profilaktyka przeciwzakrzepowa u chorych unieruchomionych z przyczyn medycznych
Wskazanie

Profilaktyka przeciwzakrzepowa u chorych unieruchomionych z przyczyn medycznych to kompleksowe działania mające na celu zapobieganie żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), obejmującej zakrzepicę żył głębokich i zatorowość płucną. Wskazanie to dotyczy pacjentów, którzy są unieruchomieni z powodu ostrej choroby, zaostrzenia choroby przewlekłej lub innych stanów medycznych, uniemożliwiających im poruszanie się przez okres przekraczający 3 dni.

Unieruchomienie, szczególnie u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka takimi jak podeszły wiek (>70 lat), otyłość, nowotwór złośliwy, przebyta zakrzepica żylna, niewydolność serca czy przewlekła niewydolność oddechowa, znacząco zwiększa ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych. Profilaktyka jest kluczowa, gdyż ŻChZZ może prowadzić do poważnych komplikacji, włącznie ze zgonem.

W profilaktyce przeciwzakrzepowej u pacjentów unieruchomionych stosuje się głównie heparyny drobnocząsteczkowe (HDCz) jak Clexane (enoksaparyna), Fraxiparine (nadroparyna), Fragmin (dalteparyna), czy też fondaparynuks (Arixtra). W niektórych przypadkach stosuje się również heparynę niefrakcjonowaną (Heparinum WZF, Heparinum Polfa). W warunkach pozaszpitalnych można rozważyć zastosowanie doustnych antykoagulantów niebędących antagonistami witaminy K (NOAC) takich jak Xarelto (rywaroksaban), Pradaxa (dabigatran), Eliquis (apiksaban).

Największym wyzwaniem w profilaktyce przeciwzakrzepowej jest właściwa ocena ryzyka ŻChZZ u indywidualnego pacjenta oraz zrównoważenie korzyści z profilaktyki z ryzykiem powikłań krwotocznych. Trudności sprawia również ustalenie optymalnego czasu trwania profilaktyki – powinna być ona kontynuowana przez cały okres unieruchomienia, a w przypadku pacjentów wysokiego ryzyka nawet do pełnej mobilizacji chorego.

Dodatkowym problemem jest niedostateczne stosowanie profilaktyki przeciwzakrzepowej w praktyce klinicznej, szczególnie u pacjentów hospitalizowanych z przyczyn internistycznych, gdzie ryzyko ŻChZZ bywa niedoszacowane. Istotne jest też monitorowanie funkcji nerek u pacjentów otrzymujących HDCz, szczególnie u osób starszych i z już istniejącą niewydolnością nerek, gdyż może być konieczna modyfikacja dawki.