Schizofrenia dziecięca
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Schizofrenia dziecięca (COS) to ciężka postać zaburzenia psychotycznego manifestująca się przed 12. rokiem życia, charakteryzująca się przewlekłym i wyniszczającym przebiegiem. Tradycyjnie rokowanie w COS oceniano jako gorsze niż w schizofrenii o początku dorosłym, z tylko 15,4% pacjentów osiągających dobry wynik leczenia (w porównaniu do 19,6% w grupach mieszanych). Pełne wyzdrowienie, jeśli następuje, zwykle ma miejsce w ciągu pierwszych 3 miesięcy od wystąpienia psychozy. Czynniki prognostyczne negatywne obejmują przedchorobowe deficyty społeczne i poznawcze, długi czas trwania pierwszego epizodu psychotycznego, wydłużony czas nieleczonej psychozy (DUP), dominację objawów negatywnych, płeć męską oraz podstępny początek choroby. Współwystępowanie objawów depresyjnych i obsesyjno-kompulsyjnych może natomiast sprzyjać lepszemu rokowaniu. Wskaźnik śmiertelności z powodu samobójstwa w tej populacji wynosi 5-11%, co podkreśla konieczność uważnej oceny ryzyka i profilaktyki.
Prognozy w schizofrenii dziecięcej
Schizofrenia dziecięca (ang. Childhood-onset schizophrenia, COS) jest ciężką postacią zaburzenia psychotycznego, które pojawia się w wieku 12 lat lub wcześniej. Choroba ta charakteryzuje się często przewlekłym i uporczywie wyniszczającym przebiegiem. Przez lata w literaturze medycznej dominował pogląd o szczególnie niekorzystnym rokowaniu w przypadku wczesnego początku choroby, jednak najnowsze badania dostarczają bardziej zróżnicowanego obrazu prognostycznego tej jednostki chorobowej.12
Porównanie z schizofrenią o późniejszym początku
Tradycyjnie uważa się, że rokowanie w schizofrenii dziecięcej jest gorsze niż w przypadku schizofrenii o początku w wieku dorosłym. Meta-analizy wskazują na mniejszy odsetek dobrego wyniku leczenia – tylko 15,4% pacjentów z wczesnym początkiem schizofrenii osiąga dobry wynik w porównaniu z 19,6% pacjentów z grup mieszanych (włączających pacjentów z różnym wiekiem zachorowania). Krótkoterminowe wyniki leczenia schizofrenii pojawiającej się we wczesnym okresie życia wydają się być gorsze niż w przypadku pierwszego epizodu w wieku dorosłym. Jeśli dochodzi do pełnego wyzdrowienia, to najprawdopodobniej następuje ono w ciągu pierwszych 3 miesięcy od wystąpienia psychozy.34
Liczne długoterminowe badania follow-up dotyczące schizofrenii o początku w dzieciństwie i adolescencji opisują typowo przewlekły, nieprzerwany długoterminowy przebieg, z poważnie upośledzonym funkcjonowaniem w dorosłym życiu. Pacjenci z początkiem choroby przed okresem dojrzewania oraz ci z podstępnym początkiem wydają się mieć gorszą odpowiedź na leki i gorsze rokowanie.56
Nowe spojrzenie na rokowanie
Najnowsze badania rzucają jednak nowe światło na rokowanie w schizofrenii dziecięcej. Naturalistyczne badanie z 6-letnim okresem obserwacji przeprowadzone w Chinach wykazało bardziej korzystne długoterminowe wyniki niż wcześniej sądzono. Na końcu okresu obserwacji 52,3% pacjentów uczęszczało do szkoły, 41,2% pacjentów było zatrudnionych, a tylko 6,5% przerwało naukę lub było bezrobotnych. To sugeruje, że przy odpowiednim leczeniu i wsparciu, perspektywy dla pacjentów z COS mogą być lepsze niż dotychczas uznawano.78
Co więcej, badanie z 10-letnim okresem obserwacji zakwestionowało powszechne przekonanie, że młodszy wiek zachorowania jest predyktorem złego rokowania. Wiek początku choroby nie był związany z funkcjonowaniem pacjentów, co podważa długotrwałe założenie, że wcześniejszy wiek zachorowania wiąże się z gorszymi wynikami w populacjach z wczesnym początkiem schizofrenii.9
Czynniki prognostyczne w schizofrenii dziecięcej
Czynniki związane z gorszym rokowaniem
Na podstawie systematycznych przeglądów i metaanaliz zidentyfikowano kilka czynników związanych z gorszym rokowaniem w schizofrenii dziecięcej:
- Przedchorobowe zaburzenia społeczne i poznawcze – występowanie deficytów poznawczych i trudności w relacjach społecznych przed pojawieniem się objawów psychotycznych10
- Przedłużony pierwszy epizod psychotyczny – dłuższy czas trwania pierwszego epizodu wiąże się z gorszym rokowaniem11
- Wydłużony czas nieleczonej psychozy (DUP) – dłuższy okres nieleczonej psychozy wraz z cięższym obrazem klinicznym przy pierwszej prezentacji był związany z gorszym przebiegiem dwuletnim1213
- Obecność objawów negatywnych – dominacja objawów negatywnych w obrazie klinicznym14
- Płeć męska – stanowi czynnik przyczyniający się do gorszego przebiegu schizofrenii o wczesnym początku15
- Podstępny początek choroby – stopniowe narastanie objawów bez wyraźnego początku16
Czynniki związane z lepszym rokowaniem
Interesujące jest, że niektóre objawy współwystępujące, tradycyjnie uznawane za komplikujące przebieg schizofrenii, mogą w rzeczywistości wiązać się z lepszym rokowaniem w przypadku schizofrenii dziecięcej:
- Objawy depresyjne – obecność objawów depresyjnych może być czynnikiem ochronnym dla pozytywnego statusu zawodowego/edukacyjnego1718
- Objawy obsesyjno-kompulsyjne (OCS) – współwystępowanie OCS może stanowić czynnik ochronny przed ponowną hospitalizacją1920
- Wczesna interwencja i odpowiednie leczenie – wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia może poprawić rokowanie21
Długoterminowe wyniki funkcjonowania
Funkcjonowanie społeczne i zawodowe
Badania follow-up pokazują, że ponad 50% dzieci ze schizofrenią ma utrzymujące się poważne upośledzenie umiejętności społecznych oraz ograniczenia w osiągnięciach akademickich i zawodowych. Jako dorośli, pacjenci ci doświadczają: mniejszej liczby bliskich relacji społecznych, mniejszego prawdopodobieństwa zawarcia małżeństwa, niższych osiągnięć akademickich, większego bezrobocia i mniejszych zdolności do samodzielnego życia.2223
Meta-analiza wykazała niewielkie, ale statystycznie istotne powiązanie między niższym wiekiem zachorowania a większą liczbą hospitalizacji, nasilonymi objawami negatywnymi, częstszymi nawrotami, gorszym funkcjonowaniem społecznym/zawodowym i gorszym globalnym wynikiem. Niższy wiek zachorowania może skutkować gorszym wyjściowym funkcjonowaniem, szczególnie w zakresie pracy i dostosowania społecznego, chociaż to powiązanie może słabnąć z czasem w wyniku programów interwencyjnych.24
Ryzyko samobójstwa
U pacjentów ze schizofrenią występuje zwiększone ryzyko śmierci z powodu samobójstwa. W dużych badaniach follow-up dotyczących schizofrenii o początku w dzieciństwie, wskaźnik śmiertelności z powodu samobójstwa wynosi 5-11%, co podkreśla potrzebę uważnej oceny ryzyka samobójczego i profilaktyki.25
Znaczenie wczesnego rozpoznania i leczenia
Kliniczna ciężkość, wpływ na rozwój i złe rokowanie schizofrenii o początku w dzieciństwie i adolescencji wzmacniają potrzebę wczesnego wykrywania, szybkiej diagnozy i skutecznego leczenia. Czas trwania nieleczonej psychozy (DUP) jest przedmiotem badań ze względu na jego znaczenie dla rokowania, szczególnie w perspektywie dwuletniej. Dłuższy czas nieleczonej psychozy wraz z cięższym obrazem klinicznym przy pierwszej prezentacji wiąże się z gorszym przebiegiem dwuletnim.2627
Ostatnia dekada przyniosła dramatyczny wzrost zrozumienia przebiegu klinicznego i neurobiologicznych podstaw schizofrenii młodzieńczej. Obecnie jest jasne, że kryteria diagnostyczne oparte na dorosłych mają zastosowanie w tej grupie wiekowej, a zaburzenie ma ciągłość kliniczną i neurobiologiczną ze schizofrenią u dorosłych. Schizofrenia młodzieńcza jest ciężkim wariantem zaburzenia występującego u dorosłych, związanym z większym upośledzeniem przedchorobowym, wyższym ryzykiem rodzinnym oraz cięższym przebiegiem klinicznym i gorszymi wynikami.28
Implikacje terapeutyczne
Złe rokowanie u dzieci i młodzieży ze schizofrenią podkreśliło potrzebę ukierunkowania na wczesne i skuteczne leczenie oraz rozwijanie specjalistycznych usług dla tej grupy. Najnowsze badania sugerują, że pacjenci z COS mogą odnieść korzyści z wczesnej interwencji i wymagają odpowiedniego leczenia. To z kolei może przyczynić się do poprawy długoterminowych wyników w tej populacji pacjentów.2930
Zmiana perspektywy w rokowaniu
Warto zauważyć, że ogólnie stosunkowo złe długoterminowe rokowanie w schizofrenii o wczesnym początku (EOS) częściowo wynika z włączenia do badań pacjentów, którzy zostali zdiagnozowani wiele dekad temu, kiedy metody leczenia i wsparcia były zdecydowanie mniej zaawansowane niż obecnie.31
Niektóre najnowsze badania wskazują na bardziej optymistyczne długoterminowe rokowanie w EOS niż powszechnie uważano. Wbrew tradycyjnemu przekonaniu, że wcześniejszy wiek zachorowania, szczególnie przed 13 rokiem życia, jest predyktorem złego rokowania, nowsze dane kwestionują to długotrwałe założenie.3233
W porównaniu z większością wcześniejszych badań, nowsze analizy wskazują, że pacjenci z COS mogą mieć korzystniejsze długoterminowe wyniki. Obserwacja ta stawia pod znakiem zapytania założenie o typowo złym rokowaniu u pacjentów z COS i sugeruje, że z odpowiednim leczeniem i wsparciem, perspektywy dla tych pacjentów mogą być lepsze niż wcześniej sądzono.34
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.