Łagodne guzy nadnerczy – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Łagodne guzy nadnerczy
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Łagodne guzy nadnerczy, zwane incydentaloma, są coraz częściej wykrywane przypadkowo, zwłaszcza u osób starszych, z 5-letnią przeżywalnością sięgającą 96,3%, co jest znacząco lepszym wynikiem niż w przypadku złośliwych guzów (około 56%). Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują wielkość guza, możliwość całkowitej resekcji chirurgicznej, typ histopatologiczny oraz status funkcjonalny hormonalny. Guzy funkcjonalne, wydzielające hormony, często diagnozowane są wcześniej i mają korzystniejsze rokowanie. Morfologicznie obecność zlewających się obszarów martwicy nowotworowej jest charakterystyczna dla guzów złośliwych, a podwyższony stosunek neutrofilów do limfocytów (NLR) może stanowić biomarker złośliwości. Ryzyko złośliwości rośnie wraz z wielkością guza: 6% dla guzów ≤2 cm, 9% dla 2-4 cm, a nawet do 34% dla guzów >4 cm, z najwyższym ryzykiem (do 64%) w ośrodkach referencyjnych dla guzów >6 cm.

Prognoza Łagodnych Guzów Nadnerczy

Przeżywalność i Wyniki Leczenia
Czynniki Prognostyczne
Różnicowanie Między Guzami Łagodnymi i Złośliwymi
Wpływ Rozmiaru Guza na Rokowanie
Łagodne Guzy Hormonalnie Czynne
Znaczenie Diagnostyki i Leczenia
Długoterminowe Monitorowanie

Podsumowanie Prognozy

Kolejne rozdziały

Prognoza Łagodnych Guzów Nadnerczy

Łagodne guzy nadnerczy, zwane również incydentaloma nadnerczy, są często wykrywane przypadkowo podczas badań obrazowych jamy brzusznej wykonywanych z innych przyczyn. Częstość występowania guzów nadnerczy wzrosła 10-krotnie w ciągu ostatnich dwóch dekad, przy czym większość diagnozowana jest u starszych dorosłych.¹ Rokowanie w przypadku łagodnych guzów nadnerczy jest zazwyczaj bardzo korzystne w porównaniu do złośliwych zmian nadnerczy.

Przeżywalność i Wyniki Leczenia

Pacjenci z łagodnymi guzami nadnerczy wykazują znakomitą przeżywalność 5-letnią, sięgającą 96,3%, co stanowi istotnie lepszy wynik w porównaniu do złośliwych guzów nadnerczy, gdzie wskaźnik ten wynosi około 56%.² Ta wysoka przeżywalność odzwierciedla generalnie dobrą prognozę pacjentów z łagodnymi guzami nadnerczy, szczególnie jeśli są one wykryte wcześnie i odpowiednio leczone.

Wyniki leczenia związane z adrenalektomią (chirurgicznym usunięciem nadnercza) są doskonałe. Usunięcie zajętego nadnercza często łagodzi objawy związane z funkcjonalnymi gruczolakami nadnerczy.³ W przypadku guzów hormonalnie czynnych, tzw. funkcjonalnych, rokowanie jest zwykle korzystniejsze niż w przypadku guzów niewydzielających hormonów (niefunkcjonalnych), ponieważ objawy związane z nadmierną produkcją hormonów mogą prowadzić do wcześniejszej diagnozy.⁴

Czynniki Prognostyczne

Prognoza i przeżywalność w przypadku guzów nadnerczy zależą od wielu czynników. Poniżej przedstawiono najważniejsze czynniki prognostyczne:⁵

Wielkość guza – mniejsze, lżejsze guzy mają lepsze rokowanie niż większe i cięższe
Możliwość resekcji – guzy, które można całkowicie usunąć chirurgicznie mają korzystniejsze rokowanie
Typ guza – różne typy guzów nadnerczy wiążą się z różnym rokowaniem
Status funkcjonalny – guzy wydzielające hormony mogą być diagnozowane wcześniej ze względu na objawy hormonalne

⁵⁴

Różnicowanie Między Guzami Łagodnymi i Złośliwymi

Morfologiczne różnicowanie między łagodnymi a złośliwymi guzami kory nadnerczy stanowi istotny problem w diagnostyce patologicznej. Jednym z kluczowych parametrów morfologicznych pozwalających przewidzieć niekorzystny przebieg kliniczny jest obecność zlewających się obszarów martwicy nowotworowej. Wszystkie guzy diagnozowane jako złośliwe wykazują obszary zlewającej się martwicy, podczas gdy cecha ta konsekwentnie nie występuje w przypadkach diagnozowanych jako łagodne.⁶

Stosunek neutrofilów do limfocytów (NLR) jest zgłaszany jako biomarker dla niektórych litych nowotworów złośliwych. W badaniach wykazano, że NLR w złośliwych guzach nadnerczy był znacząco wyższy niż w guzach niezłośliwych. Wyższy NLR wskazuje na wyższą częstość występowania złośliwości w guzach nadnerczy, co może być nowym biomarkerem do przewidywania rokowania pacjentów z guzami nadnerczy.⁷

Wpływ Rozmiaru Guza na Rokowanie

Ryzyko złośliwości jest proporcjonalne do wielkości guza. W badaniu populacyjnym obejmującym 1287 pacjentów stwierdzono, że 6% guzów nadnerczy o średnicy ≤2 cm i 9% guzów nadnerczy o średnicy między 2 a 4 cm było złośliwych, w przeciwieństwie do 34% guzów nadnerczy o średnicy >4 cm.⁸

W przypadku dużych guzów nadnerczy (>6 cm) zgłaszane ryzyko złośliwości wynosi około 25%, ale w literaturze znacznie się różni, od 10% do 53%. W doświadczeniu niektórych ośrodków referencyjnych wskaźnik złośliwości może być znacznie wyższy niż zwykle zgłaszany, około 64%.⁹ Dane te wskazują, że częstość występowania złośliwości może być niedoszacowana w populacji pacjentów z dużymi guzami nadnerczy.

Łagodne Guzy Hormonalnie Czynne

Większość łagodnych guzów to gruczolaki kory nadnerczy, stanowiące 85% wszystkich pacjentów z guzami nadnerczy. Gruczolaki kory nadnerczy wykazują biochemiczne dowody nadmiernego wydzielania hormonów nadnerczy w około 50-60% przypadków, najczęściej łagodną autonomiczną sekrecję kortyzolu (MACS).⁸

Wykrycie MACS stawia dylemat terapeutyczny, czy uważnie obserwować i prowadzić leczenie zachowawcze zaburzeń metabolicznych, czy też wybrać adrenalektomię. Metaanaliza małych, głównie retrospektywnych badań z heterogenicznymi definicjami MACS wykazała, że pacjenci z MACS poddani adrenalektomii doświadczają poprawy ciśnienia krwi, kontroli glikemii i dyslipidemii oraz redukcji masy ciała.⁸

Znaczenie Diagnostyki i Leczenia

Ponieważ autonomiczne wydzielanie kortyzolu wiąże się ze zwiększoną chorobowością sercowo-naczyniową i nieprawidłowościami metabolicznymi, wszyscy pacjenci z incydentaloma nadnerczy wymagają diagnostyki z testem supresji deksametazonem. Nieleczony nadmiar hormonów nadnerczy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem kardiometabolicznym, licznymi chorobami współistniejącymi i zwiększoną śmiertelnością. Dlatego określenie, czy guz nadnerczy jest złośliwy i czy jest hormonalnie aktywny, jest równie ważne dla ustalenia najlepszego postępowania.¹

Dla łagodnych guzów nadnerczy, szczególnie tych, które są hormonalnie czynne, leczenie chirurgiczne może przynieść znaczącą poprawę stanu zdrowia i jakości życia pacjenta. Należy jednak podkreślić, że decyzja o leczeniu operacyjnym powinna być podejmowana indywidualnie, uwzględniając stan kliniczny pacjenta, charakterystykę guza oraz potencjalne korzyści i ryzyko związane z zabiegiem.

Długoterminowe Monitorowanie

Nawet w przypadku łagodnych guzów nadnerczy zaleca się długoterminowe monitorowanie pacjentów, szczególnie tych z guzami funkcjonalnymi. Regularne badania kontrolne pozwalają na wczesne wykrycie potencjalnych zmian w statusie hormonalnym guza lub jego wzroście. W przeciwieństwie do złośliwych guzów nadnerczy, gdzie wskaźnik nawrotów jest znaczący, pacjenci z łagodnymi guzami nadnerczy generalnie nie doświadczają nawrotów po skutecznym leczeniu chirurgicznym.⁶

W badaniu z długoterminową obserwacją (średnio 8,2 lat) wykazano, że podczas gdy u 75% pacjentów początkowo zdiagnozowanych z rakiem kory nadnerczy rozwinęły się przerzuty odległe, u żadnego z pacjentów z grupy kontrolnej (z łagodnymi guzami) nie wystąpiły nawroty miejscowe lub odległe.⁶ Potwierdza to ogólnie dobrą prognozę dla pacjentów z łagodnymi guzami nadnerczy po odpowiednim leczeniu.

Podsumowanie Prognozy

Łagodne guzy nadnerczy generalnie wiążą się z doskonałym rokowaniem, szczególnie jeśli są wykryte wcześnie i odpowiednio leczone. Pięcioletnia przeżywalność sięgająca ponad 96% znacząco przewyższa wskaźniki dla złośliwych guzów nadnerczy.² Kluczowymi czynnikami wpływającymi na prognozę są wielkość guza, jego funkcjonalność hormonalna oraz możliwość całkowitej resekcji chirurgicznej.

Dla pacjentów z guzami funkcjonalnymi, adrenalektomia często prowadzi do złagodzenia objawów związanych z nadmiernym wydzielaniem hormonów i poprawy zaburzeń metabolicznych. Dla pacjentów z niefunkcjonalnymi, małymi łagodnymi guzami, strategia uważnej obserwacji może być odpowiednia, z regularnym monitorowaniem w celu wykrycia potencjalnych zmian.

Podsumowując, odpowiednia diagnostyka, indywidualizacja leczenia oraz długoterminowe monitorowanie są kluczowe dla zapewnienia optymalnych wyników i jakości życia pacjentów z łagodnymi guzami nadnerczy.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Approach to the Patient With Adrenal Incidentaloma
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8530736/
Adrenal tumors are commonly discovered incidentally on cross-sectional abdominal imaging performed for reasons other than adrenal mass. Incidence of adrenal tumors increased 10-fold in the past 2 decades, with most diagnosed in older adults. Malignancy is diagnosed in 5% to 8% of patients with adrenal tumors, with a higher risk in young patients, if history of extra-adrenal malignancy, in those with large adrenal tumors with indeterminate imaging characteristics, and in bilateral adrenal tumors. […] Because autonomous cortisol secretion is associated with increased cardiovascular morbidity and metabolic abnormalities, all patients with adrenal incidentalomas require work up with dexamethasone suppression test. […] If untreated, adrenal hormone excess is associated with increased cardiometabolic risk, multiple comorbidities, and increased mortality. Thus, determining whether the adrenal mass is malignant and whether the adrenal mass is hormonally active is equally important to determine the best management.
#2 Contemporary Review of Large Adrenal Tumors in a Tertiary Referral Center | Anticancer Research
https://ar.iiarjournals.org/content/34/5/2581
Patients with malignant tumors exhibited a poorer 5-year overall survival than those with benign tumors (53.4% versus 96.3%, p=0.001). […] Five-year overall survival was statistically better for patients with benign tumors (96.3%) than for those with malignant tumors (56%, p=0.001). […] Overall disease-related mortality was higher for patients with metastasis (60%) than for those with ACC (29%) or malignant pheochromocytoma (0). […] The recurrence rate was the same for the three important types of malignant LAT (30% each). […] We herein report the experience of a tertiary referral center regarding LAT. This concerned 11% of patients referred for adrenal tumors. LATs were mostly malignant (64%), whether ACC (44%), metastasis (27%) or malignant pheochromocytoma (21%). […] Five-year overall survival was significantly better for benign tumors than malignant tumors (96.3% vs. 56%, p=0.001), or malignant pheochromocytomas than metastases (87.5% vs. 48%, p=0.02).
#3 Adenoma of the Adrenal Gland: Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17769-adrenal-adenoma
Treatment outcomes associated with adrenalectomy are excellent. Removing the affected adrenal gland often relieves the symptoms related to functional adrenal adenomas.
#4 Prognosis and survival for adrenal gland cancer | Canadian Cancer Society
https://cancer.ca/en/cancer-information/cancer-types/adrenal-gland/prognosis-and-survival
The prognosis changes depending on the type of adrenal gland tumour. Tumours that start in the adrenal medulla (called pheochromocytomas) have a better prognosis than tumours that start outside the adrenal gland (called extra-adrenal pheochromocytomas, or paragangliomas). Tumours that produce hormones (called functional tumours) have a more favourable prognosis than tumours that don’t produce hormones (called non-functional tumours). The prognosis for functional tumours may be better because they cause symptoms associated with too much production of certain hormones and so may be diagnosed earlier. Tumours that produce too much cortisol (called Cushing syndrome) have a less favourable prognosis than other functional tumours. This could be because Cushing syndrome often causes poor health. […] Low-grade adrenocortical carcinomas (ACC) have a better prognosis than higher-grade ACCs.
#5 Prognosis and survival for adrenal gland cancer | Canadian Cancer Society
https://cancer.ca/en/cancer-information/cancer-types/adrenal-gland/prognosis-and-survival
A prognosis is the doctor’s best estimate of how cancer will affect you and how it will respond to treatment. Survival is the percentage of people with a disease who are alive at some point in time after their diagnosis. Prognosis and survival depend on many factors. […] The following are prognostic and predictive factors for adrenal gland cancer. […] The stage of adrenal gland cancer is the most important factor in arriving at a prognosis. A lower stage adrenal gland cancer has a better prognosis than a higher stage adrenal gland cancer. If the cancer has spread into the major blood vessels, the prognosis is less favourable. Heavier tumours have a poorer prognosis than smaller, lighter tumours. […] Tumours that can be completely removed with surgery (called resectable tumours) have a more favourable prognosis. Tumours that can’t be fully removed with surgery (called unresectable tumours) have a poorer prognosis.
#6
https://link.springer.com/article/10.1007/s13193-020-01205-4
The morphological differentiation between benign and malignant adrenocortical tumors is an ongoing problem in diagnostic pathology. […] We conclude that a single morphological parameter (confluenting tumor necrosis) is sufficient to predict a poor clinical course in adrenocortical tumors. […] The prognosis of patients with ACC is limited as the 5-year survival is only 2030%. […] The main finding in the present study is that all tumors diagnosed as ACC showed areas of confluenting necrosis, whereas this feature was consistently lacking in all cases diagnosed as benign. […] Thus, the clinical outcome in adrenocortical tumors can be determined by a single histopathologic parameter, thus dramatically simplifying the morphological diagnosis. […] During a mean follow-up of 8.2 years, 24 of 32 patients primarily diagnosed with ACC developed distant metastases (75.0%), whereas none of the patients of the control group had local or distant recurrences.
#7 The neutrophil-to-lymphocyte ratio (NLR) predicts adrenocortical carcinoma and is correlated with the prognosis | BMC Urology | Full Text
https://bmcurol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12894-017-0240-4
The neutrophil-to-lymphocyte ratio (NLR) is reported as a biomarker for some solid malignant diseases. […] The NLR in malignant adrenal tumor specimens was significantly higher than in non-malignant specimens (p = 0.028). […] In ACC, the higher NLR group (NLR 5) showed a significantly poorer overall survival than the lower NLR group (NLR 5) (p = 0.032). […] In adrenal tumors, a higher NLR indicates a higher incidence of malignancy. The NLR might be a new biomarker for predicting the prognosis of adrenal tumor patients. […] Malignant adrenal tumors showed a higher NLR than non-malignant ones. In addition, the ACC patients with a higher NLR showed a significantly poorer survival than those with lower values.
#8 Approach to the Patient With Adrenal Incidentaloma
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8530736/
Most benign tumors are adrenal cortical adenomas, representing 85% of all patients with adrenal tumors. Adrenal cortical adenomas demonstrate biochemical evidence of adrenal hormone excess in around 50% to 60% of cases, most commonly mild autonomous cortisol secretion. […] The risk of malignancy is proportional to tumor size. In a population study of 1287 patients, 6% of adrenal tumors 2 cm and 9% of adrenal tumors between 2 and 4 cm were malignant, as opposed to 34% of adrenal tumors 4 cm being malignant. […] The detection of MACS poses the therapeutic dilemma of whether to carefully observe and pursue medical management of metabolic comorbidities or to select adrenalectomy. A meta-analysis of small, mostly retrospective studies with heterogeneous definitions of MACS has shown that patients with MACS undergoing adrenalectomy experience an improvement in blood pressure, glycemic control, and dyslipidemia, and a reduction of body weight.
#9 Contemporary Review of Large Adrenal Tumors in a Tertiary Referral Center | Anticancer Research
https://ar.iiarjournals.org/content/34/5/2581
The reported risk of malignancy for LAT (6 cm) is approximately 25%, but varies considerably in the literature from 10% to 53%. In our experience, the rate of malignancy is much higher than usually reported, about 64%. […] These data indicate that the prevalence of malignancy may be under-reported in the population of patients with LAT.