profilaktyka przeciwzakrzepowa związana z zabiegami chirurgicznymi
Wskazanie

Profilaktyka przeciwzakrzepowa związana z zabiegami chirurgicznymi to zespół działań mających na celu zapobieganie powikłaniom zakrzepowo-zatorowym, które mogą wystąpić u pacjentów poddawanych procedurom operacyjnym. Ryzyko zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) oraz zatorowości płucnej (ZP) jest szczególnie wysokie u pacjentów unieruchomionych podczas i po zabiegu, a także u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak otyłość, zaawansowany wiek, nowotwory czy przebyte wcześniej epizody zakrzepowe.

W profilaktyce przeciwzakrzepowej stosuje się najczęściej heparyny drobnocząsteczkowe (HDCz), które w Polsce dostępne są pod nazwami handlowymi: Clexane (enoksaparyna), Fraxiparine/Fraxodi (nadroparyna), Fragmin (dalteparyna). Alternatywnie można zastosować heparynę niefrakcjonowaną (Heparinum WZF, Heparinum Polfa), choć obecnie jest ona rzadziej wykorzystywana. W przypadku zabiegów ortopedycznych często stosuje się również nowe doustne antykoagulanty (NOAC), takie jak Xarelto (rywaroksaban), Pradaxa (dabigatran) czy Eliquis (apiksaban).

Wdrożenie profilaktyki przeciwzakrzepowej powinno nastąpić przed zabiegiem (zwykle 12-24 godziny przed) i być kontynuowane przez odpowiedni czas po operacji – od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od rodzaju zabiegu i indywidualnego ryzyka pacjenta. W przypadku zabiegów ortopedycznych, takich jak endoprotezoplastyka stawu biodrowego czy kolanowego, profilaktyka może być wymagana nawet do 35 dni po operacji.

Największe trudności w prowadzeniu profilaktyki przeciwzakrzepowej to zbilansowanie ryzyka zakrzepicy z ryzykiem krwawienia. Szczególnie problematyczna jest profilaktyka u pacjentów z wieloma chorobami współistniejącymi, przyjmujących inne leki wpływające na hemostazę, z niewydolnością nerek lub wątroby. Wyzwaniem jest także odpowiednie dostosowanie czasu rozpoczęcia i zakończenia profilaktyki przy zabiegach neurologicznych, okulistycznych czy urologicznych, gdzie ryzyko krwawienia miejscowego może być szczególnie niebezpieczne.

Istotnym elementem profilaktyki przeciwzakrzepowej, poza farmakoterapią, są także metody mechaniczne, takie jak stosowanie pończoch uciskowych, przerywanej kompresji pneumatycznej kończyn dolnych oraz wczesne uruchamianie pacjenta po zabiegu. Ich zastosowanie może uzupełniać farmakoterapię lub stanowić alternatywę u pacjentów z przeciwwskazaniami do leczenia przeciwkrzepliwego.