Właściwości farmakodynamiczne
Nystatyna

Nystatyna – charakterystyka ogólna

Nystatyna to antybiotyk polienowy o działaniu przeciwgrzybiczym, wytwarzany przez promieniowce Streptomyces noursei. Substancja ta znajduje szerokie zastosowanie w lecznictwie, szczególnie w terapii zakażeń grzybiczych, zwłaszcza wywoływanych przez drożdżaki z rodzaju Candida. Nystatyna jest składnikiem wielu preparatów farmaceutycznych, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi substancjami czynnymi, co rozszerza spektrum jej działania terapeutycznego.^{1 2}

Mechanizm działania nystatyny

Nystatyna wykazuje działanie zarówno grzybostatyczne, jak i grzybobójcze. Jej mechanizm działania opiera się na specyficznym wiązaniu ze składnikami sterolowymi błony cytoplazmatycznej wrażliwych grzybów, głównie z ergosterolem. Interakcja ta prowadzi do powstania porów i kanalików w błonie komórkowej, co skutkuje zaburzeniem jej ochronnej funkcji, wydostaniem się na zewnątrz istotnych składników komórki, przerwaniem procesów metabolicznych i w konsekwencji – obumarciem komórki grzyba.^{3 4}

Według danych dotyczących produktu Nystatyna VP, lek ten wiąże się z ergosterolem obecnym w błonie komórkowej wrażliwych grzybów, zaburzając przepuszczalność tej błony. W wyniku tego procesu, komórka grzyba traci substancje kluczowe dla jej funkcjonowania. Efekt działania nystatyny – grzybostatyczny lub grzybobójczy – zależy od zastosowanego stężenia oraz wrażliwości docelowego organizmu.⁵

Spektrum działania przeciwgrzybiczego

Nystatyna charakteryzuje się szerokim spektrum działania przeciwgrzybiczego. Jest aktywna wobec wielu szczepów drożdży i grzybów drożdżakopodobnych. Wykazuje szczególną skuteczność przeciwko drożdżakom z rodzaju Candida, w tym przeciwko Candida albicans, który jest najczęstszym patogenem grzybiczym u ludzi.^{6 7}

Zgodnie z informacjami zawartymi w charakterystyce produktu Nystatyna VP, spektrum działania nystatyny obejmuje liczne grzyby i drożdżaki, w tym:⁸

• Candida spp.
• Cryptococcus spp.
• Coccidioides spp.
• Histoplasma spp.
• Blastomyces spp.
• Aspergillus spp.

⁹

Należy podkreślić, że nystatyna nie wykazuje aktywności przeciwko dermatofitom – grzybom wywołującym infekcje skóry, włosów i paznokci. Ponadto nie posiada właściwości przeciwbakteryjnych, co oznacza, że jej stosowanie nie wpływa na równowagę bakteryjnej flory fizjologicznej.^{10 11}

Minimalne stężenia hamujące

Skuteczność działania nystatyny można określić na podstawie minimalnych stężeń hamujących (MIC – Minimum Inhibitory Concentration). Według danych pochodzących z charakterystyk produktów leczniczych, minimalne stężenia hamujące nystatyny wynoszą od 1,5 μg/ml do 6,5 μg/ml.^{12 13 14}

W przypadku produktu Nystatin TZF, minimalne stężenia hamujące podawane są w jednostkach międzynarodowych i wynoszą od 3,7 IU/ml do 7,4 IU/ml.¹⁵

Nystatyna w preparatach złożonych

Działanie synergistyczne z nifuratelem

Nystatyna występuje również w preparatach złożonych, takich jak Macmiror Complex, gdzie jest połączona z nifuratelem – pochodną nitrofuranu o działaniu przeciwbakteryjnym. Taka kombinacja zapewnia szersze spektrum działania, skuteczne wobec mieszanych zakażeń układu moczowo-płciowego.^{16 17}

Produkty zawierające kombinację nystatyny i nifuratelu charakteryzują się szerokim zakresem działania in vitro i in vivo na mikroorganizmy wywołujące zakażenia układu moczowo-płciowego, w tym:^{18 19}

• Trichomonas vaginalis
• Candida spp.
• Chlamydia spp.
• Ureaplasma urealyticum
• Gardnerella vaginalis
• Bakterie tlenowe i beztlenowe, w tym Bakteroides fragilis i Clostridium perfringens

^{20 21}

Wpływ na fizjologiczną florę pochwy

Istotną właściwością preparatów zawierających nystatynę i nifuratel jest brak wpływu na Lactobacillus spp., będący fizjologicznym składnikiem prawidłowej flory bakteryjnej pochwy. Zachowanie tej flory bakteryjnej sprzyja szybszemu leczeniu zakażeń pochwy oraz przyczynia się do zmniejszenia częstości występowania nawrotów infekcji.^{22 23}

Synergizm działania w preparatach złożonych

W przypadku preparatów zawierających nystatynę w połączeniu z nifuratelem, nie stwierdzono interakcji między tymi dwiema substancjami czynnymi. Co więcej, badania wykazały synergistyczne działanie przeciwgrzybicze tej kombinacji, a także wzmocniony efekt przeciwko Gardnerella vaginalis – bakterii często związanej z bakteryjną waginozą.^{24 25}

Brak oporności krzyżowej

Ważną cechą nystatyny, zarówno stosowanej w monoterapii, jak i w połączeniu z nifuratelem, jest brak wywoływania oporności krzyżowej drobnoustrojów na inne antybiotyki. Ta właściwość sprawia, że nystatyna pozostaje cennym lekiem w terapii zakażeń grzybiczych, również w przypadkach, gdy inne antybiotyki przeciwgrzybicze mogą być nieskuteczne z powodu rozwoju oporności.^{26 27}

Klasyfikacja ATC

Ze względu na swoją specyfikę działania, nystatyna w zależności od postaci leku i zastosowania, klasyfikowana jest do różnych grup farmakoterapeutycznych według systemu ATC (Anatomiczno-Terapeutyczno-Chemicznego):

• Preparaty dopochwowe: Leki przeciwzakaźne i antyseptyczne, antybiotyki – kod ATC: G01AA01²⁸
• Preparaty doustne: Leki stosowane w zakażeniach jelitowych, antybiotyki – kod ATC: A07AA02^{29 30}
• Preparaty złożone z nifuratelem: Ginekologiczne leki przeciwzakaźne i odkażające niezawierające kortykosteroidów, antybiotyki – kod ATC: G01AA51^{31 32}