Leki w grupie
„prostaglandyny”

Prostaglandyny (PG) to grupa związków lipidowych, pochodnych kwasu arachidonowego, zaliczanych do eikozanoidów. Pełnią one rolę lokalnych mediatorów, działających auto- i parakrynnie, regulując liczne procesy fizjologiczne i patofizjologiczne w organizmie. Prostaglandyny biorą udział w regulacji napięcia naczyń krwionośnych, agregacji płytek krwi, funkcji nerek, odpowiedzi zapalnej, odczuwania bólu, czynności układu rozrodczego oraz motoryki przewodu pokarmowego.

Prostaglandyny można podzielić na kilka głównych typów, w tym PGD2, PGE2, PGF2α, PGI2 (prostacyklina) i TXA2 (tromboksan). Każdy z tych typów ma specyficzne receptory i wywołuje różne efekty biologiczne. PGE2 rozszerza naczynia i hamuje wydzielanie kwasu żołądkowego, PGF2α wywołuje skurcz mięśni gładkich, PGI2 rozszerza naczynia i hamuje agregację płytek, a TXA2 zwęża naczynia i stymuluje agregację płytek.

Do leków będących analogami prostaglandyn należą m.in.: alprostadil (Caverject, Edex) stosowany w zaburzeniach erekcji i utrzymaniu drożności przewodu tętniczego u noworodków; misoprostol (Cytotec) używany w profilaktyce i leczeniu wrzodów żołądka oraz indukcji porodu; dinoproston (Prepidil, Cervidil) stosowany w indukcji porodu; karboprost (Hemabate) używany w krwotokach poporodowych; latanoprost (Xalatan), travoprost (Travatan), bimatoprost (Lumigan) i tafluprost (Taflotan) stosowane w jaskrze.

Do największych zalet stosowania prostaglandyn należy ich wysoka skuteczność w leczeniu jaskry poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej, skuteczność w indukcji porodu i zapobieganiu krwotokom poporodowym, oraz działanie cytoprotekcyjne w przewodzie pokarmowym (misoprostol). Ponadto mają krótki czas półtrwania, co umożliwia precyzyjną kontrolę ich działania.

Najpoważniejsze działania niepożądane prostaglandyn obejmują reakcje zapalne, bóle głowy, hipotensję, nudności, biegunkę, a w przypadku analogów stosowanych w okulistyce – zmianę koloru tęczówki, wydłużenie rzęs i pogłębienie bruzdy powieki górnej. Misoprostol może powodować silne skurcze macicy, dlatego jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży (z wyjątkiem sytuacji, gdy jest celowo stosowany do indukcji porodu lub przerwania ciąży). Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z lekami przeciwpłytkowymi i przeciwzakrzepowymi ze względu na potencjalne ryzyko krwawień.

Prostaglandyny dzielą się na podgrupy w zależności od struktury i funkcji. Główne podgrupy to: prostaglandyny szeregu E (np. PGE1, PGE2) – działające rozkurczowo na mięśnie gładkie naczyń i oskrzeli; prostaglandyny szeregu F (np. PGF2α) – wywołujące skurcz mięśni gładkich, szczególnie macicy; prostacykliny (PGI2) – silnie rozszerzające naczynia i hamujące agregację płytek; oraz tromboksany (TXA2) – zwężające naczynia i stymulujące agregację płytek. Każda z tych podgrup ma odmienne zastosowania kliniczne.