Działania niepożądane
Tetryzolina

Działania niepożądane tetryzoliny

Tetryzolina (chlorowodorek tetryzoliny) to substancja czynna należąca do grupy sympatykomimetyków o działaniu naczyniozwężającym, stosowana w postaci kropli do oczu. Podczas terapii przy użyciu produktów zawierających tetryzolinę, personel medyczny powinien być świadomy możliwych działań niepożądanych, które mogą wystąpić zarówno miejscowo (w obrębie narządu wzroku), jak i ogólnoustrojowo.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym tetryzoliny jest uczucie pieczenia lub kłucia po zakropleniu preparatu. Dolegliwość ta ma zazwyczaj charakter łagodny i przemijający.² Częstym objawem jest również reaktywne przekrwienie błony śluzowej oka, które występuje zwłaszcza przy nadmiernym lub długotrwałym stosowaniu leku.³

Działania niepożądane oczne

Tetryzolina może powodować szereg działań niepożądanych w obrębie narządu wzroku, które należy uwzględnić przy przepisywaniu leku. Obejmują one zarówno objawy subiektywne odczuwane przez pacjenta, jak i obiektywne zmiany oceniane podczas badania okulistycznego.^{4 5}

Do miejscowych działań niepożądanych tetryzoliny należą:

• Podrażnienie spojówek – objaw występujący często⁶
• Suchość błony śluzowej oka – częste działanie niepożądane⁷
• Niewyraźne widzenie – występuje często⁸
• Rozszerzenie źrenic (mydriasis) – działanie rzadkie⁹
• Keratynizacja (rogowacenie) nabłonka spojówki – bardzo rzadkie, ale poważne powikłanie długotrwałego stosowania tetryzoliny, prowadzące do zamknięcia kanalików łzowych i łzawienia spowodowanego zaburzeniami w odpływie łez¹⁰
• Zaburzenia widzenia – często zgłaszane przez pacjentów¹¹
• Nasilone łzawienie – o częstości nieznanej lub bardzo rzadkiej¹²

Ponadto, w przypadku preparatu Spersallerg, który zawiera kombinację tetryzoliny z antazoliną, mogą dodatkowo wystąpić: rozproszenie barwnika tęczówki, ostre lub przewlekłe zapalenie spojówek, toksyczne grudkowe zapalenie spojówek oraz jaskra zamykającego się kąta.¹³

Działania niepożądane ogólnoustrojowe

Mimo że tetryzolina jest stosowana miejscowo, w niektórych przypadkach może zostać wchłonięta do krwiobiegu i wywoływać działania ogólnoustrojowe. Efekty te są szczególnie niebezpieczne u dzieci, zwłaszcza noworodków i niemowląt, oraz przy przedawkowaniu leku.¹⁴

Do ogólnoustrojowych działań niepożądanych tetryzoliny należą:

• Zaburzenia układu nerwowego: ból głowy, senność, zawroty głowy, drżenie i pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego¹⁵
• Zaburzenia serca: kołatanie serca, dusznica bolesna, nadciśnienie, częstoskurcz (tachykardia), tachyarytmia, reaktywna bradykardia^{16 17}
• Zaburzenia ogólne: nadmierna potliwość, osłabienie¹⁸

Wszystkie te objawy są szczególnie istotne z klinicznego punktu widzenia u pacjentów z chorobami układu krążenia oraz u dzieci, gdzie nawet niewielka ilość substancji wchłoniętej do krwiobiegu może wywołać poważne konsekwencje zdrowotne.¹⁹

Inne działania niepożądane

W rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości na tetryzolinę lub inne składniki preparatu.²⁰ Ponadto zgłaszano lokalne reakcje w miejscu podania, takie jak rumień, obrzęk i świąd.²¹

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Działania niepożądane tetryzoliny mogą stwarzać różne zagrożenia dla pacjentów, w zależności od ich nasilenia, czasu trwania oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta.

Ryzyko związane z nadmiernym stosowaniem

Jednym z głównych niebezpieczeństw związanych z tetryzoliną jest nadmierne lub przedłużone stosowanie preparatu, co może prowadzić do tachyfilaksji (spadku skuteczności leku przy powtarzalnym podawaniu) oraz przekrwienia odczynowego po zakończeniu leczenia. Te zjawiska mogą skłaniać pacjentów do częstszego stosowania kropli, co tworzy błędne koło nasilające objawy.^{22 23}

Zagrożenia okulistyczne

Długotrwałe stosowanie tetryzoliny niesie ryzyko poważnych powikłań okulistycznych:

• Keratynizacja (rogowacenie) nabłonka spojówki – prowadzi do zamknięcia punktów łzowych i zaburzeń w odpływie łez, co skutkuje nadmiernym łzawieniem. To bardzo rzadkie, ale trudne do leczenia powikłanie.²⁴
• Jaskra zamykającego się kąta – rozszerzenie źrenicy wywołane tetryzoliną może sprowokować ostry atak jaskry u predysponowanych pacjentów.²⁵
• Przewlekłe zapalenie spojówek – długotrwałe drażnienie spojówek może prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych.²⁶

Zagrożenia ogólnoustrojowe

Ogólnoustrojowe działania niepożądane tetryzoliny mogą stanowić poważne zagrożenie, szczególnie dla określonych grup pacjentów:

• Pacjenci z chorobami układu krążenia – działania sympatykomimetyczne tetryzoliny (tachykardia, nadciśnienie, dusznica bolesna) mogą zaostrzać istniejące schorzenia kardiologiczne.²⁷
• Niemowlęta i małe dzieci – stanowią grupę szczególnego ryzyka ze względu na wchłanianie substancji czynnej do krwiobiegu, co może prowadzić do zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia (podwyższone ciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, tachykardia, tachyarytmia, reaktywna bradykardia).²⁸

Szczególnie niebezpieczne jest przypadkowe połknięcie produktu przez dzieci, co może prowadzić do poważnych zaburzeń ogólnoustrojowych wymagających interwencji medycznej.²⁹

Tabela działań niepożądanych

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych zawierających tetryzolinę, częstość występowania działań niepożądanych określono według następującej konwencji:<sup data-drug="Starazolin" data-section="Działania niepożądane" title="Podstawą do oceny działań niepożądanych są następujące dane dotyczące częstości ich występowania: Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Bardzo rzadko (30 <sup data-drug="Visine Comfort" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania podano zgodnie z następującą konwencją: Bardzo często ≥1/10 Często ≥1/100 i <1/10 Niezbyt często ≥1/1000 i <1/100 Rzadko ≥1/10 000 i <1/1000 Bardzo rzadko 31

• Bardzo często: ≥1/10 (więcej niż 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (między 1 na 100 a 1 na 10 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (między 1 na 1000 a 1 na 100 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (między 1 na 10 000 a 1 na 1000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (mniej niż 1 na 10 000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Monitorowanie działań niepożądanych

Zgodnie z zaleceniami Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.³²

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:³³

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za produkt leczniczy.³⁴

Szczególna uwaga: dzieci i młodzież

U dzieci, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci do 2 lat, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych jest zdecydowanie większe ze względu na możliwość wchłaniania tetryzoliny do krwiobiegu, w tym również po przypadkowym połknięciu preparatu. Do głównych objawów przedawkowania u dzieci należą zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego oraz układu krążenia.^{35 36}

W przypadku podejrzenia przedawkowania u dzieci należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub oddziałem toksykologii klinicznej. Objawy przedawkowania u dzieci mogą obejmować: senność, hipotermię, bradykardię, spadek ciśnienia tętniczego, bezdech i śpiączkę.