Działania niepożądane
Olmesartan medoksomil

Działania niepożądane olmesartanu medoksomilu

Olmesartan medoksomil to substancja należąca do grupy antagonistów receptora angiotensyny II (AIIRA), stosowana w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Jako każdy lek, olmesartan medoksomil może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego one wystąpią. Poniżej szczegółowo omówiono profil bezpieczeństwa tej substancji, ze szczególnym uwzględnieniem najczęstszych i najpoważniejszych działań niepożądanych, ich częstości występowania oraz ryzyka związanego z ich wystąpieniem.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa olmesartanu medoksomilu

Bezpieczeństwo stosowania olmesartanu medoksomilu było przedmiotem licznych badań klinicznych, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi w czasie leczenia olmesartanem medoksomilem są ból głowy (7,7%), objawy grypopodobne (4,0%) oraz zawroty głowy (3,7%). Należy zauważyć, że w kontrolowanych placebo badaniach, w których oceniano monoterapię, jedynym działaniem niepożądanym jednoznacznie związanym z podawanym lekiem były zawroty głowy, występujące u 2,5% pacjentów przyjmujących olmesartan medoksomil w porównaniu do 0,9% pacjentów otrzymujących placebo.²

Nieznacznie większą częstość w grupie pacjentów przyjmujących olmesartan medoksomil w porównaniu do placebo zaobserwowano również w przypadku hipertriglicerydemii (2,0% vs 1,1%) oraz zwiększonej aktywności fosfokinazy kreatynowej (1,3% vs 0,7%).³

Szczegółowa klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane olmesartanu medoksomilu zostały sklasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania. Poniższa klasyfikacja opiera się na danych z badań klinicznych, badań bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu oraz zgłoszeń spontanicznych.⁴

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie zaburzeń krwi i układu chłonnego odnotowano występowanie małopłytkowości z częstością niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100). Trombocytopenia może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień, co jest szczególnie istotne u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki przeciwzakrzepowe.⁵

Zaburzenia układu immunologicznego

Wśród zaburzeń układu immunologicznego zaobserwowano niezbyt często występujące reakcje anafilaktyczne. Reakcje te mogą być potencjalnie zagrażające życiu i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia oraz interwencji medycznej.⁶

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Do często występujących zaburzeń metabolizmu i odżywiania należą hipertriglicerydemia oraz hiperurykemia. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) obserwuje się hiperkaliemię, która może być niebezpieczna szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub stosujących jednocześnie leki mogące zwiększać stężenie potasu w surowicy.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi dotyczącymi układu nerwowego są zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego i ból głowy, występujące często. W badaniach klinicznych bóle głowy zgłaszało 7,7% pacjentów, co czyni je najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym olmesartanu medoksomilu.⁸

Zaburzenia ucha i błędnika

Niezbyt często obserwowano zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, które mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.⁹

Zaburzenia serca

Zaburzenia serca, takie jak dławica piersiowa, występują niezbyt często. Pacjenci z chorobą niedokrwienną serca powinni być szczególnie monitorowani podczas leczenia olmesartanem medoksomilem.¹⁰

Zaburzenia naczyniowe

Rzadko zgłaszano niedociśnienie tętnicze. Należy zauważyć, że u pacjentów w podeszłym wieku częstość występowania niedociśnienia tętniczego ulega nieznacznemu zwiększeniu, z występującego rzadko do niezbyt często. Jest to szczególnie istotne u osób po 75. roku życia.¹¹

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Do często występujących zaburzeń układu oddechowego należą zapalenie oskrzeli, zapalenie gardła, kaszel oraz zapalenie błony śluzowej nosa. Objawy te mogą być trudne do odróżnienia od objawów grypopodobnych, również często zgłaszanych przez pacjentów przyjmujących olmesartan medoksomil.¹²

Zaburzenia żołądka i jelit

Często zgłaszane zaburzenia żołądka i jelit obejmują zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, biegunkę, ból brzucha, nudności oraz niestrawność. Niezbyt często występują wymioty. Bardzo rzadko (<1/10 000) raportowano enteropatię typu celiakii, co jest wyjątkowo istotne z klinicznego punktu widzenia.¹³

Szczególną uwagę należy zwrócić na bardzo rzadkie, ale poważne działanie niepożądane, jakim jest enteropatia typu celiakii. Olmesartan medoksomil może w rzadkich przypadkach powodować ciężką biegunkę przewlekłą z istotną utratą masy ciała. Objawy mogą wystąpić miesiące lub lata po rozpoczęciu leczenia i ustępują po odstawieniu leku.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Zgłaszano przypadki autoimmunologicznego zapalenia wątroby o nieznanej częstości. Okres utajenia może wynosić od kilku miesięcy do kilku lat. Zapalenie to ustępuje po odstawieniu olmesartanu.¹⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Niezbyt często obserwowano różne reakcje skórne, w tym wykwity, alergiczne zapalenie skóry, pokrzywkę, wysypkę i świąd. Rzadko zgłaszano obrzęk naczynioruchowy, który może być poważnym, zagrażającym życiu działaniem niepożądanym wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁶

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Do często występujących zaburzeń mięśniowo-szkieletowych należą zapalenie stawów, ból pleców oraz bóle kostne. Niezbyt często zgłaszano ból mięśni, natomiast rzadko – kurcze mięśni. Odnotowano pojedyncze przypadki rabdomiolizy związane czasowo z przyjmowaniem antagonistów receptora angiotensyny II, w tym olmesartanu medoksomilu, choć związek przyczynowy nie został jednoznacznie ustalony.¹⁷

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Często obserwowano krwiomocz i zakażenia dróg moczowych. Rzadko zgłaszano ostrą niewydolność nerek i niewydolność nerek. Te poważne działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń czynności nerek.¹⁸

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Do często zgłaszanych zaburzeń ogólnych należą ból, ból w klatce piersiowej, obrzęk obwodowy, objawy grypopodobne oraz zmęczenie. Niezbyt często obserwowano obrzęk twarzy, astenię oraz złe samopoczucie, natomiast rzadko – letarg.¹⁹

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

Często obserwowano zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie stężenia mocznika we krwi oraz zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej. Rzadko zgłaszano zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi.²⁰

Działania niepożądane w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Bezpieczeństwo stosowania olmesartanu medoksomilu badano w dwóch badaniach klinicznych z udziałem 361 dzieci i młodzieży w wieku 1-17 lat. Chociaż rodzaj i nasilenie działań niepożądanych są podobne do występujących u dorosłych, to częstość niektórych działań niepożądanych jest większa u dzieci:²¹

• Krwawienie z nosa jest częstym działaniem niepożądanym u dzieci (≥1/100 do <1/10), którego nie obserwowano u dorosłych.²²
• W czasie 3-tygodniowego badania z podwójnie ślepą próbą częstość zawrotów głowy i bólu głowy była prawie dwukrotnie większa u dzieci w wieku 6-17 lat otrzymujących wysokie dawki olmesartanu medoksomilu w porównaniu z dorosłymi.²³

Całkowity profil bezpieczeństwa olmesartanu medoksomilu u dzieci i młodzieży nie różni się znacząco od profilu bezpieczeństwa u dorosłych.²⁴

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku (65 lat i powyżej) częstość występowania niedociśnienia tętniczego ulega nieznacznemu zwiększeniu, z występującego rzadko do niezbyt często. Jest to szczególnie istotna informacja przy dobieraniu dawki u osób starszych, które mogą być bardziej podatne na działania niepożądane związane ze spadkiem ciśnienia tętniczego.²⁵

Działania niepożądane terapii skojarzonej

Olmesartan medoksomil jest często stosowany w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, takimi jak hydrochlorotiazyd (lek moczopędny) czy amlodypina (bloker kanału wapniowego). W przypadku terapii skojarzonej olmesartanu medoksomilu z hydrochlorotiazydem najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są bóle głowy (2,9%), zawroty głowy (1,9%) i zmęczenie (1,0%).²⁶

Hydrochlorotiazyd może powodować lub nasilać zmniejszenie objętości krwi, co z kolei może prowadzić do zaburzeń równowagi elektrolitowej, wymagających monitorowania.²⁷

Natomiast w przypadku terapii skojarzonej olmesartanu medoksomilu z amlodypiną najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są obrzęki obwodowe (11,3%), ból głowy (5,3%) i zawroty głowy (4,5%).²⁸

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych olmesartanu medoksomilu

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych olmesartanu medoksomilu wraz z ich częstością występowania. Działania niepożądane uszeregowano według układów i narządów.

Identyfikacja pacjentów wysokiego ryzyka

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu olmesartanu medoksomilu u następujących grup pacjentów, ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych:²⁹

• Pacjenci w podeszłym wieku (≥65 lat), szczególnie powyżej 75. roku życia – zwiększone ryzyko niedociśnienia tętniczego
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek – zwiększone ryzyko hiperkaliemii i dalszego pogorszenia czynności nerek
• Pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi – potencjalne ryzyko autoimmunologicznego zapalenia wątroby
• Pacjenci z chorobami układu pokarmowego – ryzyko enteropatii typu celiakii
• Dzieci i młodzież – zwiększone ryzyko krwawienia z nosa, zawrotów głowy i bólu głowy
• Pacjenci stosujący jednocześnie inne leki obniżające ciśnienie tętnicze – zwiększone ryzyko niedociśnienia

Interakcje lekowe zwiększające ryzyko działań niepożądanych

Należy unikać jednoczesnego stosowania olmesartanu medoksomilu z lekami mogącymi prowadzić do hiperkaliemii, takimi jak suplementy potasu, leki moczopędne oszczędzające potas, trimetoprim, a także inhibitory ACE i inne antagoniści receptora angiotensyny II. Połączenie tych leków może zwiększyć ryzyko hiperkaliemii.³⁰

Jednoczesne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) może prowadzić do zwiększonego ryzyka ostrej niewydolności nerek oraz osłabić działanie przeciwnadciśnieniowe olmesartanu medoksomilu. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, pacjentów odwodnionych oraz u osób z istniejącymi wcześniej zaburzeniami czynności nerek.³¹

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, enteropatia typu celiakii czy ostra niewydolność nerek, należy natychmiast przerwać stosowanie olmesartanu medoksomilu i wdrożyć odpowiednie leczenie. Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów mogących sugerować powyższe stany.³²

W przypadku łagodniejszych działań niepożądanych, takich jak zawroty głowy, ból głowy czy objawy grypopodobne, zazwyczaj nie ma konieczności przerwania leczenia, a objawy ustępują samoistnie w trakcie kontynuowania terapii lub po zmniejszeniu dawki.³³

Pacjenci przyjmujący olmesartan medoksomil powinni być regularnie monitorowani pod kątem ciśnienia tętniczego, parametrów funkcji nerek i wątroby oraz stężenia elektrolitów w surowicy, szczególnie w początkowym okresie leczenia oraz po każdej zmianie dawki.³⁴