Przedawkowanie
Tetryzolina

Przedawkowanie tetryzoliny: zagrożenia kliniczne

Tetryzolinę (chlorowodorek tetryzoliny) stosuje się powszechnie w kroplach do oczu jako substancję alfa-sympatykomimetyczną z grupy pochodnych imidazolu. Dostępna jest w preparatach o stężeniu 0,5 mg/ml, jak Starazolin, Starazolin Free, Starazolin redFREE, Visine Classic czy Visine Comfort, a także w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, np. z chlorowodorkiem antazoliny w produkcie Spersallerg, gdzie występuje w stężeniu 0,4 mg/ml. Pomimo że tetryzolinę stosuje się miejscowo do oczu, istnieje poważne ryzyko ogólnoustrojowego działania substancji w przypadku jej przedawkowania, szczególnie po przypadkowym spożyciu doustnym.^{1 2}

Dawka toksyczna tetryzoliny

Ważnym aspektem oceny bezpieczeństwa stosowania tetryzoliny jest świadomość poziomu dawki toksycznej. Za dawkę toksyczną dla tetryzoliny należy uznać już 0,01 mg chlorowodorku tetryzoliny na kilogram masy ciała.^{3 4} Warto zauważyć, że jedna butelka preparatu o pojemności 10 ml z produktem Spersallerg zawiera 4 mg chlorowodorku tetryzoliny, co stanowi dawkę, która u osoby dorosłej nie powinna powodować poważnych następstw, natomiast u dzieci, szczególnie poniżej 2 lat, może stanowić zagrożenie dla zdrowia.⁵

Objawy przedawkowania tetryzoliny

Obraz kliniczny przedawkowania tetryzoliny jest złożony i charakteryzuje się objawami zarówno pobudzenia, jak i depresji różnych układów. Przedawkowanie tetryzoliny rzadko wiąże się z podaniem do oka, natomiast znacznie częściej spowodowane jest przypadkowym lub celowym spożyciem preparatu.^{6 7}

Szczególnie narażone na działanie toksyczne tetryzoliny są dzieci, u których przedawkowanie może prowadzić do dominujących efektów ze strony ośrodkowego układu nerwowego, objawiających się drgawkami i śpiączką, bradykardią, bezdechem oraz zaburzeniami ciśnienia tętniczego.^{8 9}

W wyniku przedawkowania tetryzoliny może dojść do zahamowania czynności ośrodkowego układu nerwowego, co wiąże się z występowaniem senności, obniżenia temperatury ciała, bradykardii, niedociśnienia tętniczego, bezdechu, a nawet śpiączki.^{10 11 12}

Symptomatologia przedawkowania tetryzoliny jest wieloukładowa i może przejawiać się pod postacią:^{13 14 15 16}

• Zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego – mogą to być zarówno objawy pobudzenia (niepokój, pobudzenie, omamy, drgawki), jak i objawy depresji (spadek temperatury ciała, letarg, senność, stupor, śpiączka)
• Zaburzeń układu sercowo-naczyniowego – tachykardia, bradykardia, zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, zatrzymanie czynności serca, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie (wstrząsopodobne), zapaść krążeniowa
• Zaburzeń oddychania – obrzęk płuc, spowolniony oddech, bezdech, depresja oddechowa
• Innych objawów – rozszerzenie lub zwężenie źrenic, potliwość, gorączka, bladość, sinica, nudności, wymioty, ślinotok

^{17 18}

Postępowanie w przypadku przedawkowania tetryzoliny

W przypadku przedawkowania tetryzoliny kluczowe jest szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Należy w pierwszej kolejności zapewnić drożność dróg oddechowych, utlenowanie i stabilizację krążenia. W przypadku doustnego spożycia preparatu istotne jest usunięcie niewchłoniętej substancji z przewodu pokarmowego.¹⁹

Postępowanie w przypadku przedawkowania tetryzoliny jest wielokierunkowe i obejmuje:^{20 21 22}

• Dekontaminację przewodu pokarmowego – podanie węgla aktywowanego, wykonanie płukania żołądka (jeśli pacjent jest nieprzytomny), ewentualnie wywołanie wymiotów (tylko u przytomnego pacjenta)
• Tlenoterapię – podawanie tlenu do oddychania, w razie potrzeby wykonanie sztucznego oddychania
• Obniżanie gorączki – stosowanie leków przeciwgorączkowych i fizycznych metod obniżania temperatury ciała
• Leczenie przeciwdrgawkowe – w przypadku wystąpienia drgawek
• Leczenie objawowe – w zależności od dominujących objawów klinicznych
• Intensywne leczenie podtrzymujące – w ciężkich przypadkach zatrucia

^{23 24}

W przypadku wystąpienia nadciśnienia i objawów antycholinergicznych stosuje się odpowiednie leki. Należy pamiętać, że w przypadku niedociśnienia tętniczego przeciwwskazane jest stosowanie leków zwężających naczynia krwionośne.^{25 26 27}

U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym można stosować fentolamina w dawce 5 mg rozpuszczoną w soli fizjologicznej, podawaną powoli dożylnie lub 100 mg doustnie. W przypadku objawów antycholinergicznych wskazane jest podanie odtrutki, np. fizostygminy.²⁸

Objawy przedawkowania tetryzoliny mogą wymagać natychmiastowej interwencji lekarskiej, jednak w wielu przypadkach mają tendencję do samoistnego ustępowania, a pacjenci powracają do zdrowia bez powikłań.²⁹

Szczególne zagrożenia dla dzieci

Dzieci, zwłaszcza poniżej 2 roku życia, są szczególnie narażone na toksyczne działanie tetryzoliny. W przypadku połknięcia preparatu przez niemowlę lub małe dziecko istnieje istotne ryzyko zatrucia z towarzyszącymi ciężkimi objawami klinicznymi.³⁰ U dzieci przedawkowanie może objawiać się nudnościami, sennością, zaburzeniami rytmu serca (arytmią, tachykardią), a nawet wstrząsem.³¹

Ze względu na ryzyko zatrucia u dzieci, wszystkie preparaty zawierające tetrazolinę powinny być przechowywane w miejscu niedostępnym dla dzieci. W przypadku podejrzenia połknięcia preparatu przez dziecko należy natychmiast zwrócić się o pomoc medyczną.³²

Drogi narażenia na przedawkowanie tetryzoliny

Ryzyko wystąpienia objawów przedawkowania tetryzoliny jest szczególnie duże w przypadku wchłaniania produktu po jego połknięciu. Może wówczas dojść do zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, depresji oddechowej lub zapaści krążeniowej.^{33 34}

Podawanie tetryzoliny do oka wiąże się z minimalnym ryzykiem wystąpienia objawów ogólnoustrojowych, chyba że dojdzie do nadmiernego ogólnoustrojowego wchłaniania tej substancji.³⁵