Działania niepożądane
Prolina

Działania niepożądane proliny – wprowadzenie

Prolina jest aminokwasem endogennym, który pełni istotną rolę w syntezie białek, a w szczególności kolagenu. Jest składnikiem wielu preparatów stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Mimo że prolina jest naturalnie występującym aminokwasem, jej podawanie w formie farmaceutycznej może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych, szczególnie w kontekście kompleksowych mieszanin do żywienia pozajelitowego¹. Warto podkreślić, że działania niepożądane związane z proliną nie są zazwyczaj bezpośrednio przypisywane samej prolinie, lecz raczej kompleksowej terapii żywieniowej, w której skład wchodzi ten aminokwas².

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Obserwacje kliniczne wskazują, że działania niepożądane związane z preparatami zawierającymi prolinę są stosunkowo rzadkie, a ich częstotliwość jest trudna do jednoznacznego określenia. W większości przypadków działania niepożądane mogą wystąpić zwłaszcza na początku żywienia pozajelitowego³. Częstość występowania działań niepożądanych związanych z proliną i innymi aminokwasami w preparatach do żywienia pozajelitowego jest klasyfikowana następująco:

• Bardzo często (≥1/10) – nie raportowano
• Często (≥1/100 do <1/10) – nudności, wymioty⁴
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) – nudności, wymioty, utrata apetytu⁵
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) – reakcje alergiczne⁶
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – hiperlipidemia, hiperglikemia, kwasica metaboliczna⁷
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych) – leukopenia, małopłytkowość, cholestaza⁸

Zaburzenia układu immunologicznego

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu immunologicznego związanych z preparatami zawierającymi prolinę należy wymienić:

• Reakcje nadwrażliwości – mogą objawiać się jako reakcje anafilaktyczne, wysypka skórna, obrzęk krtani, jamy ustnej i twarzy⁹
• Reakcje anafilaktyczne – mogą wystąpić jako ciężkie reakcje alergiczne, choć są raportowane rzadko¹⁰
• Skurcz oskrzeli – jako objaw nadwrażliwości, częstość nieznana¹¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia żołądka i jelit to najczęściej raportowane działania niepożądane związane z podawaniem preparatów zawierających prolinę. Obejmują one:

• Nudności – pojawiają się niezbyt często, zazwyczaj na początku leczenia¹²
• Wymioty – występują z podobną częstotliwością jak nudności¹³
• Utrata apetytu – raportowana niezbyt często, związana głównie z długotrwałym stosowaniem preparatów¹⁴
• Biegunka – rzadziej występujące działanie niepożądane, obserwowane głównie przy szybkim podawaniu preparatów¹⁵
• Parestezje w jamie ustnej – rzadko zgłaszane działanie niepożądane¹⁶
• Ból jamy ustnej i gardła – obserwowany sporadycznie¹⁷

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego, działania niepożądane związane z preparatami zawierającymi prolinę obejmują:

• Ból głowy – występuje niezbyt często, głównie na początku leczenia¹⁸
• Senność – raportowana rzadko¹⁹
• Drżenie – częstość nieznana²⁰

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Preparaty zawierające prolinę mogą powodować następujące zaburzenia metaboliczne:

• Hiperlipidemia – bardzo rzadko, związana głównie z nieprawidłowym dawkowaniem²¹
• Hiperglikemia – bardzo rzadko, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu glukozy²²
• Kwasica metaboliczna – występuje bardzo rzadko²³
• Hiperkalcemia – częstość nieznana²⁴
• Hipertriglicerydemia – częstość nieznana²⁵
• Hiponatremia – częstość nieznana²⁶

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W zakresie wątroby i dróg żółciowych, preparaty zawierające prolinę mogą powodować:

• Cholestazę – częstość nieznana²⁷
• Niewydolność wątroby – obserwowana w ramach ogólnych powikłań żywienia pozajelitowego²⁸
• Marskość wątroby – raportowana jako powikłanie długotrwałego żywienia pozajelitowego²⁹
• Zwłóknienie wątroby – obserwowane przy długotrwałym stosowaniu³⁰
• Stłuszczenie wątroby – może być związane z zespołem przeciążenia tłuszczami³¹
• Zapalenie pęcherzyka żółciowego – rzadko obserwowane³²
• Kamica pęcherzyka żółciowego – rzadko raportowana komplikacja³³

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Problemy hematologiczne, które mogą wystąpić podczas stosowania preparatów z proliną, obejmują:

• Leukopenia – częstość nieznana³⁴
• Małopłytkowość – częstość nieznana³⁵
• Nadkrzepliwość – raportowana rzadko³⁶
• Hemoliza – obserwowana bardzo rzadko³⁷
• Retikulocytoza – bardzo rzadko raportowana³⁸

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Działania niepożądane dotyczące skóry związane z preparatami zawierającymi prolinę to:

• Rumień – występuje rzadko³⁹
• Nadmierna potliwość – raportowana rzadko⁴⁰
• Świąd – może występować jako objaw reakcji nadwrażliwości⁴¹
• Wysypka – może występować jako objaw reakcji nadwrażliwości⁴²
• Martwica skóry – częstość nieznana, związana głównie z wynaczynieniem⁴³

Zaburzenia układu naczyniowego i serca

Preparaty zawierające prolinę mogą powodować następujące zaburzenia naczyniowe i sercowe:

• Nadciśnienie tętnicze – występuje rzadko⁴⁴
• Niedociśnienie tętnicze – raportowane rzadko⁴⁵
• Uderzenia gorąca – obserwowane rzadko⁴⁶
• Tachykardia – może występować jako objaw reakcji anafilaktycznej⁴⁷
• Zakrzepowe zapalenie żył – raportowane głównie przy obwodowym podawaniu preparatów⁴⁸

Zespół przeciążenia tłuszczami

Szczególnie ważnym działaniem niepożądanym, które może wystąpić podczas stosowania kompleksowych preparatów odżywczych zawierających prolinę, jest zespół przeciążenia tłuszczami. Charakteryzuje się on następującymi objawami:

• Hiperlipidemia – podwyższony poziom lipidów we krwi⁴⁹
• Gorączka – podwyższona temperatura ciała⁵⁰
• Nacieki tłuszczowe w różnych narządach⁵¹
• Hepatomegalia – powiększenie wątroby, czasem z żółtaczką⁵²
• Splenomegalia – powiększenie śledziony⁵³
• Zaburzenia hematologiczne – anemia, leukopenia, małopłytkowość⁵⁴
• Zaburzenia krzepnięcia krwi – wydłużony czas krzepnięcia⁵⁵
• Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby⁵⁶
• Śpiączka – w najcięższych przypadkach⁵⁷

Objawy te są zazwyczaj odwracalne i ustępują po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej⁵⁸.

Tabela działań niepożądanych związanych z proliną

Podsumowanie zagrożeń związanych z działaniami niepożądanymi

Działania niepożądane związane z proliną zawartą w preparatach do żywienia pozajelitowego są zazwyczaj rzadkie i najczęściej nie są specyficzne dla samej proliny, lecz wynikają z kompleksowego składu preparatów lub sposobu ich podawania. Najczęściej obserwowane są zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, utrata apetytu), które zwykle ustępują po dostosowaniu dawki lub przerwaniu infuzji⁵⁹.

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia zespołu przeciążenia tłuszczami, który charakteryzuje się hiperlipidemią, gorączką, naciekami tłuszczowymi w narządach wewnętrznych oraz zaburzeniami hematologicznymi⁶⁰.

Dla bezpiecznego stosowania preparatów zawierających prolinę kluczowe jest prawidłowe dawkowanie, odpowiednia szybkość infuzji oraz regularne monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych pacjenta⁶¹. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, najczęściej wystarczającym działaniem jest zmniejszenie szybkości infuzji lub czasowe jej przerwanie⁶².