Krwawienie poprzymiotopauzalne
Diagnostyka i diagnoza
Krwawienie poprzymiotopauzalne (PMB) definiuje się jako krwawienie z dróg rodnych występujące co najmniej 12 miesięcy po ostatniej miesiączce lub nieoczekiwane krwawienie u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ). PMB dotyczy 4-11% kobiet po menopauzie i stanowi około 5% wizyt ginekologicznych. Pomimo że tylko około 10% przypadków PMB jest związanych z rakiem endometrium, to ponad 90% kobiet z tym nowotworem zgłasza PMB jako pierwszy objaw, co podkreśla konieczność szybkiej i dokładnej diagnostyki. Najczęstszą przyczyną PMB jest atrofia narządów płciowych (60% przypadków). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, cytologię, przezpochwowe USG (TVUS) oraz biopsję endometrium. Grubość endometrium ≤4 mm w TVUS ma ponad 99% negatywną wartość predykcyjną dla raka endometrium, natomiast grubość >4 mm wymaga dalszej oceny histopatologicznej. W przypadku utrzymującego się krwawienia, niezależnie od grubości endometrium, wskazana jest biopsja lub histeroskopia.
Krwawienie poprzymiotopauzalne – diagnostyka
Krwawienie poprzymiotopauzalne (ang. Postmenopausal bleeding, PMB) definiuje się jako każde krwawienie z dróg rodnych, które występuje co najmniej 12 miesięcy po ostatniej miesiączce u kobiety w wieku menopauzalnym, lub nieoczekiwane krwawienie u kobiet przyjmujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ) w schemacie cyklicznym. Krwawienie poprzymiotopauzalne stanowi około 5% wszystkich wizyt ginekologicznych i występuje u około 4-11% kobiet po menopauzie, przy czym częstość jego występowania zmniejsza się wraz z upływem czasu od menopauzy. Każde krwawienie po menopauzie, niezależnie od jego nasilenia (od plamienia po obfite krwawienie), wymaga dokładnej diagnostyki, ponieważ może być pierwszym objawem raka endometrium.123
Znaczenie kliniczne krwawienia poprzymiotopauzalnego
Krwawienie poprzymiotopauzalne ma szczególne znaczenie kliniczne, ponieważ jest głównym objawem raka endometrium. Ponad 90% kobiet z rakiem endometrium zgłasza krwawienie poprzymiotopauzalne jako pierwszy objaw. Jednocześnie należy pamiętać, że tylko około 10% przypadków krwawienia poprzymiotopauzalnego związanych jest z nowotworem złośliwym endometrium. Najczęstszą przyczyną krwawienia poprzymiotopauzalnego (60% przypadków) jest atrofia narządów płciowych związana z niedoborem estrogenów.4567
Ze względu na to, że krwawienie poprzymiotopauzalne może wskazywać na obecność raka endometrium, wszystkie kobiety z tym objawem powinny być niezwłocznie skierowane do specjalistycznej oceny diagnostycznej. Podejście kliniczne do krwawienia poprzymiotopauzalnego wymaga szybkiej i skutecznej oceny w celu wykluczenia lub zdiagnozowania raka endometrium i śródnabłonkowej neoplazji endometrium.89
Diagnostyka krwawienia poprzymiotopauzalnego
Diagnostyka krwawienia poprzymiotopauzalnego obejmuje dokładny wywiad, badanie fizykalne oraz badania diagnostyczne, które mają na celu wykluczenie nowotworów złośliwych. Poniżej przedstawiono główne metody diagnostyczne.1011
Wywiad i badanie fizykalne
Wywiad medyczny powinien obejmować informacje dotyczące:1112
- Czasu trwania menopauzy
- Momentu rozpoczęcia i czasu trwania objawów krwawienia
- Intensywności krwawienia
- Występowania rodzinnych przypadków raka endometrium lub innych nowotworów
- Chorób współistniejących (takich jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie)
- Stosowanych leków (w tym tamoksyfenu, hormonalnej terapii zastępczej)
Badanie fizykalne powinno obejmować:1314
- Badanie ginekologiczne z oceną sromu, pochwy i szyjki macicy
- Ocenę macicy i przydatków w badaniu dwuręcznym
- Wykonanie wymazu cytologicznego (test Papanicolaou) w celu wykluczenia zmian nowotworowych szyjki macicy
- Ocenę obecności innych potencjalnych źródeł krwawienia (np. z cewki moczowej, odbytu)
Badania obrazowe
Przezpochwowe badanie ultrasonograficzne
Przezpochwowe badanie ultrasonograficzne (TVUS) jest podstawowym narzędziem diagnostycznym w ocenie krwawienia poprzymiotopauzalnego. Jest to metoda nieinwazyjna, która umożliwia ocenę grubości endometrium oraz wykrycie ewentualnych zmian patologicznych w obrębie macicy i przydatków. Amerykańskie Towarzystwo Położników i Ginekologów (ACOG) zaleca przezpochwowe badanie ultrasonograficzne jako badanie pierwszego rzutu w ocenie kobiet z niskim ryzykiem raka endometrium zgłaszających krwawienie poprzymiotopauzalne.51516
Najważniejszym parametrem ocenianym w badaniu TVUS jest grubość endometrium:17818
- Endometrium o grubości ≤4 mm u kobiety po menopauzie z krwawieniem ma ponad 99% negatywną wartość predykcyjną dla raka endometrium, co oznacza, że prawdopodobieństwo występowania raka jest bardzo niskie
- Endometrium o grubości >4 mm wymaga dalszej oceny histopatologicznej
- W przypadku niejednoznacznego obrazu endometrium lub trudności w jego uwidocznieniu, zaleca się wykonanie dalszych badań, niezależnie od zmierzonej grubości
Należy jednak pamiętać, że choć rzadko, rak endometrium (szczególnie typ II) może występować przy grubości endometrium poniżej 3 mm. Dlatego w przypadku utrzymującego się lub nawracającego krwawienia poprzymiotopauzalnego zaleca się wykonanie oceny histologicznej endometrium, niezależnie od jego grubości.1920
Sonohisterografia
Sonohisterografia (sonohysterografia, SIS) to badanie ultrasonograficzne z podaniem soli fizjologicznej do jamy macicy, co umożliwia lepszą wizualizację endometrium i wykrycie zmian ogniskowych, takich jak polipy czy mięśniaki podśluzówkowe. Badanie to jest szczególnie przydatne w przypadku niejednoznacznych wyników standardowego badania ultrasonograficznego lub w przypadku utrzymującego się krwawienia poprzymiotopauzalnego pomimo prawidłowego wyniku biopsji.2122
Sonohisterografia ma wysoką czułość (97%) i wysoką negatywną wartość predykcyjną (94,3%) w diagnostyce zmian wewnątrzmacicznych, gdy jest połączona z biopsją endometrium.21
Inne badania obrazowe
Rezonans magnetyczny (MRI) jest badaniem dodatkowym, które może być przydatne w ocenie endometrium i stadiowaniu raka endometrium. MRI charakteryzuje się wysoką rozdzielczością tkanek miękkich, umożliwia obrazowanie wielopłaszczyznowe i może być pomocny w charakterystyce zmian endometrium.2324
Badania histopatologiczne
Biopsja endometrium
Biopsja endometrium jest podstawowym badaniem w diagnostyce krwawienia poprzymiotopauzalnego, które pozwala na uzyskanie materiału do oceny histopatologicznej. Jest to badanie pierwszego rzutu dla kobiet z krwawieniem poprzymiotopauzalnym, które mają zwiększone ryzyko raka endometrium.1525
Biopsja endometrium może być wykonana w gabinecie lekarskim przy użyciu specjalnej końcówki (np. Pipelle). Charakteryzuje się wysoką swoistością (99,1%), czułością (84,2%) i dokładnością (96,9%) w diagnostyce raka endometrium. Pozytywna i negatywna wartość predykcyjna wynoszą odpowiednio 94,1% i 93,7%.17
W przypadku uzyskania niewystarczającej ilości materiału lub nieuzyskania materiału w ogóle, a także w przypadku utrzymującego się krwawienia pomimo prawidłowego wyniku biopsji, zaleca się dalszą diagnostykę, w tym histeroskopię lub rozszerzenie kanału szyjki i wyłyżeczkowanie jamy macicy (DC).817
Histeroskopia
Histeroskopia umożliwia bezpośrednią wizualizację jamy macicy i wykonanie biopsji celowanej. Jest uważana za „złoty standard” w ocenie endometrium i diagnostyce patologii wewnątrzmacicznych.2627
Histeroskopia jest szczególnie przydatna w następujących sytuacjach:2628
- Utrzymujące się lub nawracające krwawienie pomimo prawidłowego wyniku biopsji endometrium
- Niewystarczająca ilość materiału w biopsji endometrium
- Podejrzenie patologii ogniskowej (polipy, mięśniaki podśluzówkowe)
- Rozbieżność między wynikami badania ultrasonograficznego a biopsją
Histeroskopia ma wysoką czułość (96,4%), swoistość (100%), pozytywną wartość predykcyjną (100%) i negatywną wartość predykcyjną (95,7%) w diagnostyce patologii endometrium.29
Rozszerzenie kanału szyjki i wyłyżeczkowanie jamy macicy
Rozszerzenie kanału szyjki i wyłyżeczkowanie jamy macicy (DC) było przez wiele lat standardową metodą diagnostyczną w ocenie krwawienia poprzymiotopauzalnego. Obecnie jest ono wykonywane głównie w przypadkach, gdy biopsja endometrium w gabinecie lekarskim nie pozwala na uzyskanie wystarczającej ilości materiału do badania histopatologicznego lub gdy wyniki innych badań są niejednoznaczne.3031
DC wykonuje się w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, co umożliwia uzyskanie większej ilości materiału z endometrium w porównaniu do biopsji ambulatoryjnej. Jednak podobnie jak biopsja, DC może nie wykryć zmian ogniskowych, takich jak polipy, ze względu na ograniczenia związane z pobieraniem próbek.31
Algorytm diagnostyczny krwawienia poprzymiotopauzalnego
Na podstawie aktualnych wytycznych i zaleceń towarzystw naukowych, można zaproponować następujący algorytm diagnostyczny dla kobiet z krwawieniem poprzymiotopauzalnym:152228
Ocena wstępna
- Dokładny wywiad medyczny i badanie fizykalne
- Badanie ginekologiczne z oceną sromu, pochwy i szyjki macicy
- Badanie cytologiczne (test Papanicolaou)
- Wykluczenie pozaginekologicznych przyczyn krwawienia
Badania pierwszego rzutu
Według ACOG, początkowa ocena kobiet z niskim ryzykiem raka endometrium powinna obejmować albo przezpochwowe badanie ultrasonograficzne, albo biopsję endometrium. Jednoczesne wykonywanie obu badań nie jest konieczne.15
- Dla kobiet z niskim ryzykiem raka endometrium:
- Przezpochwowe badanie ultrasonograficzne (TVUS)
- Jeśli grubość endometrium ≤4 mm, dalsza ocena nie jest wymagana, ale pacjentka powinna być poinformowana o konieczności zgłoszenia się w przypadku nawrotu krwawienia
- Jeśli grubość endometrium >4 mm lub niejednoznaczny obraz, należy wykonać biopsję endometrium
- Przezpochwowe badanie ultrasonograficzne (TVUS)
- Dla kobiet z wysokim ryzykiem raka endometrium:
- Biopsja endometrium, niezależnie od grubości endometrium w badaniu ultrasonograficznym
Dalsze postępowanie diagnostyczne
- Jeśli biopsja endometrium nie wykazuje nieprawidłowości, ale krwawienie utrzymuje się lub nawraca:
- Histeroskopia z celowaną biopsją
- Sonohisterografia w celu wykluczenia zmian ogniskowych
- Rozszerzenie kanału szyjki i wyłyżeczkowanie jamy macicy (DC)
- Jeśli biopsja endometrium jest niewystarczająca lub nie można jej wykonać:
- Histeroskopia z celowaną biopsją
- Rozszerzenie kanału szyjki i wyłyżeczkowanie jamy macicy (DC)
- W przypadku podejrzenia patologii ogniskowej w badaniu ultrasonograficznym:
- Histeroskopia diagnostyczno-terapeutyczna
- Sonohisterografia dla lepszej oceny zmian wewnątrzmacicznych
Szczególne sytuacje diagnostyczne
Kobiety przyjmujące tamoksyfen
Kobiety z rakiem piersi leczonym tamoksyfenem mają zwiększone ryzyko rozwoju raka endometrium. Tamoksyfen może powodować pogrubienie endometrium widoczne w badaniu ultrasonograficznym, co utrudnia interpretację tego badania. W tej grupie pacjentek zaleca się:3233
- Wstępną ocenę endometrium przed rozpoczęciem leczenia tamoksyfenem
- Regularną kontrolę ginekologiczną
- Biopsję endometrium w przypadku wystąpienia krwawienia poprzymiotopauzalnego, niezależnie od wyniku badania ultrasonograficznego
- Rozważenie histeroskopii w przypadku pogrubienia endometrium nawet bez objawów krwawienia
Kobiety przyjmujące hormonalną terapię zastępczą
U kobiet przyjmujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ) w schemacie ciągłym lub cyklicznym, ocena krwawienia poprzymiotopauzalnego może być utrudniona. W tej grupie pacjentek:343536
- Nieregularne krwawienia są częste w pierwszych 6 miesiącach po rozpoczęciu HTZ
- Krwawienie występujące po długim okresie bez krwawień powinno być uznane za nieprawidłowe i wymaga dalszej oceny
- Ryzyko raka endometrium jest niższe u kobiet stosujących skojarzoną HTZ (estrogeny z progestagenem) w porównaniu do kobiet stosujących wyłącznie estrogeny
Otyłość i inne czynniki ryzyka raka endometrium
U kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka raka endometrium, takimi jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zespół policystycznych jajników w wywiadzie, niedobór progesteronu w wywiadzie, czy rodzinny wywiad raka endometrium, zaleca się:3738
- Wykonanie biopsji endometrium jako badania pierwszego rzutu, niezależnie od wyniku badania ultrasonograficznego
- Bardziej agresywne podejście diagnostyczne w przypadku utrzymującego się lub nawracającego krwawienia
- Rozważenie histeroskopii jako metody diagnostycznej z możliwością jednoczesnego leczenia w przypadku zmian ogniskowych
Podsumowanie diagnosytki krwawienia poprzymiotopauzalnego
Krwawienie poprzymiotopauzalne wymaga szybkiej i dokładnej oceny diagnostycznej w celu wykluczenia raka endometrium. Chociaż większość przypadków krwawienia poprzymiotopauzalnego związana jest z łagodnymi przyczynami, takie krwawienie jest głównym objawem raka endometrium i dlatego powinno być traktowane jako potencjalnie złośliwe do czasu wykluczenia nowotworu.232
Obecnie zalecane podejście diagnostyczne obejmuje przezpochwowe badanie ultrasonograficzne lub biopsję endometrium jako badanie pierwszego rzutu, w zależności od indywidualnych czynników ryzyka pacjentki. W przypadku niejednoznacznych wyników lub utrzymującego się krwawienia zaleca się wykonanie histeroskopii, która umożliwia bezpośrednią wizualizację jamy macicy i celowaną biopsję.1539
Ważnym elementem diagnostyki jest indywidualne podejście do każdej pacjentki, z uwzględnieniem jej czynników ryzyka, wieku i czasu od menopauzy. Przyszłe badania powinny skupić się na osiągnięciu wyższej dokładności różnych strategii diagnostycznych i optymalizacji algorytmów postępowania u kobiet z krwawieniem poprzymiotopauzalnym.3840
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.