Palec trzaskający
Epidemiologia
Palec trzaskający (trigger finger) to schorzenie o częstości występowania w populacji ogólnej około 2-3%, z roczną zapadalnością około 28/100 000 osób, charakteryzujące się przeskakiwaniem lub blokowaniem palca podczas ruchu. Występuje bimodalnie: u dzieci poniżej 8. roku życia oraz u dorosłych w wieku 40-60 lat, ze szczytem między 55 a 60 rokiem życia. Kobiety chorują 2-6 razy częściej niż mężczyźni, a dominującym palcem jest serdeczny (IV), następnie kciuk i palec środkowy (III). U dzieci palec trzaskający dotyczy głównie kciuka (90% przypadków), z obustronnym zajęciem w 25-34%. Czynniki ryzyka to m.in. cukrzyca (częstość 5-20%, 5-10-krotnie wyższe ryzyko), reumatoidalne zapalenie stawów, zespół cieśni nadgarstka (występowanie po uwolnieniu cieśni 5,2-31,7%), amyloidoza, niedoczynność tarczycy, dna moczanowa, akromegalia, choroby spichrzania glikogenu oraz choroba Dupuytrena. Czynniki indywidualne to płeć żeńska, wiek 40-60 lat i otyłość, a także powtarzalne czynności manualne i urazy traumatyczne palców.
Epidemiologia palca trzaskającego
Palec trzaskający (ang. trigger finger) to jedno z najczęstszych schorzeń ręki, charakteryzujące się przeskakiwaniem lub blokowaniem palca podczas ruchu. Częstość występowania w populacji ogólnej szacuje się na około 2-3%, z ryzykiem zachorowania w ciągu życia wynoszącym 2,6%1234. Roczna zapadalność wynosi około 28 przypadków na 100 000 osób56. Niektóre źródła wskazują jednak, że schorzenie może dotykać nawet do 23% populacji dorosłych78.
Dystrybucja wiekowa
Palec trzaskający wykazuje bimodalny rozkład zapadalności z dwoma wyraźnymi szczytami występowania910:
- Pierwszy szczyt występuje u dzieci przed 8. rokiem życia
- Drugi szczyt przypada na wiek 40-60 lat, ze szczególnym nasileniem w piątej i szóstej dekadzie życia
W kilku seriach badań stwierdzono, że największa częstość występowania palca trzaskającego przypada na wiek między 55 a 60 rokiem życia. Mimo wzrostu aktywności związanych z pracą przy komputerze i zadaniami powtarzalnymi, rozkład wiekowy nie uległ znaczącej zmianie na przestrzeni lat11. Potwierdzają to także inne badania, które wskazują na szczyt zachorowań w latach 50. i 60.613.
Różnice płciowe
Palec trzaskający dotyka zdecydowanie częściej kobiety niż mężczyzn, z przewagą wynoszącą od 2:1 aż do 6:111141512. Choroba występuje zazwyczaj w dłoni dominującej912. W populacji dziecięcej nie obserwuje się różnic w częstości występowania między płciami (stosunek 1:1)514.
Lokalizacja anatomiczna
W populacji dorosłych palec trzaskający najczęściej dotyczy następujących palców (w kolejności częstości występowania)112:
- palec serdeczny (IV)
- kciuk
- palec środkowy (III)
- palec wskazujący (II)
- palec mały (V)
Warto zauważyć, że u dorosłych może wystąpić zajęcie jednego lub wielu palców, a schorzenie może być obustronne16. Według systematycznego przeglądu Wonga, większość pacjentów (54%) ma jednostronną chorobę obejmującą pojedynczy palec, przy czym najczęściej zajęte są palec III (44%) i IV (30%)17.
Natomiast w populacji pediatrycznej choroba dotyczy przede wszystkim kciuka (90% przypadków)5, a występowanie palca trzaskającego w innych palcach jest około 10 razy rzadsze niż w kciuku17. Obustronne zajęcie występuje u 25-34% dzieci18.
Czynniki ryzyka palca trzaskającego
Schorzenia współistniejące
Cukrzyca jest jednym z najsilniejszych czynników ryzyka. U pacjentów z cukrzycą częstość występowania palca trzaskającego wzrasta do 5-20%, co stanowi 5-10-krotnie wyższe ryzyko niż w populacji ogólnej1912036.
Inne schorzenia zwiększające ryzyko wystąpienia palca trzaskającego to1620721:
- Reumatoidalne zapalenie stawów – palec trzaskający jest bardzo częsty w tej chorobie i zwykle spowodowany jest guzkowym zapaleniem pochewki ścięgnistej
- Zespół cieśni nadgarstka – współistniejący zespół cieśni nadgarstka stanowi czynnik ryzyka zarówno pierwszego, jak i kolejnych epizodów palca trzaskającego
- Amyloidoza i inne choroby powodujące ogólnoustrojowe odkładanie białek
- Niedoczynność tarczycy
- Dna moczanowa
- Akromegalia
- Choroby spichrzania glikogenu
- Choroba Dupuytrena
Szczególnie interesujący jest związek między zespołem cieśni nadgarstka a palcem trzaskającym. Częstość występowania palca trzaskającego po uwolnieniu cieśni nadgarstka (CTR) waha się od 5,2% do 31,7%22. Badania pokazują, że pacjenci z grupy chirurgicznej mają większe prawdopodobieństwo rozwoju palca trzaskającego niż pacjenci leczeni zachowawczo z powodu zespołu cieśni nadgarstka23.
Czynniki demograficzne i indywidualne
Do czynników indywidualnych zwiększających ryzyko palca trzaskającego należą2420:
- Płeć żeńska
- Wiek między 40 a 60 rokiem życia
- Otyłość
Czynniki zawodowe i urazowe
Chociaż związek między palcem trzaskającym a czynnikami zawodowymi pozostaje kontrowersyjny, niektóre działania mogą być związane z podwyższonym ryzykiem226:
- Powtarzające się chwytanie z naciskiem na dłoń
- Używanie elektronarzędzi z bezpośrednimi siłami wibracyjnymi
- Wyrywanie chwastów
- Jazda na rowerze lub używanie elektronarzędzi
- Zajęcia wymagające wysokiej aktywności rąk
Palec trzaskający może być również związany z urazami traumatycznymi palców lub dłoni21. Mikrourazy wynikające z częstych ruchów zginania i prostowania palców są uważane za mechanizm rozwoju choroby24.
Czynniki farmakologiczne
Niektóre klasy leków mogą być powiązane z ryzykiem wystąpienia palca trzaskającego ze względu na ich wpływ na tkankę ścięgnistą22:
- Fluorochinolony
- Glikokortykosteroidy
- Inhibitory aromatazy
- Statyny
Palec trzaskający u dzieci – epidemiologia i specyfika
Palec trzaskający w populacji pediatrycznej występuje znacznie rzadziej niż u dorosłych i rozwija się niemal wyłącznie w kciuku11. Częstość występowania palca trzaskającego u dzieci szacuje się na 1-3 przypadki na 1000 dzieci, a Kikuchi i Ogino raportowali 3,3 przypadków na 1000 żywych urodzeń w wieku 1 roku2518.
Pediatryczny palec trzaskający stanowi około 2% wszystkich wrodzonych anomalii kończyny górnej i 1 na 2000 wizyt w gabinecie18. Mimo że wcześniej używano terminu „wrodzony palec trzaskający”, liczne badania nie były w stanie zidentyfikować tego stanu przy urodzeniu1825.
Etiologia palca trzaskającego u dzieci pozostaje kontrowersyjna, ale prawdopodobnie jest wieloczynnikowa, z możliwą predyspozycją genetyczną. Występuje częściej u bliźniąt jednojajowych, wykazując autosomalny dominujący wzór dziedziczenia o zmiennej penetracji25. Interesujące jest, że palec trzaskający wydaje się być bardziej rozpowszechniony w populacjach azjatyckich i latynoskich25.
W przeciwieństwie do dorosłych, u dzieci nie obserwuje się różnic w częstości występowania między płciami, a stosunek dziewczynek do chłopców wynosi 1:15. Należy również zauważyć, że obecność palca trzaskającego u dzieci powinna zwrócić uwagę na możliwość choroby reumatoidalnej (młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów) lub chorób kolagenowych17.
Nadzór i monitorowanie palca trzaskającego
Palec trzaskający to wieloczynnikowa choroba, która wymaga szczególnego nadzoru w określonych grupach ryzyka19. Obecnie brakuje wystarczających badań epidemiologicznych dotyczących tej patologii i jej wpływu na pracowników, szczególnie w kontekście lokalnym26.
Diagnostyka i identyfikacja
Diagnoza palca trzaskającego jest głównie kliniczna i opiera się na1203:
- Obecności aktywnego przeskakiwania podczas badania fizykalnego
- Tkliwości na poziomie troczka A1
- Wywiadzie dotyczącym objawów (ból, przeskakiwanie, blokowanie palca)
- Badaniu fizykalnym, podczas którego lekarz dotyka palców w trakcie zginania i prostowania
Jeśli podczas badania palpacyjnego lekarz wykryje guzki (obrzęknięte grudki) i zgrubienie ścięgna zginacza, może to potencjalnie wskazywać na bardziej zaawansowany palec trzaskający20. W niektórych przypadkach może być uzasadnione użycie obrazowania ultrasonograficznego w celu zrozumienia wszystkich fizycznych dynamik związanych z palcem trzaskającym danej osoby i/lub określenia, czy obecne są również inne schorzenia tkanek miękkich20.
Badania ultrasonograficzne palca trzaskającego mogą wykazać następujące zmiany19:
- W troczkach:
- Zgrubienie troczka (globalne lub guzkowe)
- Hiperwaskularyzacja troczka
- Torbiele
- W ścięgnach zginaczy:
- Utrata regularnego echogenicznego wzoru włókienkowego
- Nieregularność lub zatarcie brzegu ścięgna
- Gromadzenie płynu (torbiel) w pochewce ścięgna (tendinoza lub tendionopatia)
Monitorowanie grup ryzyka
Szczególnej uwagi w zakresie monitorowania wymagają2326:
- Pacjenci z cukrzycą – ze względu na znacznie podwyższone ryzyko
- Osoby po operacji uwolnienia zespołu cieśni nadgarstka
- Pacjenci z chorobami zapalnymi, w tym reumatoidalnym zapaleniem stawów
- Populacja aktywna zawodowo, szczególnie w zawodach wymagających powtarzalnych ruchów dłoni
Chirurdzy powinni być świadomi związku palca trzaskającego z zespołem cieśni nadgarstka zarówno podczas oceny przedoperacyjnej, jak i pooperacyjnej, ponieważ może to wpływać na postępowanie z pacjentem. Znając te dane, chirurdzy mogą być bardziej wyczuleni na wykrywanie wczesnego palca trzaskającego w okresie pooperacyjnym i oferować bardziej agresywne leczenie patologii palca trzaskającego podczas uwolnienia cieśni nadgarstka23.
Konsekwencje zapalenia pochewki ścięgnistej u populacji aktywnej zawodowo wymagają szczególnej opieki i monitorowania, aby uniknąć powikłań i długotrwałych uszkodzeń26. Wczesna identyfikacja i leczenie mają kluczowe znaczenie dla pomyślnego wyniku terapeutycznego.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.