Właściwości farmakodynamiczne
Netylmycyna

Właściwości farmakodynamiczne netylmycyny – wprowadzenie

Netylmycyna jest półsyntetycznym antybiotykiem aminoglikozydowym o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Jest substancją stosowaną w okulistyce, zarówno jako monoterapia (Netenax), jak i w skojarzeniu z kortykosteroidem – deksametazonem (Netaxen). Charakteryzuje się wysoką skutecznością przeciwko różnorodnym patogenom bakteryjnym występującym w zakażeniach oka, w tym także przeciwko niektórym szczepom opornym na inne aminoglikozydy.¹

Mechanizm działania netylmycyny

Mechanizm działania netylmycyny polega na silnym, szybkim działaniu bakteriobójczym. Jest to antybiotyk aminoglikozydowy, który działa głównie poprzez hamowanie asemblacji i syntezy polipeptydów na podjednostce rybosomu 30S. W preparatach złożonych jak Netaxen, netylmycyna zapewnia ochronę antybakteryjną przed drobnoustrojami wrażliwymi na ten lek.²

Bardziej szczegółowy opis mechanizmu działania wskazuje, że netylmycyna odznacza się szybkim działaniem bakteriobójczym poprzez indukowanie mistranslacji w kodzie genetycznym mRNA, wprowadzając w ten sposób nieprawidłowe aminokwasy do wydłużającego się łańcucha polipeptydowego.³

Ważną cechą netylmycyny, odróżniającą ją od innych aminoglikozydów, jest fakt, że w przeciwieństwie do gentamycyny, nie jest podatna na działanie inaktywujące enzymów bakteryjnych odpowiadających za fosforylację i adenylację, co zwiększa jej skuteczność wobec niektórych szczepów opornych.⁴

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Netylmycyna wykazuje aktywność przeciwbakteryjną względem szerokiego spektrum drobnoustrojów. Badania in vitro potwierdziły jej skuteczność przeciwko większości szczepów powszechnie występujących drobnoustrojów chorobotwórczych wywołujących zakażenie oka oraz bakterii flory skórnej.^{5 6}

Wrażliwość poszczególnych drobnoustrojów

W badaniach klinicznych oraz in vitro wykazano, że netylmycyna jest skuteczna wobec szerokiego zakresu bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. Szczególnie ważne dane dotyczą wrażliwości szczepów powszechnie powodujących zakażenia okulistyczne.⁷

Dane dotyczące oporności na netylmycynę, zebrane z badań 767 izolatów bakteryjnych pochodzących z próbek materiału klinicznego z oka, pobranych w siedmiu krajach europejskich (Francja, Niemcy, Włochy, Polska, Słowacja, Hiszpania i Wielka Brytania), wskazują na wysoką skuteczność tego antybiotyku.^{8 9}

Wartości MIC (minimalne stężenie hamujące)

Dane dotyczące wrażliwości poszczególnych patogenów na netylmycynę, przedstawione jako wartości MIC, obrazuje poniższa tabela:

^{10 11}

Szczególną uwagę zwraca wysoka wrażliwość klinicznych izolatów Staphylococcus aureus (100% szczepów wrażliwych) oraz Pseudomonas aeruginosa (100% szczepów wrażliwych), co ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż są to częste patogeny w zakażeniach oka. Również większość szczepów Staphylococcus epidermidis (95,6%) i koagulazo-ujemnych gronkowców (96,5%) pozostaje wrażliwa na ten antybiotyk.¹²

Wartości graniczne wrażliwości (breakpoints)

Kliniczne wartości graniczne MIC dla netylmycyny zostały określone zgodnie z wytycznymi EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing). Należy jednak podkreślić, że definicje wartości granicznych, na podstawie których poszczególne izolowane szczepy określa się jako wrażliwe lub oporne, są przydatne głównie przy przewidywaniu skuteczności klinicznej antybiotyków podawanych ogólnoustrojowo.^{13 14}

W przypadku stosowania miejscowego, kiedy antybiotyk jest podawany w bardzo dużym stężeniu bezpośrednio w miejscu zakażenia, definicje te mogą mieć ograniczone zastosowanie. W przypadku większości izolowanych szczepów, które należałoby zaklasyfikować jako oporne według wartości granicznych przy stosowaniu ogólnoustrojowym, leczenie miejscowe może być nadal skuteczne.^{15 16}

Zmienność geograficzna wrażliwości

Występowanie oporności na netylmycynę, podobnie jak na inne antybiotyki, może różnić się w zależności od obszaru geograficznego oraz zmieniać się w czasie w odniesieniu do wybranych gatunków drobnoustrojów. Z tego powodu wskazane jest uzyskanie lokalnych informacji na temat oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń.^{17 18}

Oporność na antybiotyki aminoglikozydowe może dotyczyć do 50% bakterii z rodzaju Staphylococcus w niektórych krajach europejskich, co należy uwzględnić przy wyborze terapii.^{19 20}

Oporność krzyżowa

Oporność krzyżowa pomiędzy antybiotykami aminoglikozydowymi (takimi jak gentamycyna, tobramycyna i netylmycyna) jest związana ze swoistością enzymów modyfikujących, w szczególności adenylotransferazy (ANT) oraz acetylotransferazy (ACC). Oporność krzyżowa różni się jednak pomiędzy antybiotykami aminoglikozydowymi w zależności od swoistości poszczególnych enzymów modyfikujących.^{21 22}

Mechanizmy oporności

Najczęstszy mechanizm nabytej oporności na aminoglikozydy stanowi inaktywacja antybiotyku przez plazmid i enzymy modyfikujące kodowane przez transpozony. Netylmycyna może jednak zachowywać aktywność wobec niektórych szczepów opornych na inne aminoglikozydy ze względu na różnice w podatności na różne enzymy modyfikujące.^{23 24}

Warto podkreślić, że netylmycyna, w przeciwieństwie do gentamycyny, nie jest podatna na działanie inaktywujące enzymów bakteryjnych odpowiadających za fosforylację i adenylację, co przekłada się na jej skuteczność wobec niektórych szczepów opornych na gentamycynę.²⁵

Zastosowanie kliniczne

Netylmycyna jest szeroko stosowana w okulistyce, zarówno jako monoterapia w preparacie Netenax, jak i w skojarzeniu z kortykosteroidem deksametazonem w preparacie Netaxen. W preparacie złożonym Netaxen, netylmycyna zapewnia ochronę antybakteryjną, podczas gdy deksametazon (kortykosteroid o niezwykle silnym działaniu przeciwzapalnym, 25 razy silniejszym od hydrokortyzonu) odpowiada za działanie przeciwzapalne.²⁶

W preparatach ze złożonym składem netylmycyna jest stosowana w stężeniu 3 mg/ml, co zapewnia wysokie miejscowe stężenie antybiotyku bezpośrednio w miejscu zakażenia, przekraczające wielokrotnie wartości MIC dla wrażliwych drobnoustrojów.^{27 28}