Paraganglioma
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Paraganglioma, jako rzadki guz neuroendokrynny, charakteryzuje się zmiennym potencjałem przerzutowym i nieprzewidywalnym przebiegiem klinicznym. Wszystkie guzy typu PPGL według klasyfikacji WHO 2017 mają potencjał przerzutowy, co komplikuje prognozowanie. Pięcioletnie przeżycie w przypadku przerzutowej postaci wynosi poniżej 50%, a mediana całkowitego przeżycia (OS) po leczeniu 177Lu-DOTATATE to 49,6 miesiąca, z medianą przeżycia wolnego od progresji (PFS) 21,6 miesiąca. Czynniki prognostyczne związane z gorszym rokowaniem obejmują m.in. wynik PASS ≥7, Ki-67 ≥15%, ujemny wychwyt MIBG, lokalizację podprzeponową, wielkość guza >5 cm, podwyższone poziomy metoksytyraminy oraz cechy histopatologiczne takie jak inwazja naczyń, martwica typu comedo i wysoki wskaźnik mitotyczny (>3 mitoz/10 HPF). Genetycznie istotne są mutacje SDHB, aktywacja telomerazy i utrata funkcji ATRX, choć rola SDHB w prognozie jest obecnie dyskutowana.
Prognostyczne znaczenie w Paraganglioma
Paraganglioma, należąca do rzadkich guzów neuroendokrynnych, charakteryzuje się zmiennym potencjałem przerzutowym i nieprzewidywalnym przebiegiem klinicznym. Według klasyfikacji WHO z 2017 roku wszystkie guzy typu PPGL (pheochromocytoma i paraganglioma) mają potencjał przerzutowy, odchodząc od tradycyjnego podziału na łagodne i złośliwe formy. Przewidywanie potencjału przerzutowego paraganglioma stanowi istotne wyzwanie kliniczne, ponieważ żaden pojedynczy wskaźnik nie zapewnia 100% przewidywalności, a dostępne systemy prognostyczne wymagają walidacji w badaniach wieloośrodkowych12.
Wskaźniki przeżycia w Paraganglioma
Dla pacjentów z przerzutową paraganglioma, wskaźniki przeżycia są zróżnicowane. Badania wskazują, że 5-letnie przeżycie w przypadku przerzutowej postaci choroby wynosi poniżej 50%1. Według nowszych badań, wskaźniki 5-, 10- i 15-letniego przeżycia po diagnozie przerzutów lub nawrotu wynoszą odpowiednio 73,3%, 62,9% i 31,4%2. W innym badaniu oceniającym leczenie za pomocą 177Lu-DOTATATE mediana całkowitego przeżycia (OS) wynosiła 49,6 miesiąca (zakres 8,2-139), a mediana przeżycia wolnego od progresji (PFS) 21,6 miesiąca (zakres 6,7-138)3. Pięcioletnie przeżycie po progresji do fazy przerzutowej jest heterogeniczne i waha się od 40% do 77%4.
Czynniki związane z gorszą prognozą
Zidentyfikowano liczne czynniki związane z podwyższonym ryzykiem przerzutów i gorszą prognozą w paraganglioma:
- Wynik PASS ≥7 (Pheochromocytoma of the Adrenal Gland Scaled Score) – istotnie gorsze rokowanie56
- Ki-67 ≥15% – związany z krótszym całkowitym przeżyciem (OS) i przeżyciem wolnym od progresji (PFS)7
- Ujemny wychwyt MIBG w badaniach obrazowych – numerycznie powiązany z gorszym OS8
- Położenie podprzeponowe guza9
- Guzy hormonalnie czynne10
- Zaawansowany wiek w momencie diagnozy1112
- Wielkość guza pierwotnego >5 cm13
- Podwyższone poziomy metoksytyraminy (metabolit dopaminy)14
Czynniki histopatologiczne i genetyczne
Cechy histopatologiczne związane ze zwiększonym ryzykiem przerzutów w paraganglioma obejmują:1516
- Inwazja tkanek miękkich i naczyń krwionośnych
- Szczególne wzorce architektoniczne obejmujące hipercelularność i duże zlewające się gniazda komórek
- Martwica typu comedo
- Wysoki wskaźnik mitotyczny lub wysoki indeks proliferacyjny Ki-67
- Inwazja torebki lub tkanki tłuszczowej
- Martwica w obrębie guza
- Liczba mitoz >3 na 10 pól widzenia (HPF)
Do genetycznych czynników prognostycznych należą:1718
- Mutacje genu SDHB (chociaż najnowsze badania podważają jego główną rolę prognostyczną w chorobie przerzutowej)
- Aktywacja genu telomerazy oraz utrata funkcji wariantów ATRX – związane z gorszym rokowaniem
- Deregulacja telomerów zaangażowana w progresję przerzutową PPGL
Systemy predykcyjne w ocenie potencjału przerzutowego
W celu lepszego przewidywania potencjału przerzutowego opracowano kilka systemów predykcyjnych, jednak żaden z nich nie jest doskonały:192021
System PASS
Pheochromocytoma of the Adrenal Gland Scaled Score (PASS) jest najwcześniejszym systemem oceny. Mimo że jego zdolność przewidywania przerzutów nie jest zadowalająca, wykazuje dobrą zdolność przewidywania guzów nieprzerzutowych, co ma wartość w określonych zastosowaniach klinicznych. Wyniki PASS ≥7 wiążą się z gorszym rokowaniem2223.
System GAPP i M-GAPP
Grading system for adrenal pheochromocytoma and paraganglioma (GAPP) oraz jego zmodyfikowana wersja M-GAPP wymagają dalszej walidacji, ponieważ żaden z tych systemów nie ma wiarygodnego wskaźnika dokładności prognostycznej dla guzów przerzutowych24. Zauważono jednak pozytywną korelację między wynikiem GAPP a potencjałem przerzutowym oraz negatywną korelację z okresem wolnym od przerzutów25.
System COPPs
COmposite Pheochromocytoma/paraganglioma Prognostic Score (COPPs), zaproponowany przez Pierre’a w 2019 roku, składa się z trzech cech kliniczno-histopatologicznych (wielkość guza, martwica, inwazja naczyniowa) połączonych z indeksem proliferacji PS100 i inaktywacją SDHB do przewidywania ryzyka przerzutów i przeżycia wolnego od progresji26.
System ASES
ASES wykazał niską czułość 61% i swoistość 80%. Dokładność przewidywania dla nieprzerzutowych PPGL wynosiła 97%, a dla przerzutowych PPGL zaledwie 18%27.
Nomogramy prognostyczne
Opracowano nomogramy do przewidywania 3- i 5-letniego całkowitego przeżycia (OS) i przeżycia specyficznego dla raka (CSS) u pacjentów ze złośliwym PPGL. Niezależnymi czynnikami prognostycznymi dla OS były: wiek, płeć, typ guza, stadium guza i operacja, podczas gdy dla CSS: wiek, stadium guza i operacja. Nomogramy te wykazały dobrą dokładność predykcyjną z indeksami C wynoszącymi odpowiednio 0,747 i 0,742 dla nomogramów OS i CSS282930.
Strategie terapeutyczne wpływające na rokowanie
Wybór odpowiedniej strategii terapeutycznej ma znaczący wpływ na rokowanie pacjentów z paraganglioma:3132
Interwencja chirurgiczna
Pacjenci, którzy przeszli zabieg chirurgiczny ze względu na zmiany przerzutowe lub nawrotowe, mieli znacznie lepsze rokowanie. Interwencja chirurgiczna jest kluczowym czynnikiem związanym z lepszym rokowaniem i wyższymi wskaźnikami przeżycia33.
Terapia PRRT
Terapia peptydowymi receptorami (PRRT) z 177Lu-DOTATATE okazała się obiecującą metodą leczenia guzów neuroendokrynnych, w tym paraganglioma. W badaniu retrospektywnym wykazano, że w grupie pacjentów leczonych tą metodą całkowite przeżycie wynosiło 100%, chociaż mediana PFS była zróżnicowana w zależności od typu guza3435.
Czynniki predykcyjne odpowiedzi na PRRT obejmują:3637
- Niski Ki-67 (<15%) wiąże się z dłuższym OS i PFS
- PRRT jako terapia pierwszego rzutu wiąże się ze zwiększonym OS
- Wartość SUVmax ≥21 w badaniu 68Ga-DOTATATE istotnie przewidywała odpowiedź na PRRT
Terapia 177Lu-DOTATATE jest skuteczną i bezpieczną metodą leczenia pacjentów z przerzutową/nieoperacyjną PPGL. Najczęstsze działania niepożądane to nudności, wymioty i utrata masy ciała. U żadnego z pacjentów nie stwierdzono przejściowej ani trwałej nefrotoksyczności3839.
Prognoza długoterminowa
Prognoza długoterminowa dla pacjentów z paraganglioma jest wysoce zmienna i zależy od wielu czynników, takich jak lokalizacja guzów, status genetyczny i inne. W przypadku wczesnego wykrycia, paraganglioma może być skutecznie leczona i kontrolowana w przeważającej większości przypadków40.
Wszystkie przypadki paraganglioma mają potencjał do stania się przerzutowymi, co zdarza się w około 15-25% przypadków. Obecnie nie ma leków na złośliwą paraganglioma, jednak istniejące opcje leczenia mogą zredukować guzy i przedłużyć przeżycie. Niektórzy pacjenci żyją przez dziesięciolecia z przerzutową paraganglioma41.
Leczenie przerzutowej paraganglioma może obejmować chirurgię, terapię MIBG, terapię PRRT (Lutathera), chemioterapię i inne metody42.
Przyszłe kierunki badań
Ze względu na złożoność i heterogeniczność paraganglioma, istnieje pilna potrzeba opracowania nowych, wygodnych, wysoce specyficznych i standardowych systemów oceny, które łączą wiele czynników wpływających na prognozę43. Niezbędne są badania międzynarodowe w celu walidacji biomarkerów i opracowania solidnego modelu predykcyjnego dla choroby przerzutowej44.
Zrozumienie mikrośrodowiska guza (TME) w paraganglioma może również poprawić zastosowanie ukierunkowanych immunoterapii w chorobie przerzutowej, chociaż ten obszar badań jest wciąż w początkowej fazie i wymaga dalszej eksploracji45.
Istotna jest potrzeba prostych i zwalidowanych narzędzi do lepszego określenia agresywności choroby i ustanowienia dostosowanych do pacjenta schematów leczenia i obserwacji46.
| System prognostyczny | Główne parametry | Zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|---|
| PASS (Pheochromocytoma of the Adrenal Gland Scaled Score) | Cechy histologiczne, w tym inwazja naczyniowa, wzorzec wzrostu, nekroza, aktywność mitotyczna | Dobra zdolność przewidywania guzów nieprzerzutowych, pierwsza skala historycznie | Niezadowalająca dokładność w przewidywaniu przerzutów |
| GAPP (Grading system for adrenal pheochromocytoma and paraganglioma) | Wzorzec histologiczny, indeks Ki-67, aktywność norepinefryny | Korelacja z potencjałem przerzutowym | Niewystarczająca dokładność predykcyjna, wymaga walidacji wieloośrodkowej |
| M-GAPP (Modified GAPP) | Modyfikacja GAPP z dodatkowymi parametrami | Potencjalnie lepsza dokładność niż GAPP | Brak wiarygodnej dokładności prognostycznej dla guzów przerzutowych |
| COPPs (COmposite Pheochromocytoma/paraganglioma Prognostic Score) | Wielkość guza, martwica, inwazja naczyniowa, indeks proliferacji PS100, inaktywacja SDHB | Kompleksowe podejście uwzględniające wiele czynników | Wymaga walidacji zewnętrznej |
| ASES | Wieloczynnikowy system oceny | Wysoka dokładność dla guzów nieprzerzutowych (97%) | Niska czułość (61%) i niska dokładność dla guzów przerzutowych (18%) |
| Nomogramy OS i CSS | Wiek, płeć, typ guza, stadium guza, operacja | Dobre wskaźniki predykcyjne (indeksy C: 0,747 i 0,742) | Wymaga walidacji w większych populacjach |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.