Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska
Leczenie
Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska (placenta previa) charakteryzuje się umiejscowieniem łożyska w dolnej części macicy, częściowo lub całkowicie zakrywając ujście wewnętrzne szyjki macicy. Leczenie zależy od stopnia pokrycia ujścia szyjki, wieku ciążowego, stanu klinicznego matki i płodu oraz nasilenia krwawienia. W przypadku wykrycia przed 20. tygodniem ciąży preferowane jest postępowanie zachowawcze, obejmujące monitorowanie ultrasonograficzne, ograniczenie aktywności fizycznej, zakaz stosunków płciowych oraz unikanie badań wewnętrznych. Krwawienie po 20. tygodniu traktowane jest jako stan nagły, wymagający hospitalizacji, monitorowania i w ciężkich przypadkach natychmiastowego cięcia cesarskiego. Farmakoterapia obejmuje podawanie kortykosteroidów (betametazon, deksametazon) w celu przyspieszenia dojrzewania płuc płodu przed 34.-37. tygodniem oraz tokolityków (np. terbutalina) do krótkotrwałego zahamowania skurczów macicy, a także suplementację żelazem i kwasem foliowym.
Leczenie przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska
Przedwczesne zagnieżdżenie łożyska (placenta previa) to stan, w którym łożysko umiejscawia się w dolnej części macicy, częściowo lub całkowicie zakrywając ujście wewnętrzne szyjki macicy. Sposób leczenia tego stanu zależy od kilku kluczowych czynników, w tym od stopnia pokrycia ujścia szyjki macicy, wieku ciążowego, stanu klinicznego matki i płodu oraz nasilenia krwawienia.12
Postępowanie zachowawcze
Jeśli przedwczesne zagnieżdżenie łożyska zostanie zdiagnozowane we wczesnym etapie ciąży, często stosuje się postępowanie zachowawcze. U wielu kobiet, szczególnie jeśli stan został wykryty przed 20. tygodniem ciąży, problem może ustąpić samoistnie, ponieważ wraz ze wzrostem macicy, łożysko może przesunąć się w górę i oddalić od ujścia szyjki macicy.34
Postępowanie zachowawcze obejmuje zwykle:56
- Częstsze monitorowanie i badania ultrasonograficzne w celu śledzenia położenia łożyska
- Ograniczenie aktywności fizycznej, a w niektórych przypadkach zalecenie leżenia w łóżku
- Zakaz stosunków płciowych (tzw. odpoczynek narządów miednicy mniejszej)
- Unikanie badań wewnętrznych przez pochwę
- Unikanie aktywności, które mogą stymulować skurcze macicy lub podrażniać szyjkę macicy
Postępowanie w przypadku krwawienia
Krwawienie z pochwy po 20. tygodniu ciąży u pacjentki z przedwczesnym zagnieżdżeniem łożyska jest traktowane jako stan nagły. W zależności od nasilenia krwawienia, wieku ciążowego i stanu klinicznego matki i płodu, można zastosować następujące metody leczenia:38
W przypadku niewielkiego krwawienia:910
- Hospitalizację w celu obserwacji
- Monitorowanie stanu matki i płodu
- Ograniczenie aktywności fizycznej
- Unikanie stosunków płciowych
W przypadku ciężkiego krwawienia:212
- Natychmiastowa hospitalizacja
- Założenie dwóch dużych dostępów dożylnych
- Oznaczenie grupy krwi i przygotowanie do ewentualnej transfuzji
- Ścisłe monitorowanie stanu matki i płodu
- W przypadku nasilenia krwawienia lub zagrożenia życia matki lub płodu – natychmiastowe cięcie cesarskie niezależnie od wieku ciążowego
Leczenie farmakologiczne
W przypadku przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska, leczenie farmakologiczne koncentruje się głównie na przygotowaniu płodu do ewentualnego przedwczesnego porodu oraz na zapobieganiu przedwczesnym skurczom:1415
- Kortykosteroidy – podawane matkom, gdy istnieje ryzyko porodu przed 34.-37. tygodniem ciąży, w celu przyspieszenia dojrzewania płuc płodu i zmniejszenia ryzyka zespołu zaburzeń oddychania u noworodka. Najczęściej stosuje się betametazon lub deksametazon.166
- Leki tokolityczne – mogą być ostrożnie stosowane w celu zahamowania przedwczesnej czynności skurczowej macicy, zwykle przez krótki okres (do 48 godzin), aby umożliwić podanie kortykosteroidów. Przykładowo stosuje się terbutalinę, która działa bezpośrednio na receptory beta-2, rozluźniając skurcze macicy.1417
- Suplementacja żelazem i kwasem foliowym – zalecana w celu minimalizacji ryzyka niedokrwistości w przypadku ewentualnego krwawienia.14
Planowanie porodu
Sposób rozwiązania ciąży powikłanej przedwczesnym zagnieżdżeniem łożyska zależy od lokalizacji łożyska w stosunku do ujścia wewnętrznego szyjki macicy:212
- Cięcie cesarskie – zalecane jest planowe cięcie cesarskie w przypadku całkowitego przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska, zwykle pomiędzy 36. a 37. tygodniem ciąży. W przypadku niestabilnego stanu matki lub płodu, konieczne może być przeprowadzenie cięcia cesarskiego wcześniej.918
- Poród drogami natury – możliwy jest w przypadku, gdy łożysko znajduje się co najmniej 2 cm od ujścia wewnętrznego szyjki macicy (tzw. łożysko nisko usadowione). Jednak nawet w takim przypadku istnieje zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego i nagłej konieczności wykonania cięcia cesarskiego.1219
Postępowanie operacyjne
W przypadku konieczności wykonania cięcia cesarskiego z powodu przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska, należy uwzględnić następujące aspekty:1220
- Cięcie cesarskie powinno być wykonane w optymalnych, kontrolowanych warunkach
- Zalecane jest założenie pionowego cięcia skóry dla lepszej ekspozycji pola operacyjnego
- Pacjentka powinna mieć założone dwa duże dostępy dożylne oraz przygotowaną krew do ewentualnej transfuzji
- W przypadku podejrzenia patologicznego przylegania łożyska (placenta accreta spectrum – PAS) wskazane jest zaangażowanie odpowiedniego zespołu multidyscyplinarnego, obejmującego urologów, chirurgów ogólnych oraz radiologów interwencyjnych
W przypadku krwotoku podczas lub po cięciu cesarskim, hemostazę można uzyskać poprzez:2021
- Obszycie miejsca implantacji łożyska
- Obustronne podwiązanie tętnic macicznych (szew O’Leary)
- Podwiązanie tętnic biodrowych wewnętrznych
- Okrężne przerwane podwiązanie wokół dolnego odcinka macicy zarówno powyżej, jak i poniżej cięcia poprzecznego
- Tamponadę balonową (np. cewnik Bakriego)
- Szew kompresyjny B-Lyncha
- W skrajnych przypadkach – histerektomię (usunięcie macicy)
Zastosowanie leków obkurczających macicę, takich jak metyloergonowina (Methergine), prostaglandyna F2-alfa (Hemabate), stężona oksytocyna lub mizoprostol, jest doskonałą opcją farmakologiczną w leczeniu atonii macicy, głównej przyczyny krwotoku po porodzie.20
Protokół masywnego przetaczania krwi
W przypadku znacznego krwawienia kluczowe jest szybkie uzupełnienie produktów krwiopochodnych. W takich sytuacjach uzasadniona jest aktywacja Protokołu Masywnego Przetaczania Krwi, co pozwala na stabilizację stanu hemodynamicznego pacjentki poprzez szybkie dostarczenie i przetoczenie preparatów krwi.2119
Uzupełnienie objętości krwi (w celu utrzymania ciśnienia krwi) oraz uzupełnienie osocza krwi (w celu utrzymania poziomu fibrynogenu) może być konieczne.19
Techniki specjalistyczne
W przypadkach szczególnie wysokiego ryzyka krwotoku, związanego z przedwczesnym zagnieżdżeniem łożyska i współistniejącym patologicznym przyleganiem łożyska, można zastosować dodatkowe techniki:22
- Przedoperacyjne umieszczenie cewników balonowych – do angiograficznej embolizacji naczyń miednicy, co może zmniejszyć utratę krwi związaną z cięciem cesarskim i histerektomią oraz daje możliwość leczenia potencjalnego krwawienia pooperacyjnego poprzez embolizację, a nie ponowną eksplorację operacyjną
- Zachowawcze postępowanie w przypadku PAS – w wybranych przypadkach, gdy pacjentka chce zachować płodność, łożysko może pozostać na miejscu, zamyka się nacięcie macicy i czeka na samoczynną resorpcję tkanki łożyskowej
Zalecenia pooperacyjne i dalsze postępowanie
Po porodzie kobiety z przedwczesnym zagnieżdżeniem łożyska wymagają ścisłego monitorowania pod kątem możliwego krwawienia poporodowego. W przypadku wystąpienia krwawienia, może być konieczne zastosowanie dodatkowych metod leczenia, takich jak podanie leków obkurczających macicę, embolizacja naczyń miednicy lub w skrajnych przypadkach – histerektomia.2123
Istotne jest również regularne monitorowanie parametrów życiowych matki, stężenia hemoglobiny i innych wskaźników laboratoryjnych w celu wczesnego wykrycia potencjalnych powikłań. Należy również zapewnić odpowiednią suplementację żelaza w celu wyrównania ewentualnej anemii.14
Podsumowanie zaleceń terapeutycznych
Zalecenia terapeutyczne w przypadku przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska zależą od:1524
- Stopnia przedwczesnego zagnieżdżenia łożyska (całkowite, częściowe, brzeżne)
- Wieku ciążowego
- Nasilenia krwawienia
- Stanu klinicznego matki i płodu
Głównym celem leczenia jest utrzymanie ciąży tak długo, jak to możliwe, aby umożliwić prawidłowy rozwój płodu, przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka ciężkiego krwawienia. W większości przypadków konieczne jest wykonanie cięcia cesarskiego, szczególnie gdy łożysko całkowicie zakrywa ujście wewnętrzne szyjki macicy.1018
Należy pamiętać, że przedwczesne zagnieżdżenie łożyska jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu matki i płodu, dlatego wymaga specjalistycznej opieki w ośrodku o wysokim poziomie referencyjności, z dostępem do oddziału intensywnej terapii, banku krwi i możliwością szybkiego wykonania cięcia cesarskiego.212
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.