Przewlekły kaszel
Epidemiologia
Przewlekły kaszel definiowany jest u dorosłych jako kaszel trwający ≥8 tygodni, stanowiący istotny problem zdrowotny o globalnej częstości występowania około 9,6% (95% CI: 7,6%-11,7%). Występuje częściej u kobiet, osób w wieku 40-69 lat oraz palaczy, u których częstość sięga 27-44%, a także u osób narażonych na czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza i praca w zapylonym środowisku. Niewyjaśniony przewlekły kaszel (UCC) dotyczy 0,4-1,3% populacji dorosłych i stanowi 1,4-8,7% przypadków przewlekłego kaszlu, natomiast przewlekły kaszel oporny na leczenie (RCC) występuje u 40-60% pacjentów z przewlekłym kaszlem. Regionalne różnice epidemiologiczne wskazują na wyższą częstość w Europie, Ameryce Północnej (10-15%) i Australii (>20%) w porównaniu do Azji (6,22% u dorosłych w Chinach) i Afryki Subsaharyjskiej, gdzie dominują inne etiologie, takie jak gruźlica i POChP.
- Epidemiologia przewlekłego kaszlu: definicja i znaczenie
- Globalna chorobowość przewlekłego kaszlu
- Czynniki ryzyka i predyspozycje demograficzne
- Regionalne różnice w epidemiologii przewlekłego kaszlu
- Obciążenie zdrowotne i ekonomiczne
- Wyzwania i kierunki przyszłych badań
- Podsumowanie epidemiologii przewlekłego kaszlu
Epidemiologia przewlekłego kaszlu: definicja i znaczenie
Przewlekły kaszel jest definiowany u dorosłych jako kaszel trwający co najmniej 8 tygodni i stanowi jeden z najczęstszych objawów, z którymi pacjenci zgłaszają się do lekarza. Objawy te znacząco wpływają na jakość życia chorych i powodują istotne obciążenie psychofizyczne oraz ekonomiczne12. Mimo rosnącego zainteresowania problemem przewlekłego kaszlu w ostatnich 20 latach, nadal istnieją znaczące różnice w definicjach stosowanych w badaniach epidemiologicznych. W większości badań klinicznych przyjmuje się definicję przewlekłego kaszlu jako kaszlu trwającego ≥8 tygodni u dorosłych, natomiast w badaniach epidemiologicznych często stosuje się definicję kaszlu trwającego ≥3 miesiące34.
Przewlekły kaszel stanowi istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, wpływając na fizyczne i psychiczne samopoczucie pacjentów, zakłócając codzienne życie i potencjalnie prowadząc do powikłań, jeśli choroby podstawowe pozostają nieleczone5. Szacuje się, że przewlekły kaszel odpowiada za około 16 milionów wizyt ambulatoryjnych rocznie, co generuje znaczne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej6.
Globalna chorobowość przewlekłego kaszlu
Szacunkowa globalna częstość występowania przewlekłego kaszlu w populacji ogólnej waha się, w zależności od badania, od 2% do 18%, z metaanalizą wskazującą na średnią wartość 9,6% (95% CI: 7,6%-11,7%)789. Różnice w częstości występowania mogą wynikać z różnych definicji przewlekłego kaszlu stosowanych w badaniach, różnic geograficznych oraz czynników środowiskowych10.
Badania wskazują, że częstość występowania przewlekłego kaszlu jest wyższa w Europie i Ameryce Północnej (10-15%) niż w Azji, co jest zgodne z wynikami systematycznego przeglądu przeprowadzonego przez Songa i współpracowników w 2015 roku1112. Według badania przeprowadzonego w USA, ważona częstość występowania przewlekłego kaszlu wynosi około 5% (co odpowiada około 12,2 milionom dorosłych)13.
W Chinach metaanaliza pokazała, że częstość występowania przewlekłego kaszlu wynosi 6,22% (95% CI: 5,03-7,41%) u dorosłych i 7,67% (95% CI: 6,24-9,11%) u dzieci, co sugeruje, że ponad 90 milionów osób w Chinach cierpi z powodu tego schorzenia14. Z kolei w Szwecji, badanie oparte na rejestrach krajowych wykazało, że możliwy przewlekły kaszel (PCC) zidentyfikowano u 0,8% dorosłej populacji, a gdy dodano dane z rejestru podstawowej opieki zdrowotnej z jednego regionu, częstość występowania PCC wzrosła do 1,8%15.
Niewyjaśniony przewlekły kaszel
Szczególną uwagę zwraca problem niewyjaśnionego przewlekłego kaszlu (UCC – Unexplained Chronic Cough), który według istniejącej literatury występuje u 0,4% do 1,3% ogólnej populacji dorosłych i stanowi od 1,4% do 8,7% przypadków przewlekłego kaszlu u dorosłych zgłaszających się do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i klinik kaszlu16. Badanie populacyjne w Rotterdamie wykazało, że całkowita podstawowa częstość występowania przewlekłego kaszlu wynosiła 10,9%, z czego 21,2% (n=228) przypadków było niewyjaśnionych, co stanowi ogólną podstawową częstość występowania UCC 2,3% (95% CI: 2,0-2,6%)17.
Z kolei przewlekły kaszel oporny na leczenie (RCC – Refractory Chronic Cough) według metaanaliz występuje u około 40-60% pacjentów z przewlekłym kaszlem18. Zgodnie z danymi z Seven Major Markets (7MM), obejmującymi Stany Zjednoczone, Niemcy, Hiszpanię, Włochy, Francję, Wielką Brytanię i Japonię, całkowita chorobowość przewlekłego kaszlu w tych krajach została oszacowana na 84,854,266 osób w 2020 roku, a oporny przewlekły kaszel (CRC) na 17,600,264 osób19.
Czynniki ryzyka i predyspozycje demograficzne
Wiek i płeć
Występowanie przewlekłego kaszlu wykazuje zróżnicowanie ze względu na wiek i płeć. Większość badań wskazuje, że częstość występowania przewlekłego kaszlu zwiększa się z wiekiem, osiągając szczyt w grupie wiekowej 40-69 lat2021. Badanie KNHANES 2010-2012 wykazało, że częstość występowania przewlekłego kaszlu istotnie zwiększa się z wiekiem, z ilorazem szans (OR) wynoszącym 2,20 (95% CI: 1,53-3,16) u osób w wieku 65 lat lub starszych w porównaniu z osobami w wieku 18-39 lat22.
Przewlekły kaszel jest częściej diagnozowany u kobiet, szczególnie w przypadku niewyjaśnionego przewlekłego kaszlu i przewlekłego kaszlu opornego na leczenie23. W badaniach klinicznych około dwie trzecie pacjentów z przewlekłym kaszlem to kobiety24. W Korei stosunek mężczyzn do kobiet wśród pacjentów z przewlekłym kaszlem wynosił 1:2,03, co jest zgodne z wynikami wcześniejszych globalnych raportów25. Różnice te mogą być związane z różnicami anatomicznymi oraz zwiększoną wrażliwością odruchu kaszlowego u dorosłych kobiet26.
Palenie tytoniu i czynniki środowiskowe
Najważniejszymi czynnikami ryzyka przewlekłego kaszlu są palenie tytoniu i praca w zapylonym środowisku27. Przewlekły kaszel jest trzy razy częstszy u osób palących w porównaniu do osób nigdy niepalących2829. Badania pokazują, że częstość występowania przewlekłego kaszlu u palaczy waha się od 27% do 44%, jest niższa u byłych palaczy (7-21%) i osób nigdy niepalących (6-15%)30.
Ekspozycja na dym tytoniowy w środowisku domowym stanowi również czynnik ryzyka dla dzieci ze względu na bierne wdychanie dymu31. Inne czynniki środowiskowe związane z przewlekłym kaszlem obejmują zwiększone stężenie cząstek stałych w powietrzu oraz wyższy poziom dwutlenku azotu, które wykazują rosnący związek z zespołem przewlekłego kaszlu32.
Różnice w częstości występowania przewlekłego kaszlu między północnymi a południowymi Chinami sugerują, że na częstość występowania przewlekłego kaszlu mogą wpływać czynniki środowiskowe33. Zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach jest również istotnym problemem w krajach rozwijających się, w tym w regionie Azji i Pacyfiku34.
Choroby współistniejące
Przewlekły kaszel jest częściej obserwowany u osób z chorobami układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, zdrowia psychicznego, przewlekłym bólem lub cukrzycą35. Według badania przeprowadzonego przez Yang i współpracowników, choroby związane z najwyższym ilorazem szans (OR) dla przewlekłego kaszlu obejmują raka płuc (OR = 3,32; 95% CI: 2,90-4,25), krztusiec (OR = 3,04; 95% CI: 2,70-3,60) i infekcje dróg oddechowych (OR = 2,81; 95% CI: 2,74-2,88)36.
Inne czynniki przyczyniające się do zwiększonej częstości występowania przewlekłego kaszlu obejmują otyłość, atopię, astmę, POChP, GERD, inhibitory ACE i zaburzenia oddychania podczas snu37. W badaniu przeprowadzonym w Korei, pacjentki z przewlekłym kaszlem były starsze i miały wyższą częstość występowania astmy/CVA (astmy z dominującym kaszlem) niż pacjenci płci męskiej38.
Warto zauważyć, że w badaniu przeprowadzonym w krajach azjatyckich częstość występowania kaszlu związanego z refluksem żołądkowo-przełykowym wynosiła mniej niż 5%, jednak przewiduje się, że częstość występowania kaszlu związanego z refluksem będzie stale rosnąć z uwagi na wzrost występowania otyłości, GERD oraz liczby osób przyjmujących zachodni styl życia i dietę w tym regionie39.
Regionalne różnice w epidemiologii przewlekłego kaszlu
Występowanie przewlekłego kaszlu wykazuje znaczące różnice geograficzne. Częstość występowania jest istotnie wyższa w Europie i Ameryce niż w Azji i Afryce40. Jednakże, zróżnicowanie geograficzne nie jest związane z czynnikami genetycznymi czy etnicznymi. Regionalne różnice w częstości występowania przewlekłego kaszlu mogą być przypisane czynnikom środowiskowym, szczególnie urbanizacji w krajach zachodnich, która może prowadzić do zwiększonej ekspozycji inhalacyjnej na substancje drażniące41.
Najnowsze badania wskazują, że przewlekły kaszel jest częściej diagnozowany w niektórych regionach (Australia, Nowa Zelandia raportują >20% częstość występowania, podczas gdy Ameryka Północna i Europa w zakresie 10-15% populacji) z mniejszą liczbą zgłoszeń w Azji, Ameryce Łacińskiej i Afryce42. Przyczyny tej zmienności nie są jasne. Może to wynikać z niedoszacowania lub diagnozowania pacjentów z innymi schorzeniami, takimi jak astma czy alergia43.
Warto zauważyć, że nawet przy różnych definicjach przewlekłego kaszlu w różnych regionach, związek między regionem a częstością występowania przewlekłego kaszlu wydaje się spójny w wielu badaniach. Możliwe, że wpływają na to czynniki środowiskowe lub genetyczne44.
Różnice w etiologii przewlekłego kaszlu
Najczęstsze przyczyny przewlekłego kaszlu różnią się w zależności od regionu geograficznego. W krajach zachodnich najczęstszymi przyczynami są zespół kaszlu górnych dróg oddechowych (Upper Airway Cough Syndrome, UACS), astma i choroba refluksowa przełyku (GERD)45. Natomiast w Afryce Subsaharyjskiej i innych regionach endemicznych dla gruźlicy, to właśnie gruźlica jest częstą przyczyną przewlekłego kaszlu zarówno u pacjentów HIV-pozytywnych, jak i HIV-negatywnych46.
W badaniu przeprowadzonym w Nigerii najczęstszymi przyczynami kaszlu były POChP (33,5%), gruźlica płuc (27,1%) i astma (21,1%), co znacząco różni się od etiologii w krajach zachodnich47. Autorzy podkreślają, że różnice geograficzne w epidemiologii i wzorcach klinicznych muszą być brane pod uwagę przez klinicystów pracujących w Afryce Subsaharyjskiej i krajach endemicznych dla gruźlicy podczas oceny pacjenta z przewlekłym kaszlem48.
Obciążenie zdrowotne i ekonomiczne
Przewlekły kaszel stanowi znaczące obciążenie zdrowotne zarówno bezpośrednio (obciążenie ekonomiczne, wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej), jak i pośrednio (choroby współistniejące i towarzyszące objawy, funkcja płuc, wpływ na jakość życia)4950.
Wpływ na jakość życia
Wpływ przewlekłego kaszlu na jakość życia jest powszechnie uznawany i jest wykorzystywany jako jeden z kluczowych wyników w podejmowaniu decyzji klinicznych i zaleceniach wytycznych51. Szacuje się, że około 10% dorosłych na całym świecie z przewlekłym kaszlem zgłasza niekorzystne skutki psychospołeczne i fizyczne, takie jak zmęczenie, depresja oraz zakłócenia kontaktów społecznych, snu i pracy52.
W badaniu przeprowadzonym przez Song i współpracowników, ponad jedna trzecia pacjentów z przewlekłym kaszlem miała udokumentowaną diagnozę depresji lub lęku53. Negatywny wpływ przewlekłego kaszlu na jakość życia zaobserwowano w kilku badaniach populacyjnych, a kaszel jest również związany ze zwiększonym prawdopodobieństwem występowania stanów psychologicznych, w tym lęku i depresji54.
Obciążenie ekonomiczne
Przewlekły kaszel stanowi obciążenie finansowe nie tylko poprzez zmniejszenie wydajności pracy pacjentów cierpiących na tę dolegliwość, ale także poprzez zwiększenie ich wydatków medycznych55. Średni roczny koszt opieki medycznej na pacjenta z przewlekłym kaszlem oszacowano na 4038 USD w porównaniu do 1833 USD dla pacjentów bez przewlekłego kaszlu (p < 0,001)56.
Pacjenci z przewlekłym kaszlem często zgłaszają się do wielu specjalistów (nawet do 6) podczas gdy ich objawy utrzymują się przez medianę prawie 7 lat57. Ponadto, wizyty w oddziałach ratunkowych i hospitalizacje z powodu negatywnych następstw ciągłego kaszlu dodatkowo przyczyniają się do zwiększonego kosztu leczenia przewlekłego kaszlu58.
Wykorzystanie opieki zdrowotnej
Kaszel jest najczęstszym powodem wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej, a do 85% pacjentów otrzymuje recepty na leki59. Pomimo tych wysokich wskaźników przepisywania leków, większość pacjentów nie zgłasza poprawy objawów60.
Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że pacjenci z przewlekłym kaszlem są często kierowani do różnych specjalistów opieki specjalistycznej i przechodzą wiele badań61. Ponadto, wykazano zwiększone koszty ambulatoryjne po dacie indeksu dla diagnozowania przewlekłego kaszlu u osób z szeregiem częstych chorób współistniejących związanych z przewlekłym kaszlem62.
| Region geograficzny | Częstość występowania przewlekłego kaszlu | Główne czynniki ryzyka | Najczęstsze przyczyny |
|---|---|---|---|
| Europa i Ameryka Północna | 10-15% | Palenie tytoniu, urbanizacja, zanieczyszczenie powietrza | UACS, astma, GERD |
| Australia i Nowa Zelandia | >20% | Palenie tytoniu, czynniki środowiskowe | UACS, astma, GERD |
| Azja (Chiny) | 6,22% (dorośli), 7,67% (dzieci) | Zanieczyszczenie powietrza, urbanizacja | Zróżnicowane, w tym infekcje dróg oddechowych |
| Afryka Subsaharyjska | Dane ograniczone, w Nigerii: 1,1% | Gruźlica, HIV, malnutrition | POChP, gruźlica płuc, astma |
| Globalnie | 9,6% (metaanaliza) | Palenie tytoniu, praca w zapylonym środowisku, wiek | Zróżnicowane regionalnie |
Wyzwania i kierunki przyszłych badań
Istnieją znaczące wyzwania w badaniach epidemiologicznych nad przewlekłym kaszlem, szczególnie związane z różnorodnością definicji stosowanych w badaniach. Metaanaliza wykazała 19 różnych definicji wśród 90 badań, co utrudnia dokładne porównanie danych z różnych źródeł63. Istnieje pilna potrzeba stosowania standardowej definicji przewlekłego kaszlu w przyszłych badaniach, aby możliwe było porównywanie częstości występowania i innych wyników między populacjami6465.
Nieoczekiwana różnica w przewadze płci między społecznością a klinikami wymaga dalszych badań66. Kliniczna walidacja istniejącej definicji jest wymagana, aby lepiej zrozumieć epidemiologię przewlekłego kaszlu67.
Ponadto, istnieje potrzeba lepszego zrozumienia mechanizmów i patofizjologii nadwrażliwości na kaszel oraz przewlekłego kaszlu68. Badania nad nowymi lekami w badaniach klinicznych dla przewlekłego kaszlu mogą przynieść nowe opcje terapeutyczne dla pacjentów69.
Istotne jest również lepsze zrozumienie wpływu psychospołecznego przewlekłego kaszlu oraz rozwinięcie nowych ścieżek badawczych dotyczących leczenia i zarządzania przewlekłym kaszlem (np. medycyna spersonalizowana)70.
Podsumowanie epidemiologii przewlekłego kaszlu
Przewlekły kaszel pozostaje częstym i obciążającym schorzeniem, dotykającym znaczną część populacji globalnej we wszystkich grupach wiekowych71. Szacunkowa globalna częstość występowania wynosi około 9,6%, z istotnymi różnicami regionalnymi72. Przewlekły kaszel jest częstszy u kobiet, osób starszych oraz palaczy7374.
Niewyjaśniony przewlekły kaszel (UCC) i przewlekły kaszel oporny na leczenie (RCC) stanowią istotny problem kliniczny, z przewagą kobiet wśród pacjentów75. Obciążenia związane z przewlekłym kaszlem obejmują nie tylko aspekty zdrowotne, ale również ekonomiczne i społeczne7677.
Istnieje pilna potrzeba standaryzacji definicji przewlekłego kaszlu, lepszego zrozumienia różnic geograficznych i demograficznych oraz rozwoju skutecznych metod leczenia7879. Przyszłe badania powinny koncentrować się na lepszym zrozumieniu patofizjologii kaszlu, rozwijaniu nowych opcji terapeutycznych oraz identyfikacji czynników ryzyka modyfikowalnych80.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.