Dawkowanie i sposób podawania
Wapnia chlorek dwuwodny

Właściwości wapnia chlorku dwuwodnego

Wapnia chlorek dwuwodny jest substancją aktywną zawierającą zjonizowany wapń (Ca²⁺), który odgrywa istotną rolę w wielu procesach fizjologicznych organizmu. Występuje w różnych stężeniach w zależności od preparatu leczniczego i jego zastosowania klinicznego. Jest składnikiem roztworów do dializy otrzewnowej, roztworów do hemofiltracji, roztworów do infuzji dożylnych, a także preparatów stosowanych w stanach nagłych wymagających szybkiego uzupełnienia jonów wapnia.¹

W produktach leczniczych wapnia chlorek dwuwodny występuje w postaci wodnego roztworu do wstrzykiwań lub infuzji, o określonej zawartości jonów wapnia. Zawartość jonów wapnia jest zazwyczaj wyrażana w mmol/l lub mEq/l, co jest istotne przy określaniu dawkowania.²

Wskazania do stosowania wapnia chlorku dwuwodnego

Wskazania do stosowania wapnia chlorku dwuwodnego obejmują:

• Stany niedoboru wapnia wymagające szybkiego uzupełnienia
• Zatrucia antagonistami wapnia
• Resuscytacja krążeniowa
• Znaczna hiperkaliemia ze zmianami w EKG
• Składnik roztworów do dializy otrzewnowej
• Składnik roztworów do hemofiltracji
• Uzupełnienie elektrolitu w roztworach infuzyjnych (np. płyn Ringera)

³

Dawkowanie i sposób podawania wapnia chlorku dwuwodnego

Dawkowanie wapnia chlorku dwuwodnego jest ściśle zależne od wskazania, stanu klinicznego pacjenta oraz postaci farmaceutycznej, w jakiej substancja jest podawana. Poniżej przedstawione zostały szczegółowe informacje dotyczące dawkowania w różnych sytuacjach klinicznych.

Dawkowanie w stanach niedoboru wapnia

W przypadku stanów niedoboru wapnia wymagających szybkiego uzupełnienia, szczególnie przy podawaniu dożylnym, dawkowanie wapnia chlorku dwuwodnego powinno być ściśle kontrolowane. Preparat należy podawać powoli, z szybkością nieprzekraczającą 1 milimola jonów wapnia na minutę.⁴

Dla osób dorosłych zalecana dawka wynosi od 5 do 10 ml roztworu (2,3 mmol do 4,6 mmol jonów wapnia) podawana bardzo powoli dożylnie. Kolejną dawkę można podać po przerwie trwającej 1 do 3 dni, w zależności od odpowiedzi pacjenta i/lub wyników oznaczeń stężenia wapnia w surowicy.⁵

W populacji pediatrycznej zaleca się dawkę 0,2 ml/kg mc./dawkę (0,092 mmol jonów wapnia/kg mc./dawkę) roztworu bardzo powoli dożylnie. Maksymalna dawka dobowa dla dzieci wynosi od 1 do 10 ml.⁶

Dawkowanie w zatruciach antagonistami wapnia

W przypadku zatrucia antagonistami wapnia u dorosłych, początkowo należy podać 5 ml (2,3 mmol jonów wapnia) natychmiast po stwierdzeniu zatrucia. Jeśli zachodzi potrzeba, dawkę można powtarzać.⁷

Dawkowanie w resuscytacji krążeniowej

Podczas resuscytacji krążeniowej u dorosłych zaleca się od 5 do 10 ml roztworu (2,3 mmol do 4,6 mmol jonów wapnia) podawanych bardzo powoli dożylnie.⁸

Dawkowanie w znacznej hiperkalemii ze zmianami w EKG

W przypadku znacznej hiperkalemii ze zmianami w EKG, wapnia chlorek powinien być podawany u dorosłych wyłącznie pod kontrolą EKG.⁹

Dawkowanie w roztworach do dializy otrzewnowej

W przypadku roztworów do dializy otrzewnowej zawierających wapnia chlorek dwuwodny, dawkowanie zależy od stężenia wapnia w konkretnym preparacie oraz specyfiki prowadzonej terapii.

^{10 11}

W ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej (CADO) u dorosłych, o ile nie przepisano inaczej, stosuje się 2000 ml roztworu na jedną wymianę, cztery razy na dobę. Po okresie zalegania od 2 do 10 godzin, roztwór zostaje zdrenowany. Dawkowanie, objętość wymiany i liczbę wymian należy dostosować indywidualnie.¹²

Jeśli na początku leczenia dializą otrzewnową u pacjenta wystąpi rozpierający ból, objętość poszczególnych wymian powinna być przejściowo zmniejszona do 500-1500 ml. U pacjentów o dużej masie ciała, a także przy braku resztkowej czynności nerek, konieczne jest zwiększenie objętości roztworu do dializy. U tych pacjentów oraz u pacjentów dobrze tolerujących większą objętość płynu, objętość można zwiększyć do 2500-3000 ml roztworu na jedną wymianę.¹³

U dzieci objętość roztworu na jedną wymianę powinna być przepisywana odpowiednio do wieku i pola powierzchni ciała. W początkowym przepisie objętość na jedną wymianę powinna wynosić 600-800 ml/m² pola powierzchni ciała, przy 4 (czasami 3 lub 5) wymianach w ciągu doby. Może ona być zwiększona do 1000-1200 ml/m² pola powierzchni ciała w zależności od tolerancji, wieku i resztkowej funkcji nerek.¹⁴

Dawkowanie w automatycznej dializie otrzewnowej (ADO)

W automatycznej dializie otrzewnowej (ADO) u dorosłych, typowo pacjenci są poddawani leczeniu za pomocą cyklera przez 8-10 godzin w ciągu nocy. Objętości zalegania wynoszą od 1500 do 3000 ml, a liczba cykli zwykle waha się od 3 do 10 w ciągu nocy. Typowa ilość użytego płynu zawiera się między 10 a 18 l, ale może wynosić także od 6 do 30 l. Nocna terapia za pomocą cyklera jest zwykle łączona z 1 lub 2 wymianami w ciągu dnia.¹⁵

W automatycznej dializie otrzewnowej (ADO) u dzieci i młodzieży, objętość na jedną wymianę powinna wynosić 800-1000 ml/m² pola powierzchni ciała, przy 5-10 wymianach w ciągu nocy. Może ona być zwiększona do 1400 ml/m² pola powierzchni ciała, w zależności od tolerancji, wieku i resztkowej funkcji nerek.¹⁶

Dawkowanie w roztworach do hemofiltracji

W przypadku roztworów do hemofiltracji zawierających wapnia chlorek dwuwodny, dawkowanie zależy od stężenia wapnia w konkretnym preparacie oraz specyfiki prowadzonej terapii.

Zalecona szybkość filtracji zależy od stanu klinicznego i masy ciała pacjenta. Jeżeli lekarz nie zaleci inaczej, zaleca się, w zależności od stanu metabolicznego pacjenta, szybkość filtracji 20-25 ml/kg masy ciała na godzinę, aby zapewnić eliminację zbędnych produktów przemiany materii, normalnie wydalanych w moczu.¹⁷

Decyzję o wielkości dawki musi podjąć lekarz, ponieważ objętość roztworu substytucyjnego uzależniona jest od intensywności prowadzonego leczenia oraz ilości płynu, jaki ma zostać zastąpiony w celu utrzymania równowagi płynów ustrojowych.¹⁸

Dawkowanie w pozaustrojowym oczyszczaniu krwi

W przypadku produktu leczniczego Calrecia (zawierającego chlorek wapnia w stężeniu 100 mmol/l), stosowanego w pozaustrojowym oczyszczaniu krwi, dawkowanie jest ściśle uzależnione od całkowitej utraty wapnia podczas zabiegu oraz od indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta.

Produkt leczniczy Calrecia stosowany jest w ilości odpowiedniej dla utrzymania ogólnoustrojowego stężenia wapnia zjonizowanego w pożądanym zakresie. Jeśli nie zlecono inaczej, należy dążyć do osiągnięcia ogólnoustrojowego stężenia wapnia zjonizowanego w prawidłowym zakresie. Docelowe stężenie ogólnoustrojowe wapnia zjonizowanego nie może być poniżej 0,9 mmol/l.¹⁹

Ilość produktu leczniczego Calrecia potrzebna do utrzymania ogólnoustrojowego stężenia wapnia zjonizowanego w pożądanym zakresie zależy od:

• ilości wapnia usuniętej podczas CRRT, SLEDD i TPE;
• ilości wapnia potrzebnej do skompensowania działania cytrynianu osiągającego krążenie systemowe;
• przesunięć wapnia pomiędzy osoczem i innymi przestrzeniami organizmu pacjenta;
• każdej zamierzonej zmiany wyjściowego ogólnoustrojowego stężenia wapnia;
• każdego wpływu na ogólnoustrojowe stężenie wapnia zjonizowanego pacjenta poprzez inne interwencje lekowe.

²⁰

W ciągłej terapii nerkozastępczej (CRRT) typowa dawka wapnia wynosi 1,7-1,8 mmol/l płynu usuniętego. Zaleca się maksymalną dawkę 3 l na dobę, przy założeniu, że stosowanie nie jest przewlekłe.²¹

Dawkowanie produktu leczniczego Calrecia wymaga kontroli poprzez regularne pomiary ogólnoustrojowego wapnia zjonizowanego. W oparciu o te kontrole należy dostosowywać przepływ produktu leczniczego Calrecia, aby uzyskać docelowy zakres ogólnoustrojowego wapnia zjonizowanego.²²

Dawkowanie w roztworach do infuzji

Wapnia chlorek dwuwodny jest składnikiem wielu roztworów do infuzji, takich jak płyn Ringera czy płyn Ringera z mleczanami. Dawkowanie tych roztworów ustala lekarz w zależności od stanu klinicznego pacjenta, wieku, masy ciała i wyników badań laboratoryjnych.²³

W przypadku płynu Ringera Fresenius, zawierającego wapnia chlorek dwuwodny w stężeniu 0,33 g/l (2,25 mmol/l jonów wapnia), zazwyczaj podawana dawka wynosi 250-2800 ml roztworu w infuzji dożylnej w ciągu doby, z szybkością maksymalną wynoszącą 6 ml/min. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej wynoszącej 40 ml/kg mc.²⁴

W przypadku płynu Ringera z mleczanami Fresenius, zawierającego wapnia chlorek dwuwodny w stężeniu 0,27 g/l (1,84 mmol/l jonów wapnia), zazwyczaj zaleca się podawanie dawki z szybkością wynoszącą 2,5 ml/kg mc./godz. w infuzji dożylnej. Również w tym przypadku nie należy przekraczać dawki dobowej wynoszącej 40 ml/kg mc.²⁵

W przypadku roztworu Ringer, dawkowanie u dorosłych, osób w podeszłym wieku i młodzieży wynosi od 500 ml do 3 litrów/24 godziny, a u niemowląt i dzieci 20 do 100 ml/kg mc./24 godziny. Szybkość wlewu u dorosłych, osób w podeszłym wieku i młodzieży wynosi zazwyczaj 40 ml/kg mc./24 godziny.²⁶

U dzieci szybkość wlewu wynosi przeciętnie 5 ml/kg mc./godzinę. Ilość ta różni się w zależności od wieku i wynosi: 6 do 8 ml/kg mc./godzinę dla niemowląt, 4 do 6 ml/kg mc./godzinę dla małych dzieci i 2-4 ml/kg mc./godzinę dla dzieci w wieku szkolnym. Dla dzieci z poparzeniami dawka wynosi przeciętnie 3,4 ml/kg mc./procent oparzenia po 24 godzinach od oparzenia i 6,3 ml/kg mc./procent oparzenia po 48 godzinach od oparzenia.²⁷

Sposób podawania substancji

Podanie dożylne wapnia chlorku dwuwodnego

Wapnia chlorek dwuwodny w postaci roztworu do wstrzykiwań jest przeznaczony wyłącznie do powolnego podawania dożylnego do dużych żył lub żył centralnych. Zalecane jest rozcieńczenie produktu przed podaniem. Roztworu nie podaje się podskórnie lub domięśniowo, ponieważ w miejscu podania może wystąpić martwica tkanek. Roztwór przeznaczony do podania powinien mieć temperaturę pokojową.²⁸

Produkt leczniczy należy podawać powoli, z szybkością nieprzekraczającą 1 milimola jonów wapnia/min. W przypadku wystąpienia u pacjenta niekorzystnych objawów, należy zaprzestać podawania. Wznowienie podawania jest możliwe po ustąpieniu tych objawów. Po wstrzyknięciu pacjent powinien przez kilka minut pozostać w pozycji leżącej.²⁹

Podanie wapnia chlorku dwuwodnego w pozaustrojowym oczyszczaniu krwi

W przypadku produktu leczniczego Calrecia (zawierającego chlorek wapnia w stężeniu 100 mmol/l), podanie odbywa się wyłącznie za pomocą pompy aparatu do pozaustrojowego oczyszczania krwi, który jest przeznaczony przez jego producenta do infuzji roztworu chlorku wapnia 100 mmol/l i posiada możliwość odpowiedniego równoważenia objętości płynów.³⁰

Infuzja prowadzona jest wyłącznie do pozaustrojowego krążenia krwi lub, jeśli wskazano w instrukcji obsługi aparatu do pozaustrojowego oczyszczania krwi, poprzez oddzielny centralny dostęp żylny. Produkt leczniczy Calrecia nie jest przeznaczony do stosowania domięśniowego ani podskórnego.³¹

Podanie wapnia chlorku dwuwodnego w roztworach do dializy otrzewnowej

Przed wykonywaniem zabiegów dializy otrzewnowej w domu, pacjent powinien nabyć biegłości w samodzielnym ich przeprowadzaniu. Szkolenie powinno być prowadzone przez wykwalifikowany personel medyczny. Lekarz prowadzący musi być pewny, że pacjent w wystarczającym stopniu opanował technikę zabiegu, zanim zezwoli mu wykonywać dializę otrzewnową w domu.³²

W ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej (CADO), worek jest najpierw ogrzewany do temperatury ciała. Ogrzanie worka odbywa się na płycie grzewczej. Czas podgrzewania worka 2000 ml o początkowej temperaturze 22°C wynosi około 120 min. Nie wolno korzystać z kuchenki mikrofalowej ze względu na ryzyko miejscowego przegrzania roztworu.³³

Odpowiednia dawka podawana jest do jamy otrzewnowej w ciągu 5-20 minut, za pomocą cewnika otrzewnowego. W zależności od zaleceń lekarza, odpowiednia dawka roztworu powinna pozostać w jamie brzusznej przez okres od 2 do 10 godzin (czas równoważenia otrzewnowego), a następnie zostać zdrenowana.³⁴

W automatycznej dializie otrzewnowej (ADO), łączniki (końcówki) przepisanych worków z roztworem są umieszczane w wolnych rowkach tacy ładowania, a następnie automatycznie łączone przez cykler z zestawem drenów. Cykler przeprowadza kontrolę kodów paskowych worków z roztworem i generuje alarm, jeśli worki nie są zgodne z przepisem dializy, zapisanym w cyklerze. Po tej kontroli zestaw drenów może być połączony z drenem łączącym pacjenta i zabieg może się rozpocząć.³⁵

Roztwór jest automatycznie podgrzewany przez cykler do temperatury ciała w czasie wpływu do jamy brzusznej. Dobór czasów zalegania i stężeń glukozy dokonywany jest zgodnie z przepisem lekarza zapisanym w cyklerze.³⁶

Podanie wapnia chlorku dwuwodnego w roztworach do hemofiltracji

Aby przygotować gotowy do użycia roztwór do hemofiltracji, należy otworzyć przegrodę pomiędzy komorami. Zawartość należy wymieszać poprzez pięciokrotne obrócenie worka.³⁷

Gotowy do użycia roztwór do hemofiltracji wprowadzany jest do obiegu pozaustrojowego przy pomocy pompy infuzyjnej. Podczas hemofiltracji roztwór do hemofiltracji zastępuje ultrafiltrat usuwany z krwi z uwzględnieniem ogólnego bilansu płynów.³⁸

Monitorowanie podczas stosowania wapnia chlorku dwuwodnego

Kontrola stężenia wapnia zjonizowanego jest kluczowa podczas stosowania preparatów zawierających wapnia chlorek dwuwodny, szczególnie w przypadkach terapii pozaustrojowych i stanów wymagających szybkiego uzupełnienia jonów wapnia.

W przypadku produktu leczniczego Calrecia, dawkowanie wymaga kontroli poprzez regularne pomiary ogólnoustrojowego wapnia zjonizowanego. W oparciu o te pomiary należy dostosowywać przepływ produktu, aby uzyskać docelowy zakres ogólnoustrojowego wapnia zjonizowanego. Docelowe stężenie ogólnoustrojowe wapnia zjonizowanego nie może być poniżej 0,9 mmol/l.³⁹

W przypadku hiperkalemii ze zmianami w EKG, wapnia chlorek powinien być podawany wyłącznie pod kontrolą EKG.⁴⁰

Podczas podawania roztworów zawierających wapnia chlorek dwuwodny należy monitorować równowagę płynów i stężenie elektrolitów (sodu, potasu, wapnia i chlorków) w osoczu.⁴¹

Ze względu na ryzyko hiponatremii związanej z leczeniem szpitalnym, przed podaniem i w trakcie podawania produktu leczniczego może być konieczne kontrolowanie stężeń elektrolitów w surowicy i równowagi kwasowo-zasadowej, a także zwrócenie szczególnej uwagi na stężenie sodu w surowicy u pacjentów, u których stwierdza się nieosmotyczną stymulację wydzielania wazopresyny (zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego – SIADH) oraz u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki należące do grupy agonistów wazopresyny.⁴²