Obstrukcyjny bezdech senny u dzieci
Diagnostyka i diagnoza
Obstrukcyjny bezdech senny u dzieci (POSA) charakteryzuje się częściową lub całkowitą niedrożnością górnych dróg oddechowych podczas snu, prowadzącą do zaburzeń wentylacji i wzorca snu. Nieleczony POSA może skutkować poważnymi powikłaniami, takimi jak upośledzenie funkcji poznawczych, problemy behawioralne, opóźnienie wzrostu czy serce płucne. Diagnostyka opiera się na wywiadzie klinicznym (np. chrapanie, paradoksalne oddychanie, nadpobudliwość) oraz badaniu fizykalnym, jednak złotym standardem pozostaje całonocna polisomnografia (PSG) z pomiarem AHI ≥1 zdarzenia/godzinę snu, desaturacją tlenu poniżej 92% oraz hiperkapnią (końcowowy CO₂ >50 mm Hg przez >9% czasu snu lub szczyt >53 mm Hg). Ocena ciężkości OSA według AHI: <5 zdarzeń/godz. – łagodny, 5-9,9 – umiarkowany, ≥10 – ciężki. PSG jest szczególnie wskazana u dzieci z chorobami współistniejącymi, zespołami genetycznymi oraz przed adenotonsillektomią u wybranych grup ryzyka.
- Diagnostyka obstrukcyjnego bezdechu sennego u dzieci
- Wywiad i badanie kliniczne
- Polisomnografia jako złoty standard
- Kryteria diagnostyczne w polisomnografii
- Ocena ciężkości obstrukcyjnego bezdechu sennego
- Alternatywne metody diagnostyczne
- Szczególne wskazania do przeprowadzenia polisomnografii
- Endoskopia w diagnostyce OSA
- Trudności diagnostyczne
- Rozpoznanie różnicowe
- Podsumowanie procesu diagnostycznego
Diagnostyka obstrukcyjnego bezdechu sennego u dzieci
Obstrukcyjny bezdech senny u dzieci (ang. Pediatric Obstructive Sleep Apnea, POSA) to zaburzenie oddychania podczas snu charakteryzujące się przedłużoną częściową niedrożnością górnych dróg oddechowych i/lub okresową całkowitą niedrożnością (bezdech obturacyjny), która zaburza prawidłową wentylację podczas snu oraz normalny wzorzec snu1. Nieleczony POSA może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak upośledzenie funkcji poznawczych, problemy behawioralne, opóźnienie wzrostu, a nawet serce płucne, szczególnie w ciężkich przypadkach23.
Wywiad i badanie kliniczne
Pierwszym krokiem w diagnostyce obstrukcyjnego bezdechu sennego u dzieci powinno być zadanie pytania, czy dziecko chrapie4. Twierdząca odpowiedź powinna skłonić do bardziej szczegółowej oceny. Według Amerykańskiej Akademii Medycyny Snu (AASM), kliniczne kryteria diagnostyczne pediatrycznego obturacyjnego bezdechu sennego obejmują obecność jednego lub więcej z następujących objawów5:
- Chrapanie
- Utrudnione, paradoksalne lub obstrukcyjne oddychanie podczas snu
- Nadpobudliwość
- Problemy behawioralne
- Trudności w nauce lub inne problemy poznawcze54
Inne możliwe objawy kliniczne obejmują: pocenie nocne, moczenie nocne (szczególnie wtórne), bóle głowy po przebudzeniu, oddychanie przez usta (podczas snu lub na jawie), przerost migdałków, twarz adenoidalną, mikrognację/retrognację oraz wysoko wysklepione podniebienie5.
Badanie fizykalne powinno zawierać ocenę wzorca wzrostu dziecka6. Jednak należy zauważyć, że sama historia kliniczna i badanie fizykalne mają ograniczoną czułość i swoistość w diagnostyce POSA78.
Polisomnografia jako złoty standard
Złotym standardem diagnostycznym w rozpoznawaniu obstrukcyjnego bezdechu sennego u dzieci jest całonocna polisomnografia (PSG) wykonywana w laboratorium snu910. PSG powinna być przeprowadzana na sprzęcie pediatrycznym i jest testem diagnostycznym z wyboru, ponieważ jest jedyną techniką, która wykazała możliwość ilościowego określenia zaburzeń wentylacji i snu związanych z zaburzeniami oddychania podczas snu1.
Podczas PSG mierzone są określone parametry jakości i ilości snu. Odbywa się to przy użyciu czujników do pomiaru aktywności mózgu, częstości akcji serca, przepływu powietrza przez nos i usta, poziomu tlenu we krwi, ruchów kończyn, ruchów gałek ocznych oraz obecności chrapania10. Badanie powinno również zawierać monitorowanie końcowowydechowego CO₂ lub monitorowanie przezskórnego CO₂ w celu określenia poziomów dwutlenku węgla11.
Kryteria diagnostyczne w polisomnografii
AASM ustanowiła również kryteria polisomnograficzne dla pediatrycznego obturacyjnego bezdechu sennego, które obejmują wskaźnik bezdechów i spłyceń oddychania (AHI) ≥1 zdarzenia/godzinę snu, z lub bez wzorca obturacyjnej hipowentylacji definiowanej jako hiperkapnia podczas ≥25% całkowitego czasu snu, wraz z chrapaniem, spłaszczeniem krzywej ciśnienia wdechowego w nosie lub paradoksalnym ruchem klatki piersiowej i brzucha45.
Normy polisomnograficzne różnią się między dziećmi a dorosłymi. W wieku pediatrycznym za nieprawidłowości uważa się: desaturację tlenu poniżej 92%, więcej niż jeden bezdech obturacyjny na godzinę oraz podwyższony poziom końcowowydechowego CO₂ przekraczający 50 mm Hg przez ponad 9% czasu snu lub szczytowy poziom większy niż 53 mm Hg11.
Ocena ciężkości obstrukcyjnego bezdechu sennego
Ocena ciężkości zdarzeń oddechowych na podstawie wyników PSG, nawet jeśli opiera się na praktyce i ograniczonym konsensusie, może również pomóc w określeniu podejścia do leczenia4. Jeśli wskaźnik zdarzeń oddechowych, najczęściej AHI, jest mniejszy niż 5 zdarzeń/godzinę, OSA uważa się za łagodny, podczas gdy AHI 5,0-9,9 wskazuje na umiarkowany OSA, a AHI ≥10 wskazuje na ciężki OSA512.
Klinicznie istotny OSA u dzieci definiuje się jako: wskaźnik AHI lub wskaźnik zaburzeń oddechowych (RDI) co najmniej 5 na godzinę; lub AHI lub RDI co najmniej 1,5 na godzinę z nadmierną sennością w ciągu dnia, problemami behawioralnymi lub nadpobudliwością1.
Alternatywne metody diagnostyczne
Chociaż polisomnografia pozostaje złotym standardem, uzyskanie badania PSG może być trudne dla dzieci i ich opiekunów ze względu na koszty, bariery w dostępie i związany z tym dyskomfort13. Dlatego podejmowane są próby opracowania mniej uciążliwych i pracochłonnych podejść niż polisomnografia w laboratorium do oceny dzieci14.
Badania domowe i przenośne
Domowe badanie bezdechu sennego (HSAT) to badanie snu przeprowadzane bez nadzoru w domu, wykorzystujące przenośne i noszone monitory z celem odtworzenia PSG z poziomu I13. Pediatryczne HSAT wykorzystuje mniej zasobów i jest bardziej efektywne kosztowo niż PSG z poziomu I, z dodatkowymi korzyściami w postaci zwiększonego komfortu pacjenta i poprawionej dostępności.
AASM obecnie nie popiera stosowania HSAT do diagnozowania pediatrycznego OSA. Trudności w wykonalności, ważności, identyfikacji wybudzeń i hipowentylacji, problemy z zastosowaniem u małych dzieci lub dzieci z chorobami współistniejącymi oraz różnice w rozmiarach ciała są wymieniane jako wyzwania13.
Jednak wykonalność HSAT u dzieci (poniżej 16 lat) została wykazana w wielu badaniach. Niedawny systematyczny przegląd i metaanaliza wykazały, że HSAT miało zbiorczą czułość 74% i zbiorczą swoistość 90% w wykrywaniu OSA u dzieci (w wieku 1-18 lat)13.
Inne metody diagnostyczne
Oprócz PSG i HSAT, inne metody diagnostyczne obejmują:
- Oksymetrię nocną – gdzie miękka opaska jest zakładana na palec u nogi lub ręki dziecka przed snem. Pozytywny wynik jest silnym predyktorem obecności OSA u dziecka, choć wynik negatywny nie wyklucza OSA3.
- PSG podczas drzemki dziennej – nie jest zalecana do ostatecznej diagnozy OSA ani przez Amerykańską Akademię Medycyny Snu, ani przez Amerykańską Akademię Pediatrii, ponieważ może niedoszacować obecność lub ciężkość OSA w porównaniu z nocną PSG w laboratorium7.
- Elektrokardiogram – może być stosowany jako część kompleksowej oceny15.
- Poligrafia oddechowa – hiszpańskie badanie wykazało, że domowa poligrafia oddechowa jest potencjalnie wiarygodną alternatywą dla PSG w laboratorium u dzieci w wieku 2-14 lat13.
Szczególne wskazania do przeprowadzenia polisomnografii
PSG jest konieczna do diagnozy i leczenia pacjentów z wieloma chorobami współistniejącymi, dzieci z zespołami twarzoczaszkowymi oraz pacjentów z niejasną etiologią (tj. skromnymi wynikami badań fizykalnych lub wynikami badań niespójnymi z ciężkością bezdechu), a także do określenia stopnia bezdechu16.
Amerykańska Akademia Otolaryngologii–Chirurgii Głowy i Szyi (AAO-HNS) zaleca PSG przed adenotonsillektomią (AT) u dzieci poniżej 2 roku życia lub u osób z otyłością, zaburzeniami twarzoczaszkowymi lub nerwowo-mięśniowymi, zespołem Downa, anemią sierpowatą lub mukopolisacharydozami13. AAO-HNS zaleca również PSG, jeśli potrzeba operacji jest niepewna lub jeśli ciężkość zaburzeń oddychania podczas snu nie może być wyjaśniona badaniem fizykalnym.
Wskazania do powtórnej polisomnografii
Dziecko może wymagać przeprowadzenia drugiego badania PSG kilka miesięcy po leczeniu pediatrycznego obstrukcyjnego bezdechu sennego17. To drugie badanie może określić, czy leczenie lub operacja zadziałały. W niektórych przypadkach leczenie może zatrzymać chrapanie, ale nie wyleczyć pediatrycznego OSA.
Wskazania do powtórnej PSG po adenotonsillektomii lub innej operacji gardła z powodu OSA obejmują dzieci wysokiego ryzyka lub jeśli objawy OSA utrzymują się po leczeniu1815.
Endoskopia w diagnostyce OSA
Jeśli lekarz podejrzewa, że u dziecka występuje przerost migdałków gardłowych, otolaryngolog może wykonać endoskopię nosową19. Endoskopia podczas snu to badanie, które dostarcza lekarzowi dziecka szczegółowych informacji o tym, jakie cechy anatomiczne mogą powodować bezdech senny i jak drogi oddechowe zapadają się podczas snu.
Endoskopia indukowana lekami podczas snu (DISE) może być stosowana do planowania chirurgicznego u dzieci (do 18 roku życia) z przetrwałym obstrukcyjnym bezdechem sennym udokumentowanym badaniem snu, którzy są oporni na terapię nieinwazyjną i kwalifikują się do operacji18.
Trudności diagnostyczne
Diagnoza pediatrycznego obstrukcyjnego bezdechu sennego może być skomplikowana faktem, że objawy mogą różnić się od tych u dorosłych, i kluczowe jest wczesne zidentyfikowanie tego stanu, aby zapobiec długoterminowym konsekwencjom20. U dorosłych OSA zazwyczaj objawia się sennością w ciągu dnia, bólem głowy rano, upośledzeniem pamięci i zmęczeniem w ciągu dnia. Jednak u dzieci bezdech senny może manifestować się inaczej niż u dorosłych, objawiając się takimi objawami jak nadpobudliwość, trudności emocjonalne, obniżone wyniki w nauce i trudności z koncentracją21.
Z tego powodu konieczne jest, aby pediatryczny lekarz podstawowej opieki zebrał szczegółową historię kliniczną. Brak zrozumienia i wiedzy w identyfikacji tego stanu może prowadzić do niskich wskaźników badań przesiewowych i skierowań21.
Jeśli badanie PSG wykazuje bardzo łagodny OSA, decyzja o przeprowadzeniu operacji powinna obejmować dokładną rozmowę z rodzicami22. Wspólne podejmowanie decyzji jest tutaj ważne, ponieważ rodzice muszą zrozumieć ryzyko i korzyści operacji. Jeśli dziecko ma wiele problemów, warto wiedzieć, że badanie snu, które pokazuje bardzo łagodny OSA lub brak OSA, nie oznacza, że dziecko nie ma problemów behawioralnych lub problemów z jakością życia.
Rozpoznanie różnicowe
Obstrukcyjny bezdech senny (OSA) należy odróżnić od zwykłego chrapania, które jest wibracyjnym dźwiękiem wdechowym, któremu zwykle nie towarzyszy desaturacja tlenu, hiperkapnia ani zaburzenia snu23. Całonocna polisomnografia może być wykonana w celu odróżnienia wyraźnego chrapania od prawdziwego obstrukcyjnego bezdechu sennego w grupie pediatrycznej.
Wielokrotne badanie latencji snu (MSLT) po całonocnej polisomnografii jest konieczne do potwierdzenia diagnozy narkolepsji i odróżnienia jej od obstrukcyjnego bezdechu sennego23.
W rozpoznaniu różnicowym należy również uwzględnić inne zaburzenia oddychania związane ze snem, takie jak zespół zwiększonego oporu dróg oddechowych (UARS)24.
Podsumowanie procesu diagnostycznego
Diagnozę OSA u dzieci stawia się, gdy spełnione są WSZYSTKIE z następujących kryteriów1:
- Opiekun zgłasza JEDNO z następujących:
- Chrapanie; lub
- Utrudnione, obstrukcyjne lub paradoksalne oddychanie
- Opiekun zaobserwował JEDNO LUB WIĘCEJ z następujących:
- Agresywne zachowanie
- Nadmierne pocenie
- Nadmierna senność w ciągu dnia
- Nadpobudliwość
- Bóle głowy rano
- Wybudzenia z ruchem
- Nadmierne odgięcie szyi podczas snu
- Paradoksalny ruch klatki piersiowej podczas wdechu
- Wtórne moczenie nocne
- Powolny wzrost
- PSG ujawnia jedno (1) lub więcej bezdechów obturacyjnych lub spłyceń oddychania na godzinę snu
- PSG wykazuje JEDNO z następujących:
- Częste wybudzenia ze snu związane ze zwiększonym wysiłkiem oddechowym, desaturacja oksyhemoglobiny związana z bezdechem, hiperkapnia podczas snu lub wyraźnie ujemne wahania ciśnienia przełykowego; lub
- Okresy hiperkapnii, desaturacji oksyhemoglobiny lub obu podczas snu, które są związane z chrapaniem, paradoksalnym ruchem klatki piersiowej do wewnątrz podczas wdechu i albo częstymi wybudzeniami ze snu, albo wyraźnie ujemnymi wahaniami ciśnienia przełykowego
- Wyniki badań dziecka nie są lepiej wyjaśnione przez inne zaburzenie snu, zaburzenie medyczne, zaburzenie neurologiczne, leki lub nadużywanie substancji
Wczesna diagnoza OSA u dzieci jest kluczowa, aby zapobiec poważnym negatywnym konsekwencjom zdrowotnym25. Leczenie obstrukcyjnego bezdechu sennego u dzieci jest podejściem kompleksowym, uwzględniającym ich unikalne potrzeby i rozwijające się cechy fizyczne4. Regularne monitorowanie jest konieczne w celu oceny skuteczności leczenia i dostosowania go w razie potrzeby, zapewniając w ten sposób odpowiedni sen, promując zdrowy wzrost i poprawiając ogólne samopoczucie dziecka.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.