Guz mózgu
Leczenie
Leczenie guzów mózgu wymaga indywidualnego podejścia uwzględniającego typ, lokalizację, wielkość oraz stopień złośliwości guza, a także stan ogólny pacjenta. Podstawą terapii jest zazwyczaj chirurgiczne usunięcie guza, najczęściej poprzez kraniotomię, z celem maksymalnego bezpiecznego wycięcia komórek nowotworowych. W przypadku guzów złośliwych, takich jak glejaki wysokiego stopnia (np. glejak wielopostaciowy), standardem jest pooperacyjna radioterapia łączona z chemioterapią, najczęściej temozolomidem podawanym doustnie w cyklach. Radioterapia obejmuje nowoczesne techniki, takie jak IMRT, terapia protonowa czy radiochirurgia stereotaktyczna (SRS), które pozwalają na precyzyjne dostarczenie dawki promieniowania, minimalizując uszkodzenie zdrowych tkanek. Chemioterapia może być podawana doustnie, dożylnie lub bezpośrednio do tkanki mózgowej, a w terapii celowanej stosuje się leki takie jak bewacyzumab (infuzja dożylna) i ewerolimus (doustnie), które hamują specyficzne mechanizmy molekularne guza. Alternatywne metody, takie jak pola leczące guzy (TTFields) zatwierdzone przez FDA dla glejaka wielopostaciowego, wykorzystują impulsy elektryczne do zakłócania podziału komórek nowotworowych i są stosowane w połączeniu z temozolomidem lub jako monoterapia w nawrocie choroby.
Guz mózgu – Leczenie, terapia
Leczenie guzów mózgu zależy od wielu czynników, w tym od tego, czy guz jest nowotworem złośliwym czy łagodnym, jego typu, wielkości, stopnia złośliwości i lokalizacji. Opcje terapeutyczne mogą obejmować zabieg chirurgiczny, radioterapię, radiochirurgię, chemioterapię oraz terapię celowaną. Przy rozważaniu opcji leczenia zespół medyczny bierze pod uwagę również ogólny stan zdrowia pacjenta i jego preferencje.1
Warto zaznaczyć, że w niektórych przypadkach leczenie może nie być konieczne od razu. Jeśli guz mózgu jest mały, niezłośliwy i nie powoduje objawów, może nie wymagać natychmiastowej interwencji. Małe, łagodne guzy mózgu mogą nie rosnąć lub rosnąć tak wolno, że nigdy nie spowodują problemów. W takich przypadkach pacjent może mieć wykonywane badania MRI mózgu kilka razy w roku w celu monitorowania wzrostu guza.1
Leczenie chirurgiczne
Operacja chirurgiczna jest zazwyczaj pierwszym etapem leczenia większości guzów mózgu. Nawet w przypadkach, gdy całkowite usunięcie nie jest możliwe, chirurgia może pomóc zmniejszyć rozmiar guza, złagodzić objawy lub pomóc lekarzom zdecydować, jakie inne metody leczenia są potrzebne.1 Usunięcie guza mózgu może być stosowane w leczeniu zarówno nowotworów złośliwych, jak i niezłośliwych guzów mózgu.2
Najczęstszym zabiegiem chirurgicznym w przypadku guzów mózgu jest kraniotomia, która polega na otwarciu czaszki.1 Celem zabiegu chirurgicznego w przypadku guza mózgu jest usunięcie wszystkich komórek nowotworowych. Guz nie zawsze może być całkowicie usunięty. Gdy jest to możliwe, chirurg stara się usunąć jak największą część guza mózgu, która może być bezpiecznie wycięta.2
Niezłośliwe (łagodne) guzy mózgu zwykle można skutecznie usunąć chirurgicznie i zazwyczaj nie odrastają. Często zależy to od tego, czy neurochirurg może bezpiecznie usunąć cały guz.1 W przypadku guzów pierwotnych mózgu i przerzutowych może być stosowana chirurgia, radioterapia i chemioterapia. Podstawowym elementem tego leczenia jest chirurgiczne usunięcie guza, gdy tylko jest to możliwe, w zależności od wielkości i lokalizacji guza.2
Radioterapia
Radioterapia to metoda leczenia, która wykorzystuje wysokoenergetyczne promienie do zabijania komórek nowotworowych. Energia może pochodzić z promieni rentgenowskich, protonów i innych źródeł. Radioterapia w przypadku guzów mózgu zwykle pochodzi z urządzenia znajdującego się poza ciałem. Jest to tzw. teleradioterapia (zewnętrzna radioterapia wiązką). Rzadko promieniowanie może być umieszczone wewnątrz ciała – jest to brachyterapia.2
Radioterapia może zatrzymać lub spowolnić wzrost guzów mózgu, których nie można usunąć chirurgicznie. Może być stosowana samodzielnie, z chemioterapią, aby pomóc radioterapii działać lepiej lub zmniejszyć wpływ na zdrowe części mózgu, lub z terapiami celowanymi w celu zniszczenia pozostałych komórek nowotworowych.1
W ciągu ostatnich dziesięcioleci naukowcy opracowali nowe techniki dostarczania promieniowania, które celują w guz mózgu, chroniąc jednocześnie pobliskie zdrowe tkanki. Takie metody obejmują brachyterapię, radioterapię z modulacją intensywności wiązki (IMRT) i radiochirurgię.1
Nowe techniki radioterapii i wyjątkowe umiejętności pozwalają lekarzom precyzyjniej celować w guzy mózgu, dostarczając maksymalną dawkę promieniowania z minimalnym uszkodzeniem zdrowych komórek.2 Typowe formy radioterapii wykorzystywane w leczeniu guzów mózgu to:
- Radioterapia z modulacją intensywności wiązki (IMRT): zaawansowany tryb wysokiej precyzji radioterapii wykorzystujący sterowane komputerowo akceleratory promieni rentgenowskich. Akceleratory dostosowują i dostarczają precyzyjną dawkę promieniowania do trójwymiarowego kształtu guza.2
- Terapia protonowa: dostarcza wysokie dawki promieniowania bezpośrednio do miejsca guza mózgu, bez uszkadzania pobliskich zdrowych tkanek. Może być stosowana do leczenia guzów w bardzo wrażliwych obszarach, w tym w podstawie czaszki i wzdłuż kręgosłupa.2
Radiochirurgia stereotaktyczna
Radiochirurgia stereotaktyczna (SRS) dla guzów mózgu to intensywna forma leczenia promieniowaniem. Kieruje ona wiązki promieniowania z wielu kątów na guz mózgu. Każda wiązka nie jest zbyt silna, ale punkt, w którym wiązki się spotykają, otrzymuje bardzo dużą dawkę promieniowania, która zabija komórki nowotworowe. Radiochirurgia może być stosowana w leczeniu nowotworów mózgu i łagodnych guzów mózgu.2
SRS jest podobna do radioterapii, jednak radioterapia nie może odróżnić komórek nowotworowych od zdrowych. Ta wysoce skoncentrowana forma promieniowania nazywana jest radiochirurgią. SRS może być dostarczana na dwa sposoby:
- Akcelerator liniowy (LINAC) wykorzystuje promienie rentgenowskie o wysokiej energii do leczenia guzów.
- Terapia protonowa – jądra wodoru lub protony są przyspieszane przez cyklotron.
Istnieje również terapia cząsteczkowa, podobna do terapii protonowej, ale używane są większe, cięższe cząsteczki do leczenia choroby z wyższą względną skutecznością biologiczną niż promienie rentgenowskie lub protony.2
Chemioterapia
Chemioterapia w przypadku guzów mózgu wykorzystuje silne leki do zabijania komórek nowotworowych. Leki chemioterapeutyczne mogą być przyjmowane w postaci tabletek lub wstrzykiwane do żyły. Czasami lek chemioterapeutyczny jest umieszczany w tkance mózgowej podczas operacji.3
Centrum MD Anderson oferuje najbardziej aktualne i zaawansowane opcje chemioterapii dla guzów mózgu. Leki te mogą być przyjmowane doustnie lub przez wstrzyknięcie. Mogą być podawane samodzielnie lub z innymi metodami leczenia.2
Pacjent może otrzymać chemioterapię doustną lub dożylną. Połączona chemioterapia i radioterapia (terapia równoczesna) stała się standardem opieki w przypadku pierwotnych złośliwych guzów mózgu. Chemioterapia może spowolnić lub zabić szybko dzielące się komórki nowotworowe.2
Temozolomid jest najczęściej przepisywanym lekiem chemioterapeutycznym do leczenia guzów mózgu w stopniu złośliwości 4. Podawany jest w postaci kapsułki przyjmowanej w domu. Pacjent otrzymuje instrukcje, aby przyjmować go przez określoną liczbę dni, po czym następuje okres odpoczynku. Jest to tak zwany cykl.1
Inne leki stosowane w chemioterapii guzów mózgu to lomustyna i PCV (prokarbazyna, lomustyna i winkrystyna).1 W przypadku niektórych typów guzów, zwłaszcza tych agresywnych, po operacji często stosuje się kombinację zarówno chemioterapii, jak i radioterapii przez kilka miesięcy.2
Terapia celowana
Terapia celowana wykorzystuje leki ukierunkowane na określone cechy komórek nowotworowych. Te nowe leki atakują specyficzne zmiany i alteracje molekularne w guzach, które napędzają ich wzrost.2
Według American Cancer Society, leki terapii celowanej nadal nie są powszechnie stosowane w przypadku guzów mózgu. Mogą być jednak korzystne dla określonych typów nowotworów lub gdy standardowe leki chemioterapeutyczne nie były skuteczne.3
Bewacyzumab (Avastin) i ewerolimus (Afinitor) to dwa przykłady leków stosowanych w terapii celowanej, które mogą być używane w leczeniu guzów mózgu. Bewacyzumab jest podawany w infuzji dożylnej, podczas gdy ewerolimus jest podawany doustnie.3
Bewacyzumab celuje w białko zwane VEGF (czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego). To białko pomaga guzom tworzyć nowe naczynia krwionośne, których potrzebują, aby nadal rosnąć. Blokowanie VEGF pomaga ograniczyć rozmiar guza.1
Ewerolimus może pomóc w leczeniu typu guza mózgu zwanego podwyściółkowym olbrzymiokomórkowym gwiaździakiem, jeśli nie można go leczyć chirurgicznie.1
Terapia polami elektrycznymi
Alternatywna terapia elektryczna, znana również jako pola leczące guzy (TTF), jest zatwierdzoną przez FDA metodą leczenia pacjentów z glejakcm wielopostaciowym (glioblastoma), która wykorzystuje bezbolesne impulsy elektryczne do zakłócania podziału komórek nowotworowych w mózgu.2
Optune to urządzenie do noszenia i przenośne, zatwierdzone przez FDA dla dorosłych z glejakcm wielopostaciowym, które dostarcza pola leczące guzy (TTFields). TTFields to pola elektryczne o niskiej intensywności i zmiennym kierunku, które zakłócają podział komórek nowotworowych, co spowalnia lub zatrzymuje dzielenie się komórek nowotworowych i może je zniszczyć.2
W zależności od indywidualnych czynników, lekarze mogą przepisać TTFields osobom w wieku 22 lat i starszym, u których niedawno zdiagnozowano glejaka wielopostaciowego, po operacji mającej na celu usunięcie jak największej części guza oraz po radioterapii. Leczenie TTFields jest podawane z chemioterapią zwaną temozolomidem.2
Lekarze mogą również przepisać TTFields jako samodzielną terapię, jeśli guz powrócił, a inne metody leczenia, takie jak radioterapia i chemioterapia, nie są już skuteczne.2
Immunoterapia
Immunoterapia to innowacyjne leczenie medyczne, które wykorzystuje siłę własnego układu odpornościowego pacjenta przeciwko chorobie. Immunoterapia działa na komórki układu odpornościowego, aby wyszukiwały, rozpoznawały i atakowały komórki nowotworowe.3
Immunoterapia oferuje obiecujące opcje leczenia raka mózgu, który tradycyjnie jest leczony chemioterapią, radioterapią i chirurgicznie. Jest to klasa terapii, które wykorzystują własny układ odpornościowy danej osoby, aby pomóc zabić komórki nowotworowe. Obecnie istnieje sześć zatwierdzonych przez FDA opcji immunoterapii w leczeniu nowotworów mózgu i układu nerwowego.1
Kilka innych immunoterapii jest używanych do leczenia różnych typów nowotworów mózgu w badaniach klinicznych. Nowe i rozwijające się immunoterapie nowotworów mózgu mają potencjał zmniejszenia szkodliwych efektów i poprawy wskaźników przeżywalności pacjentów z nowotworem mózgu.1
Jedną z najbardziej obiecujących technik w immunoterapii nowotworów mózgu jest dziś stosowanie wirusów onkolitycznych w połączeniu z chemioterapią lub radioterapią lub bez nich. Inną metodą są szczepionki przeciwnowotworowe, których działanie opiera się na stymulowaniu układu odpornościowego pacjenta do niszczenia komórek złośliwych.2
Badania kliniczne
Badania kliniczne to starannie kontrolowane badania naukowe, w których testowane są leki, procedury diagnostyczne i inne terapie u pacjentów, aby ustalić, czy są bezpieczne i skuteczne. Są one jednym ze sposobów na uzyskanie najnowocześniejszego leczenia nowotworów. W niektórych przypadkach mogą być jedynym sposobem na uzyskanie dostępu do nowszych metod leczenia.3
Naukowcy wykorzystują badania kliniczne do testowania wpływu nowych leków na grupie ochotników z nowotworem mózgu. Przestrzegają ścisłych zasad i tworzą starannie kontrolowane warunki, aby ustalić, jak dobrze lek leczy nowotwór mózgu, jak bezpieczny jest i czy występują jakieś skutki uboczne.2
Centrum Guzów Mózgu Ivya aktywnie prowadzi badania kliniczne fazy 0, które odgrywają kluczową rolę w opracowywaniu nowych terapii i poprawie opcji leczenia, które mają znaczący wpływ na wyniki pacjentów.2
Badania kliniczne testują nowe leki, sprzęt i metody leczenia, które nie zostały jeszcze zatwierdzone. Pozwala to szybko rozwijać leki, które wykazują obiecujące rezultaty, eliminując jednocześnie te, które nie działają.2
Leczenie w zależności od typu guza
Podejście do leczenia zależy od typu guza, jego lokalizacji i innych czynników. Oto kilka przykładów leczenia różnych typów guzów:
- Glejaki wysokiego stopnia (glioblastoma): leczenie może obejmować operację, a następnie radioterapię z chemioterapią lub bez, chemioterapię celowaną podczas operacji lub jednoczesną radioterapię i chemioterapię.4
- Glejaki niższego stopnia: standardowe podejście do leczenia obejmuje operację, radioterapię i czasami chemioterapię.5
- Chłoniak OUN: leczenie obejmuje radioterapię o niskiej dawce i metotreksat w wysokiej dawce, lek przeciwnowotworowy podawany ogólnoustrojowo (dożylnie).5
- Przerzuty do mózgu: leczenie opiera się na chirurgii i radioterapii, a zależy od liczby przerzutowych guzów mózgu.5
- Oponiaki: w zależności od lokalizacji oponiaka, standardowym leczeniem jest operacja, radioterapia lub radiochirurgia stereotaktyczna.5
Skutki uboczne leczenia
Skutki uboczne radioterapii mózgu mogą nie wystąpić aż do dwóch do trzech tygodni po rozpoczęciu terapii. Wiele osób doświadcza utraty włosów, ale ilość różni się w zależności od osoby.3
Podrażnienie skóry jest drugim najczęściej zgłaszanym skutkiem ubocznym. Inne możliwe skutki uboczne obejmują: problemy ze słuchem, nudności, wymioty, utratę apetytu, problemy z pamięcią lub mową, bóle głowy.3
Istnieje wiele możliwych skutków ubocznych chemioterapii, w zależności od rodzaju podawanych leków. Skutki uboczne są głównie łagodne w przypadku temozolomidu i mogą obejmować: nudności lub wymioty, zmęczenie i brak energii, zwiększone ryzyko infekcji, owrzodzenia jamy ustnej, biegunkę lub zaparcia, utratę apetytu, wysypkę skórną, uszkodzenie wątroby, duszność z powodu niskiego poziomu czerwonych krwinek (anemia), niskie poziomy płytek krwi (małopłytkowość), zwiększając ryzyko nieprawidłowego krwawienia.2
W niektórych przypadkach włosy mogą stać się cieńsze lub miejscami wypadać, ale rzadko traci się wszystkie włosy podczas chemioterapii guzów mózgu i rdzenia kręgowego.2
Opieka po leczeniu
Po leczeniu guza mózgu, regularna dalsza opieka jest niezwykle ważna. Pacjenci mają kontrolne wizyty w celu sprawdzenia stanu zdrowia i sprawdzenia, czy nie występują problemy lub obawy.1
Po zakończeniu leczenia guza mózgu wielu pacjentów będzie potrzebować seryjnych kontroli, w tym badań i obrazowania MRI mózgu w celu oceny nawrotu lub innych długoterminowych efektów guza lub leczenia.3
Pacjenci, którzy doświadczają różnych objawów fizycznych, w tym osłabienia, trudności w mówieniu, sztywności, problemów z ruchem itp., mogą skorzystać z różnych form leczenia rehabilitacyjnego.1
Każda osoba z guzem mózgu zasługuje na to, by funkcjonować jak najlepiej, dlatego pacjenci powinni zostać poddani ocenie pod kątem skutecznego leczenia rehabilitacyjnego, które może obejmować:
- Fizjoterapię – pomaga pacjentom poprawić chodzenie, równowagę i siłę.1
- Terapię zajęciową – uczy pacjentów, jak radzić sobie ze skutkami ubocznymi, aby mogli wykonywać codzienne czynności, takie jak gotowanie, pisanie i prowadzenie samochodu.1
- Terapię mowy – pomaga ludziom przezwyciężyć problemy ze zrozumieniem i produkcją języka, a także uczy pacjentów, jak poprawić proces mowy i dostosować sposób werbalizacji lub wyrażania siebie.1
Leki mogą być przepisane w celu zmniejszenia problemów związanych ze zmianami poznawczymi i behawioralnymi, a poradnictwo może pomóc pacjentowi rozpoznać, kiedy doświadcza problemów poznawczych. Rehabilitacja poznawcza ma na celu pomóc ludziom odzyskać jak najwięcej zdolności umysłowych, fizycznych i emocjonalnych.2
Nowe podejścia terapeutyczne
Jednym z obiecujących nowych obszarów jest terapia genowa CAR-T, która używa komórek T z receptorem chimery antygenu, czyli komórek odpornościowych zwalczających raka, które zostały pobrane od pacjenta i zmodyfikowane genetycznie, aby rozpoznawały i niszczyły antygeny znajdujące się na powierzchni komórek nowotworowych.1
Naukowcy z UCLA Health opracowali nową, potężniejszą wersję CAR-T, która wykorzystuje nowatorską technologię zwaną synNotch (synthetic notch), która zarówno chroni zdrowe tkanki przed uszkodzeniem, jak i umożliwia bardziej efektywne działanie leczenia.1
Innym innowacyjnym podejściem jest B-SWE (burst sine wave electroporation) – technika, która może pomóc w leczeniu agresywnych guzów mózgu. Jest to minimalne inwazyjny proces, który wykorzystuje nietermiczne impulsy elektryczne do rozbicia komórek nowotworowych. B-SWE powoduje przerwanie bariery krew-mózg wokół miejsca guza, umożliwiając większej ilości leków przeciwnowotworowych dotarcie do mózgu.12
FDA niedawno zatwierdziła toworafenib (Ojemda) dla pacjentów w wieku 6 miesięcy i starszych z nawrotowym lub opornym na leczenie dziecięcym glejakiem niskiego stopnia (LGG) z fuzją lub rearanżacją BRAF.1
Kolejnym leczeniem, na które warto zwrócić uwagę, jest worasidenib, co do którego oczekuje się, że FDA podejmie decyzję do sierpnia. Jeśli zostanie zatwierdzony, może być stosowany jako terapia pierwszej linii, aby odłożyć radioterapię i chemioterapię, które mogą powodować neurotoksyczność u niektórych pacjentów, jeśli są narażeni na te terapie zbyt długo.2
Kompleksowe podejście do leczenia guzów mózgu
Leczenie guzów mózgu wymaga kompleksowego podejścia i pracy zespołowej wielu specjalistów. Nowoczesne ośrodki leczenia guzów mózgu oferują wielodyscyplinarne zespoły składające się z neurochirurgów, neuroonkologów, radioterapeutów, neuropatologów i innych specjalistów, którzy wspólnie opracowują spersonalizowany plan leczenia dostosowany do konkretnego przypadku każdego pacjenta.2
Należy pamiętać, że guzy mózgu mogą być często trudne do leczenia i wymagają opieki zespołu różnych typów lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. Tym zespołem często kieruje neurochirurg, lekarz, który operuje guzy mózgu i układu nerwowego. Inni lekarze w zespole mogą obejmować: neurologa, radioterapeutę, onkologa i endokrynologa.2
Bardzo ważne jest, aby omówić wszystkie opcje leczenia, w tym ich cele i możliwe skutki uboczne, z zespołem leczącym, aby pomóc w podjęciu decyzji, która najlepiej odpowiada potrzebom pacjenta.2
Osoby z nowotworem potrzebują wsparcia i informacji, niezależnie od etapu choroby, na którym się znajdują. Poznanie wszystkich opcji i znalezienie potrzebnych zasobów pomoże podejmować świadome decyzje dotyczące opieki.3
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.