Leki w grupie
„antyseptyki do jamy ustnej”

Antyseptyki do jamy ustnej to preparaty stosowane miejscowo, służące do redukcji liczby drobnoustrojów w jamie ustnej. Działają bakteriobójczo lub bakteriostatycznie na szeroki zakres patogenów jamy ustnej, w tym bakterie tlenowe i beztlenowe, grzyby oraz niektóre wirusy. Stosowane są zarówno w profilaktyce chorób jamy ustnej, jak i wspomagająco w ich leczeniu.

Najczęściej stosowanymi substancjami czynnymi w antyseptykach do jamy ustnej są: chlorheksydyna (najsilniejszy antyseptyk stomatologiczny), cetylpirydyniowy chlorek, triclosan, heksytydyna, pochodne fenolu, nadtlenek wodoru, jodyna, olejki eteryczne oraz związki fluoru. W Polsce dostępne są preparaty handlowe takie jak: Corsodyl, Eludril, Chlorheksydyna Medicorum, Perio-Aid, Meridol, Listerine, Tantum Verde, Octenisept (do stosowania w określonych wskazaniach), Hascosept czy Dentosept.

Antyseptyki do jamy ustnej można podzielić ze względu na mechanizm działania na: preparaty działające na błonę komórkową bakterii (chlorheksydyna, olejki eteryczne), inhibitory metabolizmu bakterii (triclosan), preparaty utleniające (nadtlenek wodoru) oraz preparaty działające powierzchniowo (cetylpirydyniowy chlorek).

Największą zaletą stosowania antyseptyków do jamy ustnej jest ich skuteczność w redukcji płytki nazębnej, co pomaga w zapobieganiu i leczeniu chorób przyzębia, takich jak zapalenie dziąseł czy paradontoza. Są one również pomocne w leczeniu stanów zapalnych błony śluzowej (stomatitis), po zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej oraz w przypadku utrudnionej higieny jamy ustnej np. u pacjentów unieruchomionych czy z aparatami ortodontycznymi.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem antyseptyków obejmują przebarwienia zębów i języka (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu chlorheksydyny), zaburzenia smaku, pieczenie błony śluzowej, reakcje alergiczne oraz możliwość rozwoju szczepów opornych przy długotrwałym stosowaniu. Niektóre z nich, jak alkoholowe płukanki, mogą powodować wysuszenie błony śluzowej i są przeciwwskazane u pacjentów z chorobami błony śluzowej jamy ustnej. Istotnym ryzykiem jest również możliwość zaburzenia naturalnej flory bakteryjnej jamy ustnej przy zbyt intensywnym lub długotrwałym stosowaniu.