Przeciwwskazania stosowania
Nystatyna

Przeciwwskazania stosowania nystatyny

Nystatyna to polienowy antybiotyk przeciwgrzybiczy stosowany w leczeniu zakażeń wywołanych przez drożdżaki, zwłaszcza z rodzaju Candida. Występuje w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako zawiesiny doustne, tabletki dojelitowe, tabletki dopochwowe, maści dopochwowe oraz w preparatach złożonych. Właściwa identyfikacja przeciwwskazań do stosowania nystatyny jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa farmakoterapii.^{1 2}

Nadwrażliwość na substancję czynną

Głównym i podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania produktów leczniczych zawierających nystatynę jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. Dotyczy to wszystkich postaci farmaceutycznych, w tym zawiesin doustnych (Nyscandin, Nystapol, Nystatin TZF, Nystatyna Teva), tabletek dojelitowych (Nystatyna Teva), tabletek dopochwowych (Nystatyna VP) oraz preparatów złożonych (Macmiror Complex, Macmiror Complex 500).^{3 4 5}

W przypadku preparatów złożonych, takich jak Macmiror Complex czy Macmiror Complex 500, przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na drugą substancję czynną – nifuratel, który jest połączony z nystatyną w tych produktach.^{6 7}

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z nystatyną jest również nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym produkcie. Warto zwrócić uwagę na różnice w składzie poszczególnych preparatów, które mogą zawierać różne substancje pomocnicze.^{8 9}

Substancje pomocnicze o znanym działaniu występujące w preparatach z nystatyną

W poszczególnych preparatach zawierających nystatynę występują różne substancje pomocnicze o znanym działaniu, które mogą być przyczyną reakcji nadwrażliwości:^{10 11}

• Parabeny – metylu parahydroksybenzoesan (E 218) i propylu parahydroksybenzoesan (E 216) – występują w preparatach Nyscandin, Nystapol, Nystatyna Teva (granulat do sporządzenia zawiesiny)
• Sacharoza – obecna w wysokich stężeniach w preparatach Nyscandin (489,22 mg/ml), Nystapol (400 mg/ml), Nystatin TZF (130,16 mg/ml), Nystatyna Teva (155 mg/ml zawiesiny)
• Glikol propylenowy – obecny w preparacie Nyscandin (5,62 mg/ml) oraz Macmiror Complex (50 mg/g maści)
• Kwas benzoesowy (E 210) – obecny w preparacie Nystatyna Teva (4,17 mg/ml zawiesiny)
• Hydroksybenzoesany sodowe – obecne w preparacie Macmiror Complex 500
• Sód – obecny w preparacie Nystatyna Teva w tabletce dojelitowej (0,85 mg) oraz zawiesinie (2,88 mg/ml)

^{12 13 14 15}

Szczególne uwagi dotyczące przeciwwskazań

W zależności od drogi podania i postaci farmaceutycznej, lekarz powinien zwrócić uwagę na potencjalne przeciwwskazania związane ze specyficznymi substancjami pomocniczymi:¹⁶

Zawiesiny doustne

W przypadku preparatów doustnych nystatyny (Nyscandin, Nystapol, Nystatin TZF, Nystatyna Teva), należy uwzględnić przeciwwskazania związane z wysoką zawartością sacharozy. Preparaty te nie powinny być stosowane u pacjentów z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy, ze względu na znaczną zawartość sacharozy.^{17 18 19}

Preparaty dopochwowe

W przypadku produktów dopochwowych (Nystatyna VP, Macmiror Complex, Macmiror Complex 500), należy uwzględnić przeciwwskazania związane ze specyficznymi substancjami pomocniczymi używanymi w tych postaciach leku. W szczególności Macmiror Complex zawiera glikol propylenowy, który może powodować podrażnienie skóry, a także parabeny, które mogą wywoływać reakcje alergiczne.^{20 21}

Tabletki dojelitowe

W przypadku tabletek dojelitowych Nystatyna Teva należy zwrócić uwagę na zawartość sodu (0,85 mg na tabletkę), co może być istotne u pacjentów ze ścisłą kontrolą sodową w diecie.²²

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie nystatyny

Mimo że nystatyna jest lekiem o stosunkowo niewielkiej liczbie przeciwwskazań, istnieją sytuacje kliniczne, w których lekarz powinien odradzić jej stosowanie lub zalecić szczególną ostrożność.²³

Pacjenci z reakcjami nadwrażliwości w wywiadzie

Stosowanie nystatyny należy odradzić pacjentom, u których w przeszłości wystąpiły reakcje nadwrażliwości na nystatynę lub inne antybiotyki polienowe. W przypadku preparatów złożonych (Macmiror Complex, Macmiror Complex 500), przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na nifuratel.^{24 25}

Pacjenci z nietolerancją substancji pomocniczych

Nystatynę należy odradzić pacjentom z udokumentowaną nietolerancją lub nadwrażliwością na konkretne substancje pomocnicze obecne w danym preparacie:^{26 27}

• Pacjenci z cukrzycą – zawiesiny doustne zawierają znaczne ilości sacharozy (od 130 mg do prawie 500 mg/ml), co należy uwzględnić w kontroli glikemii
• Pacjenci z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy – przeciwwskazane są preparaty zawierające sacharozę
• Pacjenci z nadwrażliwością na parabeny – należy unikać preparatów zawierających metylu parahydroksybenzoesan (E 218) i propylu parahydroksybenzoesan (E 216/E 218)
• Pacjenci ze ścisłą kontrolą sodową w diecie (np. z ciężką niewydolnością serca lub nadciśnieniem) – należy uwzględnić zawartość sodu w tabletce dojelitowej Nystatyna Teva (0,85 mg) oraz w zawiesinie (2,88 mg/ml)
• Pacjenci z nadwrażliwością na kwas benzoesowy – przeciwwskazany jest preparat Nystatyna Teva w formie zawiesiny (4,17 mg/ml)

²⁸

Szczególne sytuacje kliniczne

Poza formalnymi przeciwwskazaniami, istnieją sytuacje kliniczne, w których lekarz może rozważyć odradzenie stosowania nystatyny:²⁹

• Zakażenia grzybicze o etiologii innej niż Candida – nystatyna wykazuje skuteczność głównie wobec drożdżaków z rodzaju Candida, więc w przypadku zakażeń wywołanych przez inne grzyby (np. dermatofity, Aspergillus) należy rozważyć zastosowanie innych leków przeciwgrzybiczych
• Głębokie, inwazyjne lub układowe zakażenia grzybicze – nystatyna nie wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego i jej zastosowanie powinno być ograniczone do leczenia miejscowych zakażeń błon śluzowych i skóry
• Ciężkie, zaawansowane zakażenia grzybicze – w takich przypadkach może być konieczne zastosowanie leków przeciwgrzybiczych o działaniu ogólnoustrojowym

³⁰

Podsumowanie zawartości substancji pomocniczych w preparatach nystatyny

^{31 32 33 34}