Działania niepożądane
Octan cyproteronu

Działania niepożądane octanu cyproteronu

Octan cyproteronu, substancja stosowana w produktach leczniczych takich jak Syndi-35 (zawierającym 2 mg octanu cyproteronu w połączeniu z 0,035 mg etynyloestradiolu), charakteryzuje się określonym profilem działań niepożądanych, które wymagają szczegółowego monitorowania. Działania niepożądane obserwowane podczas terapii są zbliżone do tych występujących podczas stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych, choć ich związek przyczynowo-skutkowy nie zawsze został jednoznacznie potwierdzony lub wykluczony.¹

Poważne zagrożenia zdrowotne

Wśród najpoważniejszych działań niepożądanych występujących podczas stosowania octanu cyproteronu w połączeniu z etynyloestradiolem szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia zakrzepowo-zatorowe. Istnieje zwiększone ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej u wszystkich kobiet stosujących produkt leczniczy zawierający octan cyproteronu, jak Syndi-35.²

Wśród ciężkich działań niepożądanych zgłaszanych u pacjentek stosujących octan cyproteronu z etynyloestradiolem wymienia się:³

• Żylne zaburzenia zakrzepowo-zatorowe – mogące prowadzić do poważnych powikłań, w tym zatorowości płucnej
• Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe – zwiększające ryzyko zawału serca
• Incydenty naczyniowo-mózgowe – w tym udar mózgu
• Nadciśnienie tętnicze – mogące wymagać modyfikacji leczenia lub jego zaprzestania
• Hipertrójglicerydemia – zaburzenie metaboliczne wpływające na profil lipidowy
• Zaburzenia metabolizmu glukozy – zmiany tolerancji glukozy i wpływ na insulinooporność
• Guzy wątroby – zarówno łagodne jak i złośliwe
• Zaburzenia czynności wątroby – wymagające monitorowania parametrów wątrobowych

⁴

Szczególne grupy ryzyka

U pacjentek z określonymi predyspozycjami octan cyproteronu może powodować wystąpienie lub nasilenie pewnych schorzeń. Szczególną ostrożność należy zachować u kobiet z wrodzonym obrzękiem naczynioruchowym, ponieważ estrogeny egzogenne mogą spowodować wystąpienie lub zaostrzenie jego objawów.⁵ Podobnie zaobserwowano przypadki zaostrzenia objawów dziedzicznego i nabytego obrzęku naczynioruchowego, które klasyfikowane są jako niezbyt częste działania niepożądane.⁶

Wpływ na zdrowie psychiczne

Istotnym aspektem terapii octanem cyproteronu jest jego potencjalny wpływ na funkcje psychiczne. Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano przypadki ciężkiej depresji u pacjentek stosujących octan cyproteronu połączony z etynyloestradiolem, jednak nie dowiedziono związku przyczynowego pomiędzy występowaniem depresji a stosowaniem tego połączenia.⁷ Wśród często występujących działań niepożądanych zaobserwowano nastrój depresyjny oraz zmiany nastroju.⁸

Octan cyproteronu wpływa również na libido – niezbyt często obserwowano jego zmniejszenie, natomiast rzadko odnotowywano zwiększenie popędu płciowego.⁹

Wpływ na układ rozrodczy

W zakresie działań niepożądanych dotyczących układu rozrodczego podczas stosowania octanu cyproteronu często występują ból i tkliwość piersi.¹⁰ Niezbyt często odnotowuje się powiększenie piersi, upławy oraz wydzielinę z piersi.¹¹ Ponadto istnieją doniesienia o możliwym związku ze zwiększonym ryzykiem raka szyjki macicy, choć związek przyczynowo-skutkowy nie został w pełni potwierdzony.¹²

Warto również zaznaczyć, że liczba przypadków rozpoznania raka piersi u kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne (w tym preparaty zawierające octan cyproteronu) jest nieznacznie zwiększona. Ponieważ rak piersi występuje rzadko u kobiet w wieku poniżej 40 lat, liczba dodatkowych rozpoznań jest niewielka w stosunku do całkowitego ryzyka wystąpienia raka piersi. Związek przyczynowo-skutkowy między stosowaniem tych leków a rakiem piersi nie został jednoznacznie ustalony.¹³

Wpływ na metabolizm

Octan cyproteronu wpływa na parametry metaboliczne organizmu. Obserwowano zmiany tolerancji glukozy oraz wpływ na insulinooporność u pacjentek stosujących złożone doustne hormonalne środki antykoncepcyjne, w tym preparaty zawierające octan cyproteronu.¹⁴ Wśród często występujących działań niepożądanych wymienia się także zwiększenie masy ciała, natomiast niezbyt często obserwuje się jej zmniejszenie oraz zatrzymanie płynów w organizmie.¹⁵

Tabela działań niepożądanych octanu cyproteronu

Poniższa tabela przedstawia systematyczne zestawienie działań niepożądanych występujących podczas stosowania octanu cyproteronu (na przykładzie produktu Syndi-35), z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz przynależności do układów i narządów. Częstość występowania działań niepożądanych została uporządkowana według następujących kategorii: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) i nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).¹⁶

^17
18
19
20

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Ryzyko zakrzepowo-zatorowe

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym ze stosowaniem octanu cyproteronu jest zwiększone ryzyko wystąpienia chorób zakrzepowo-zatorowych. Dotyczy to zarówno żylnych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (takich jak zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna), jak i tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (takich jak zawał mięśnia sercowego i udar mózgu). Ryzyko to występuje u wszystkich kobiet stosujących produkt leczniczy zawierający octan cyproteronu w połączeniu z etynyloestradiolem.²¹

Zaburzenia wątrobowe

Octan cyproteronu może powodować poważne zaburzenia funkcji wątroby, w tym rozwój guzów wątroby (zarówno łagodnych, jak i złośliwych). Ponadto obserwowano przypadki żółtaczki i/lub świądu związanego z zastojem żółci oraz tworzenia się kamieni żółciowych. Te potencjalnie zagrażające życiu komplikacje wymagają regularnego monitorowania funkcji wątroby u pacjentek stosujących leki zawierające octan cyproteronu.²²

Zaburzenia metaboliczne

Zaburzenia metaboliczne, takie jak hipertrójglicerydemia oraz zmiany tolerancji glukozy połączone z wpływem na insulinooporność, stanowią kolejne istotne zagrożenie związane ze stosowaniem octanu cyproteronu. Te zaburzenia mogą przyczyniać się do zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego i metabolicznego, szczególnie u pacjentek z predyspozycjami do tych schorzeń.²³

Ryzyko nowotworowe

Stosowanie octanu cyproteronu może być związane z nieznacznie zwiększonym ryzykiem wystąpienia raka piersi, chociaż związek przyczynowo-skutkowy nie został jednoznacznie potwierdzony. Ponieważ rak piersi występuje rzadko u kobiet poniżej 40. roku życia, liczba dodatkowych przypadków jest niewielka w stosunku do całkowitego ryzyka wystąpienia tego nowotworu.²⁴ Istnieją również doniesienia o potencjalnym związku ze zwiększonym ryzykiem raka szyjki macicy, choć również w tym przypadku związek przyczynowy nie jest w pełni udowodniony.²⁵

Zaburzenia psychiczne

Octan cyproteronu może wpływać na stan psychiczny pacjentek. Zgłaszano przypadki ciężkiej depresji u osób stosujących to połączenie lekowe, choć związek przyczynowy nie został jednoznacznie udowodniony. Często obserwuje się nastrój depresyjny i zmiany nastroju, które mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentek.²⁶

Monitorowanie bezpieczeństwa

Ze względu na poważny charakter niektórych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem octanu cyproteronu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii.²⁷