Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska
Epidemiologia
Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska (placenta previa) to poważne powikłanie położnicze, charakteryzujące się lokalizacją tkanki łożyskowej nad wewnętrznym ujściem szyjki macicy, co wiąże się z koniecznością cięcia cesarskiego oraz ryzykiem ciężkiego krwawienia przedporodowego, porodu przedwczesnego i krwotoku poporodowego. Częstość występowania łożyska przodującego waha się globalnie od 0,3% do 2% ciąż w trzecim trymestrze, z najwyższą częstością w Chinach kontynentalnych (12,2 na 1000 ciąż) i najniższą w Afryce Subsaharyjskiej (2,7 na 1000 ciąż). Czynniki ryzyka obejmują wcześniejsze cięcia cesarskie (ryzyko wzrasta do 3,7% po 5 cięciach), zaawansowany wiek matki (do 5% po 40 roku życia), wcześniejsze łożysko przodujące, wielorództwo, wcześniejsze poronienia (OR 1,77 dla samoistnych), krótki odstęp między ciążami, mięśniaki macicy (OR 6,33), palenie tytoniu, ciąże mnogie oraz techniki wspomaganego rozrodu. Istotnym powikłaniem jest zespół łożyska wrośniętego (PAS), występujący u około 10% pacjentek z łożyskiem przodującym, z ryzykiem wzrastającym do 67% po pięciu lub więcej cięciach cesarskich.
- Epidemiologia przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska
- Częstotliwość występowania na świecie
- Zmiany w częstoliwości występowania w czasie
- Czynniki ryzyka przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska
- Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska z zespołem placenta accreta
- Diagnostyka i nadzór nad przedwczesnym zagnieżdżeniem łożyska
Epidemiologia przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska
Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska (placenta previa) to stan, w którym tkanka łożyskowa rozciąga się nad wewnętrznym ujściem szyjki macicy. Konsekwencje tego stanu obejmują konieczność wykonania cięcia cesarskiego oraz ryzyko wystąpienia ciężkiego krwawienia przedporodowego, porodu przedwczesnego i krwotoku poporodowego.12 Jest to jedno z poważnych powikłań położniczych, które w znaczącym stopniu przyczynia się do zachorowalności i umieralności zarówno matki, jak i płodu.34
Częstotliwość występowania na świecie
Częstość występowania łożyska przodującego waha się w zależności od regionu geograficznego i czasu trwania ciąży. W przeglądach systematycznych, łączna częstość występowania przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska wynosi około 4-5 na 1000 porodów, ale różni się na całym świecie.56 Według niektórych badań, częstość występowania waha się od 0,3% do 2% ciąż w trzecim trymestrze.78
W dużym, opartym na populacji badaniu przeprowadzonym w USA w latach 1989-1997, stwierdzono częstość występowania 2,8 na 1000 żywych urodzeń.9 Inne źródła podają, że łożysko przodujące występuje w przybliżeniu w 1 na 200 ciąż (0,5%) w USA.101112 W badaniu przeprowadzonym w Arabii Saudyjskiej odnotowano częstość występowania 4,1 na 1000 porodów.13
Wyraźne są różnice geograficzne w częstości występowania łożyska przodującego:1415
- Afryka Subsaharyjska: 2,7 na 1000 ciąż (najniższa na świecie)
- Afryka Północna: 6,4 na 1000 ciąż
- Europa: 3,6 na 1000 ciąż
- Ameryka Północna: 2,9 na 1000 ciąż
- Ameryka Łacińska: 5,1 na 1000 ciąż
- Bliski Wschód: 4,2-7,3 na 1000 ciąż
- Australia: 9,5 na 1000 ciąż
- Chiny kontynentalne: 12,2 na 1000 ciąż (najwyższa na świecie)
Meta-analiza badań z Chin wskazała, że łączna częstość występowania łożyska przodującego wśród porodów wyniosła 1,24% (95% CI, 1,12-1,36) w Chinach kontynentalnych w latach 1965-2015.17 Rozkład geograficzny łożyska przodującego był nierówny w Chinach kontynentalnych, z częstością występowania od 0,93% do 2,01% w różnych regionach.18
Zmiany w częstoliwości występowania w czasie
Badania sugerują, że częstość występowania łożyska przodującego wzrasta z powodu rosnącej liczby cięć cesarskich.1920 W przypadku Chin, po wprowadzeniu polityki dwojga dzieci, częstość występowania łożyska przodującego znacząco wzrosła z 1,25% (95% CI = 1,16, 1,34) do 4,12% (95% CI = 3,33, 4,91).21
Zauważono również, że częstość występowania jest znacznie wyższa w 20. tygodniu ciąży niż w momencie porodu, ponieważ większość przypadków zidentyfikowanych wcześnie w ciąży ustępuje przed porodem. W jednym z badań, 11% pacjentek poddawanych rutynowemu przezpochwowemu badaniu długości szyjki macicy w okolicach tego wieku ciążowego miało łożysko przodujące lub krawędź łożyska w odległości mniejszej niż 2 cm od wewnętrznego ujścia.2223
Prawie 90% łożysk określanych jako „nisko położone” ostatecznie ustąpi do trzeciego trymestru w wyniku tak zwanej „migracji łożyska”.2425 Szanse na ustąpienie łożyska przodującego są bezpośrednio związane z wiekiem ciążowym w momencie diagnozy ultrasonograficznej: utrzymuje się u 12% zdiagnozowanych w 15-19 tygodniu; 34% w 20-23 tygodniu; 39% w 24-27 tygodniu; 62% w 28-31 tygodniu i 73% w 32-35 tygodniu.26
Czynniki ryzyka przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska
Zidentyfikowano kilka kluczowych czynników ryzyka związanych z występowaniem łożyska przodującego:272829
- Wcześniejsze cięcie cesarskie: Ryzyko łożyska przodującego wzrasta 1,5-5-krotnie u kobiet po cięciu cesarskim.30 Meta-analiza wykazała, że częstość łożyska przodującego zwiększa się wraz z rosnącą liczbą cięć cesarskich, osiągając 1% po 1 cięciu cesarskim, 2,8% po 3 cięciach cesarskich i nawet 3,7% po 5 cięciach cesarskich.3132
- Zaawansowany wiek matki: Częstość występowania łożyska przodującego po 35 roku życia wynosi około 2%. Dalszy wzrost do 5% obserwuje się po 40 roku życia, co stanowi 9-krotny wzrost w porównaniu z kobietami poniżej 20 roku życia.33 W badaniu przeprowadzonym w Etiopii wykazano, że szansa na rozwój łożyska przodującego była 4,45 razy większa wśród ciężarnych w wieku 35 lat i starszych w porównaniu z kobietami poniżej 35 lat.34
- Wcześniejsze łożysko przodujące: Historia łożyska przodującego w poprzedniej ciąży zwiększa ryzyko jego ponownego wystąpienia.3536
- Wielorództwo: Większa liczba przebytych ciąż zwiększa ryzyko łożyska przodującego.3738
- Wcześniejsze poronienia: Meta-analiza wykazała znaczący związek między wcześniejszymi samoistnym poronieniami a łożyskiem przodującym (OR 1,77; 95% CI: 1,60, 1,94) oraz między wcześniejszymi sztucznymi poronieniami a łożyskiem przodującym (OR 1,36; 95% CI: 1,02, 1,69).39 W badaniu etiopskim stwierdzono, że szansa rozwoju łożyska przodującego była 5,49 razy większa wśród matek z wcześniejszymi poronieniami w porównaniu z kobietami bez wcześniejszych poronień.40
- Krótki odstęp między ciążami: Badanie wykazało, że szansa rozwoju łożyska przodującego była 1,89 razy większa wśród ciężarnych z odstępem między ciążami krótszym niż 24 miesiące w porównaniu z kobietami o odstępie 24 miesiące i dłuższym.41
- Mięśniaki macicy: Szansa rozwoju łożyska przodującego była 6,33 razy większa wśród kobiet z mięśniakami macicy w porównaniu z kobietami bez mięśniaków.4243
- Palenie tytoniu: Wykazano przekonujący związek między paleniem a zwiększonym ryzykiem łożyska przodującego, z zależnym od dawki wzrostem ryzyka.44
- Ciąża mnoga: Ciąże mnogie są czynnikiem ryzyka łożyska przodującego.4546
- Techniki wspomaganego rozrodu: Ciąże powstałe w wyniku technik wspomaganego rozrodu mają wyższe ryzyko łożyska przodującego.4748
Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska z zespołem placenta accreta
Szczególnie istotnym aspektem epidemiologii łożyska przodującego jest jego związek z zespołem łożyska wrośniętego (placenta accreta spectrum, PAS). Według przeglądu systematycznego i meta-analizy: 4950
- Mediana częstości występowania łożyska przodującego wynosiła 0,56% (IQR 0,39-1,24)
- Mediana częstości występowania łożyska przodującego z PAS wynosiła 0,07% (IQR 0,05-0,16)
- Częstość występowania PAS u kobiet z łożyskiem przodującym wynosiła 11,10% (IQR 7,65-17,35)
Łożysko wrośnięte (placenta accreta) występuje u około 10% pacjentek z łożyskiem przodującym.53 Duże wieloośrodkowe badanie kohortowe w USA wykazało, że dla kobiet z łożyskiem przodującym i wcześniejszym cięciem cesarskim, ryzyko PAS wynosiło 3%, 11%, 40%, 61% i 67% odpowiednio dla pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego i piątego lub większej liczby cięć cesarskich.54
Krajowe badanie kliniczno-kontrolne wykorzystujące brytyjski system nadzoru położniczego wykazało, że częstość występowania PAS wzrasta z 1,7 na 10 000 urodzeń ogółem do 577 na 10 000 urodzeń u kobiet zarówno po wcześniejszym cięciu cesarskim, jak i z łożyskiem przodującym.5556
Diagnostyka i nadzór nad przedwczesnym zagnieżdżeniem łożyska
Odpowiedni nadzór i wczesna diagnostyka łożyska przodującego mają kluczowe znaczenie dla minimalizacji ryzyka powikłań zarówno dla matki, jak i płodu.57
Metody diagnostyczne
Łożysko przodujące jest zazwyczaj diagnozowane za pomocą badania ultrasonograficznego, które może być przeprowadzone podczas rutynowej wizyty prenatalnej lub po epizodzie krwawienia z pochwy.58 Większość przypadków łożyska przodującego jest diagnozowana podczas badania ultrasonograficznego w drugim trymestrze ciąży.59
Metody obrazowania stosowane do oceny lokalizacji łożyska obejmują:60
- Ultrasonografia położnicza:
- Rezonans magnetyczny (MRI): używany w bardziej skomplikowanych przypadkach, szczególnie przy podejrzeniu współistniejącego łożyska wrośniętego
Diagnoza łożyska przodującego opiera się na identyfikacji echogennej jednorodnej tkanki łożyskowej nad wewnętrznym ujściem szyjki macicy.63 Ocena lokalizacji łożyska w badaniu anatomicznym płodu w drugim trymestrze jest kluczowym elementem badania ultrasonograficznego, zgodnie z zaleceniami różnych krajowych i międzynarodowych wytycznych.64
Protokoły nadzoru i obserwacji
Rutynowa ultrasonografia w pierwszym i drugim trymestrze ciąży zapewnia wczesną identyfikację łożyska przodującego. Ważne jest, aby zdawać sobie sprawę, że im wcześniejsza diagnoza łożyska przodującego, tym bardziej prawdopodobne jest jej ustąpienie przed porodem w wyniku „migracji łożyska”.65
Zaleca się kontrolne badanie ultrasonograficzne w 28-32 tygodniu ciąży, aby sprawdzić, czy łożysko przodujące utrzymuje się.66 Częstotliwość badań kontrolnych zależy od wyjściowego rozpoznania i przebiegu klinicznego:67
- Jeśli łożysko przodujące zostanie zdiagnozowane podczas rutynowego badania, pacjentka będzie prawdopodobnie miała częstsze badania ultrasonograficzne w celu monitorowania wszelkich zmian w łożysku
- Czas przeprowadzenia badania ma kluczowe znaczenie dla postawienia prawidłowej diagnozy
- Częstość utrzymywania się łożyska przodującego jest bezpośrednio związana z wiekiem ciążowym w momencie diagnozy ultrasonograficznej68
Badanie przesiewowe wszystkich pacjentek i właściwe określenie lokalizacji łożyska, przy użyciu przezpochwowej ultrasonografii po 16 tygodniu ciąży, ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia niepotrzebnego niepokoju rodziców przez przedwczesne zdiagnozowanie łożyska przodującego we wczesnej ciąży.69
Heterogeniczność w danych epidemiologicznych
Meta-analiza wykazała znaczącą (p<0,001) heterogeniczność między szacunkami badań dotyczącymi częstości występowania łożyska przodującego, częstości występowania łożyska przodującego z PAS i częstości występowania PAS w kohorcie łożyska przodującego.7071
Wysoka heterogeniczność w jakościowych i diagnostycznych danych między badaniami podkreśla potrzebę wdrożenia znormalizowanych protokołów diagnostycznych zarówno dla łożyska przodującego, jak i PAS, w tym określania typu łożyska przodującego i stopnia inwazyjności kosmków.727374
Istnieje potrzeba dalszych prospektywnych, wieloośrodkowych badań z metodologiami partycypacyjnymi, angażującymi lokalnych świadczeniodawców i zarządzających placówkami, aby dokładnie ocenić konsekwencje wysokich wskaźników cięć cesarskich dla zdrowia matki w określonej populacji.7576
Komplikacje i nadzór w przypadku krwawienia
Najczęstszym objawem łożyska przodującego jest stosunkowo bezbolesne krwawienie z pochwy, które występuje w nawet 90% utrzymujących się przypadków.77 Krwawienie przedporodowe (antepartum hemorrhage, APH) jest ważną przyczyną śmiertelności okołoporodowej i zachorowalności matczynej u kobiet w ciąży z łożyskiem przodującym na całym świecie.78
Metaanaliza wykazała, że łączna ogólna częstość występowania APH wśród kobiet w ciąży z łożyskiem przodującym wynosiła 51,6% (95% CI 42,7-60,6).79 W badaniach prospektywnych częstość występowania APH wynosiła 20,7%, 48,3%, 52,1% i 55,6% odpowiednio w Austrii, we Włoszech, w Arabii Saudyjskiej i w Japonii.80
W przypadku większości pierwszych epizodów krwawienia przed 36 tygodniem ciąży zaleca się hospitalizację, ograniczenie aktywności i powstrzymanie się od aktywności seksualnej.81 Stabilne łożysko przodujące bez krwawienia lub innych powikłań jest optymalnie rozwiązywane w 36-37 6/7 tygodniu ciąży.82
Pacjentki z nisko położonym łożyskiem (łożysko położone ponad 2 cm od ujścia szyjki macicy) mogą kwalifikować się do próby porodu, ale są narażone na zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego i pilnego cięcia cesarskiego w porównaniu z kobietami z normalnym położeniem łożyska.83
W krajach o wysokich dochodach wskaźnik umieralności matek związanej z łożyskiem przodującym wynosi mniej niż 1%, ale pozostaje wysoki w krajach o niskich dochodach, gdzie niedokrwistość matki, brak zasobów medycznych i porody domowe są częstsze.84
Znaczenie badań naukowych i nadzoru klinicznego
Według ClinicalTrials.gov, przeprowadzono co najmniej 63 badania kliniczne dotyczące łożyska przodującego, w tym 29 zakończonych i 11 trwających.85 Te badania przyczyniają się do lepszego zrozumienia epidemiologii, diagnostyki i postępowania w przypadku łożyska przodującego.
Każdy szpital powinien mieć protokół lub algorytm postępowania w przypadku łożyska przodującego.8687 Postępowanie w przypadku łożyska przodującego jest określane przez wiek ciążowy oraz to, czy pacjentka krwawi, czy jest bezobjawowa.88
Poważny charakter łożyska przodującego wymaga starannej oceny, monitorowania i gotowości ze strony położnika. Nieodpowiednie zdiagnozowanie lub leczenie łożyska przodującego może być bardzo niebezpieczne zarówno dla matki, jak i dziecka.89
Zaawansowania w nadzorze przedporodowym i wczesnej diagnostyce doprowadziły do znaczącej poprawy wyników związanych z łożyskiem przodującym. Niemniej jednak, łożysko przodujące i łożysko wrośnięte nadal stanowią wyzwania kliniczne z wieloma powiązanymi powikłaniami.90
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.