naprawy, sugeruje się coroczne monitorowanie w zakresie:11
- Zmian w objawach
- Badania tętna
- Zakresu skrzepliny
- Drożności tętnic odpływowych
- Średnicy tętniaka
Dla małych bezobjawowych tętniaków zaleca się ścisłe monitorowanie i interwencję, jeśli wzrost przekracza 2 cm lub rozwiną się objawy.12 Około 18-31% pacjentów z bezobjawowym tętniakiem rozwinie z czasem objawy niedokrwienne, co może prowadzić do amputacji u 2-13% tych pacjentów.13
Znaczenie regularnego nadzoru
Ponieważ tętniaki tętnicy podkolanowej wiążą się z wysokim ryzykiem powikłań, ważne jest regularne uczestnictwo w badaniach kontrolnych.14 Jeśli tętniak osiągnie wielkość progową, będzie wymagał zabiegu chirurgicznego. Decyzja o tym zostanie podjęta przez zespół chirurgii naczyniowej opiekujący się pacjentem.14
Standard opieki wymaga od lekarzy szybkiego rozpoznania i zdiagnozowania tętniaka tętnicy podkolanowej u pacjentów z grupy ryzyka.12 Nieprzestrzeganie tych kroków może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym do możliwych do uniknięcia amputacji.12
W przypadku bezoperacyjnego tętniaka tętnicy podkolanowej, zachowawcze podejście z zastosowaniem doustnych antykoagulantów o działaniu bezpośrednim (DOAC) i nieinwazyjnym okresowym nadzorem może być możliwą strategią postępowania u pacjentów z wysokim ryzykiem chirurgicznym, ograniczoną oczekiwaną długością życia lub tych, którzy odmawiają naprawy operacyjnej.15 Jednakże potrzeba więcej badań i dowodów, aby wspierać stosowanie DOAC w nieusuniętych operacyjnie tętniakach tętnicy podkolanowej.15
Konsekwencje braku odpowiedniego nadzoru
Tętniaki tętnicy podkolanowej, w przeciwieństwie do tętniaków aorty brzusznej, mają tendencję do zakrzepicy lub zatorowości raczej niż do pęknięcia.7 Prawie dwie trzecie pacjentów z tętniakami tętnicy podkolanowej staje się objawowymi w ciągu pięciu lat od diagnozy.7
Ryzyko utraty kończyny jest dość znaczące, a w dużym przeglądzie systematycznym obejmującym prawie 900 pacjentów z tętniakami tętnicy podkolanowej zgłoszono poważną amputację u 14% pacjentów.7 W momencie prezentacji około 50-85% tętniaków tętnicy podkolanowej jest objawowych, a większość ma średnicę 3-4 cm.4 25-55% pacjentów prezentujących tętniaki tętnicy podkolanowej ma związaną zakrzepicę, a 6-25% ma dowody na występowanie zatorów obwodowych.4
Pęknięcie tętniaków tętnicy podkolanowej jest rzadkie, występuje tylko u 2-7% pacjentów, a nawet gdy dochodzi do pęknięcia, śmiertelność jest rzadka.13 Jednak zagrażające kończynie niedokrwienie związane z pęknięciem powoduje 50-70% wskaźnik amputacji.13
Kilka badań sugerowało, że mniejsze tętniaki mają wyższy wskaźnik zakrzepowo-zatorowy niż większe tętniaki.16 Dlatego też, jeśli nie zostanie przeprowadzony zabieg naprawczy, tętniaki tętnicy podkolanowej mogą prowadzić do kilku poważnych powikłań.9
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.