Właściwości farmakodynamiczne
Tetryzolina

Właściwości farmakodynamiczne tetryzoliny – wprowadzenie

Tetryzolina (chlorowodorek tetryzoliny) jest substancją czynną powszechnie stosowaną w kroplach do oczu o działaniu zmniejszającym przekrwienie. Należy do grupy sympatykomimetyków, a dokładniej do pochodnych imidazoliny, wykazujących działanie obkurczające na naczynia krwionośne spojówek. W polskich produktach leczniczych występuje w stężeniu 0,5 mg/ml, zarówno jako jedyna substancja czynna (Starazolin, Starazolin Free, Starazolin redFREE, Visine Classic, Visine Comfort), jak i w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi, np. z antazoliną (Spersallerg).^{1 2}

Mechanizm działania tetryzoliny

Tetryzolina działa poprzez bezpośrednią stymulację receptorów α-adrenergicznych znajdujących się we współczulnym układzie nerwowym. Istotną cechą farmakodynamiki tetryzoliny jest jej selektywność w stosunku do receptorów α-adrenergicznych, przy jednoczesnym minimalnym wpływie lub całkowitym braku oddziaływania na receptory β-adrenergiczne.^{3 4}

Dokładny mechanizm działania tetryzoliny nie został do końca poznany. Przypuszcza się, że polega on na pobudzeniu receptorów α-adrenergicznych w układzie sympatycznym z niewielkim wpływem na receptory β-adrenergiczne.⁵

Efekty farmakodynamiczne tetryzoliny

Działanie naczynioruchowe

Głównym efektem farmakodynamicznym tetryzoliny jest zwężenie naczyń krwionośnych i zmniejszenie przekrwienia. Po miejscowym zastosowaniu na błonę śluzową spojówek, substancja wywiera tymczasowe działanie zwężające na małe naczynia krwionośne.⁶

Działanie obkurczające naczynia prowadzi do redukcji obrzęku spojówek oraz zmniejszenia rozszerzenia naczyń krwionośnych.^{7 8}

Wpływ na źrenice

W rzadkich przypadkach tetryzolina może powodować rozszerzenie źrenic, co jest efektem ubocznym jej działania sympatykomimetycznego. Należy jednak zaznaczyć, że to działanie występuje sporadycznie.⁹

Parametry działania tetryzoliny w czasie

Początek działania

Tetryzolina charakteryzuje się szybkim początkiem działania. W badaniach klinicznych wykazano, że efekt zmniejszenia przekrwienia pojawia się już w ciągu 30-60 sekund po podaniu. W przypadku produktu Spersallerg, zawierającego tetryzolinę w połączeniu z antazoliną, początek działania następuje w ciągu 1 do 5 minut po zakropleniu.^{10 11}

W randomizowanym badaniu z udziałem 120 pacjentów wykazano, że 0,05% tetryzolina w postaci kropli do oczu (Visine Comfort) zmniejsza zaczerwienienie oczu już po upływie 30 sekund od zastosowania.¹²

Czas trwania działania

Czas działania tetryzoliny zmniejszającego przekrwienie jest zróżnicowany w zależności od badania i preparatu, ale zazwyczaj wynosi od 4 do 8 godzin. W badaniu otwartym z udziałem 1156 pacjentów stwierdzono, że działanie tetryzoliny utrzymuje się przez 1 do 4 godzin, a efekt może utrzymywać się przez 4 do 8 godzin.¹³

W randomizowanym badaniu z grupą kontrolną wykazano, że poprawa objawów po zastosowaniu 0,05% tetryzoliny utrzymywała się przez 6 godzin po podaniu. Po 8 godzinach skuteczność tetryzoliny i placebo w zmniejszaniu rumienia była porównywalna, co sugeruje, że całkowity czas działania tetryzoliny zmniejszającego przekrwienie wynosi od 6 do 8 godzin.¹⁴

W innym badaniu z udziałem 120 pacjentów wykazano, że tetryzolina poprawia komfort oczu nawet przez 12 godzin.¹⁵

Skuteczność kliniczna tetryzoliny

Badania porównawcze

W podwójnie ślepym, wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu stwierdzono, że produkt leczniczy Spersallerg (zawierający tetryzolinę w połączeniu z antazoliną) był statystycznie skuteczniejszy od lewokabastyny we wczesnym punkcie obserwacji (30 minut) po zakropleniu. W późniejszych punktach czasowych (dzień 4 i 15) nie obserwowano znaczących różnic. Wyniki te wskazują na szybszy początek działania produktu Spersallerg, szczególnie w odniesieniu do przekrwienia (p=0,0004) i obrzęku spojówek (p=0,0029).¹⁶

Wpływ na subiektywne odczucia pacjentów

Badania z wykorzystaniem kwestionariuszy dla pacjentów wykazały, że tetryzolina znacząco poprawia subiektywne odczucia związane z komfortem oczu. W badaniu produktu Visine Comfort zaobserwowano istotną poprawę uczucia nawilżenia oka (p<0,001) w stosunku do stanu wyjściowego po upływie 60 sekund, 10 godzin i 12 godzin od początkowego zastosowania kropli do oczu.¹⁷

Tetryzolina w połączeniach lekowych

Synergizm z lekami przeciwhistaminowymi

Tetryzolina występuje również w preparatach złożonych, np. w połączeniu z antazoliną w produkcie Spersallerg. Takie połączenie wykazuje działanie synergistyczne – podczas gdy tetryzolina zmniejsza przekrwienie i obrzęk poprzez zwężenie naczyń, antazolina jako lek przeciwhistaminowy działa na receptory H1, skutecznie łagodząc świąd.¹⁸

Należy podkreślić, że stosowanie leków będących połączeniem substancji przeciwhistaminowych i związków zwężających naczynia jest ugruntowaną praktyką w objawowym leczeniu alergicznych chorób oczu. Leki przeciwhistaminowe, działające poprzez blokowanie receptora histaminowego H1, są wysoce skuteczne w łagodzeniu świądu, jednak nie są zbyt aktywne w zmniejszaniu zaczerwienienia. Z tego powodu połączenie z tetryzoliną zapewnia pełniejsze działanie terapeutyczne.¹⁹

W produkcie Spersallerg, antazolina jako lek przeciwhistaminowy z grupy etylenodiamin jest selektywnym antagonistą receptorów H1. Kompetycyjnie blokuje te receptory, przeciwdziałając skurczowi mięśni gładkich oraz rozszerzeniu i zwiększonej przepuszczalności naczyń włosowatych. Tetryzolina natomiast, jako środek sympatykomimetyczny o działaniu na receptory α-adrenergiczne, wywołuje zwężenie naczyń, co zmniejsza zaczerwienienie i obrzęk w alergicznym zapaleniu spojówek.²⁰

Klasyfikacja ATC tetryzoliny

Tetryzolina należy do grupy farmakoterapeutycznej sympatykomimetyków stosowanych jako leki zmniejszające przekrwienie. Kod ATC nadany tej substancji to S01GA02.^{21 22 23 24}

W przypadku preparatu złożonego Spersallerg, zawierającego tetryzolinę w połączeniu z antazoliną, klasyfikacja ATC przedstawia się następująco: grupa farmakoterapeutyczna: tetryzolina, leki złożone, kod ATC: S01G A52.²⁵