Działania niepożądane
L-fenyloalanina

Działania niepożądane L-fenyloalaniny

L-fenyloalanina jest aminokwasem występującym w różnych preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Aminomel 10E, Aminomel 12,5E, Aminosteril N-Hepa 8%, Vamin 18 Electrolyte-Free oraz Vaminolact. Zawartość L-fenyloalaniny w tych preparatach waha się od 0,88 g/l w Aminosteril N-Hepa 8% do 7,9 g/l w Vamin 18 Electrolyte-Free. Podczas stosowania preparatów zawierających L-fenyloalaninę mogą wystąpić działania niepożądane, które należy monitorować i odpowiednio na nie reagować.¹

Reakcje nadwrażliwości

Jednym z najbardziej istotnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem L-fenyloalaniny oraz innych aminokwasów są reakcje nadwrażliwości. Podczas podawania roztworów aminokwasów, w tym preparatów zawierających L-fenyloalaninę, obserwowano różnego rodzaju reakcje alergiczne – od łagodnych do zagrażających życiu.^{2 3}

Reakcje te mogą przybierać formę reakcji anafilaktycznych objawiających się jako: sinica, wstrząs, niedotlenienie, świst krtaniowy, ucisk w gardle, hiperwentylacja, wymioty, nudności, parestezje w jamie ustnej, ból jamy ustnej i gardła, uogólniony obrzęk, nagłe zaczerwienienie, rumień czy bladość.^{4 5}

Odnotowano również występowanie reakcji rzekomoanafilaktycznych oraz innych objawów nadwrażliwości, takich jak: pokrzywka, ból głowy, tachykardia, kołatanie serca, niedociśnienie, nadciśnienie, przekrwienie, duszność, świszczący oddech, wysypka, świąd, jeżenie się włosów, zimne poty, bóle stawów, bóle mięśni, uczucie pieczenia, ból w klatce piersiowej, dyskomfort w klatce piersiowej, osłabienie, złe samopoczucie, obrzęk obwodowy, gorączka, dreszcze oraz zwiększenie częstości oddechów.^{6 7}

Zaburzenia metaboliczne i wątrobowe

Stosowanie preparatów zawierających L-fenyloalaninę może prowadzić do zaburzeń metabolicznych, z których najczęściej zgłaszana jest hiperkaliemia.^{8 9}

Szczególnie istotne są zaburzenia związane z funkcją wątroby, które mogą być różnorodne. Odnotowano przypadki hiperamonemii, niewydolności wątroby, marskości wątroby, zwłóknienia wątroby, cholestazy, stłuszczenia wątroby, zapalenia pęcherzyka żółciowego oraz kamicy pęcherzyka żółciowego.^{10 11}

Podczas żywienia pozajelitowego, w tym z użyciem preparatów zawierających L-fenyloalaninę, obserwowano przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.^{12 13} Przyczyny tych zaburzeń nie zostały dotychczas w pełni wyjaśnione. Przypuszcza się, że mogą one być wywołane chorobą podstawową pacjenta, a także zależeć od składu i ilości produktów podawanych w żywieniu pozajelitowym.

W badaniach diagnostycznych obserwuje się zwiększenie stężenia bilirubiny oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.^{14 15}

Zaburzenia funkcji nerek

Wśród działań niepożądanych dotyczących funkcji nerek u pacjentów otrzymujących preparaty z L-fenyloalaniną odnotowano azotemię.^{16 17}

Zaburzenia układu oddechowego

Zgłaszano również przypadki zaburzeń oddychania podczas stosowania preparatów zawierających L-fenyloalaninę.^{18 19}

Reakcje w miejscu podania

Podczas podawania preparatów zawierających L-fenyloalaninę mogą wystąpić różnorodne reakcje w miejscu podania, takie jak: zator w miejscu podania infuzji, zapalenie żyły w miejscu podania, ból w miejscu podania, rumień w miejscu podania, zwiększona ciepłota w miejscu podania, obrzęk w miejscu podania oraz stwardnienie w miejscu podania.^{20 21}

Podobnie jak w przypadku innych hipertonicznych roztworów do infuzji, podczas podawania do żył obwodowych może wystąpić zakrzepowe zapalenie żył.^{22 23 24} Ryzyko to może być zmniejszone poprzez jednoczesne podanie w infuzji produktu leczniczego Intralipid.

Zaburzenia układu pokarmowego

Rzadko podczas stosowania preparatów zawierających L-fenyloalaninę mogą wystąpić nudności.^{25 26}

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem L-fenyloalaniny, wraz z ich opisem oraz częstotliwością występowania:

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie preparatów zawierających L-fenyloalaninę wiąże się z pewnymi niebezpieczeństwami, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.²⁷

Reakcje anafilaktyczne i nadwrażliwość

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym ze stosowaniem L-fenyloalaniny są reakcje anafilaktyczne, które mogą mieć gwałtowny przebieg i stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta. Objawy takie jak sinica, wstrząs, niedotlenienie czy obrzęk mogą szybko prowadzić do niewydolności oddechowej i krążeniowej.²⁸

Reakcje nadwrażliwości mogą mieć różne nasilenie, jednak również łagodniejsze objawy powinny być traktowane poważnie, ponieważ mogą szybko się nasilać. Szczególnej uwagi wymagają objawy takie jak duszność, świszczący oddech, pokrzywka oraz objawy ze strony układu krążenia (tachykardia, niedociśnienie, nadciśnienie).²⁹

Uszkodzenie wątroby

Zaburzenia funkcji wątroby związane ze stosowaniem L-fenyloalaniny stanowią znaczące zagrożenie, szczególnie u pacjentów z istniejącymi już chorobami wątroby. Niewydolność wątroby, marskość, zwłóknienie czy cholestaza mogą być konsekwencją długotrwałego żywienia pozajelitowego preparatami zawierającymi L-fenyloalaninę.³⁰

Szczególnie niebezpieczna jest hiperamonemia, która może prowadzić do encefalopatii wątrobowej, manifestującej się zaburzeniami świadomości, drżeniami, śpiączką, a nawet zgonem. Pacjenci z upośledzoną funkcją wątroby są szczególnie podatni na to powikłanie.³¹

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Zakrzepowe zapalenie żył oraz zator w miejscu podania infuzji stanowią poważne powikłania związane z podawaniem roztworów zawierających L-fenyloalaninę, szczególnie do żył obwodowych. Powikłania te mogą prowadzić do miejscowego uszkodzenia naczyń, a w przypadku zatoru – do poważnych zaburzeń krążenia, łącznie z niedokrwieniem tkanek i narządów.^{32 33}

Zaburzenia elektrol-itowe i metaboliczne

Hiperkaliemia związana ze stosowaniem preparatów z L-fenyloalaniną może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania krążenia. Szczególnie narażeni są pacjenci z niewydolnością nerek, którzy mają upośledzoną zdolność do wydalania potasu.³⁴

Azotemia, czyli zwiększone stężenie produktów przemiany białkowej we krwi, może prowadzić do uszkodzenia nerek i innych narządów, szczególnie u pacjentów z istniejącą już niewydolnością nerek.³⁵

Monitorowanie i zapobieganie

Ze względu na potencjalne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi L-fenyloalaniny, konieczne jest regularne monitorowanie pacjentów otrzymujących preparaty zawierające ten aminokwas. Zaleca się systematyczną kontrolę parametrów biochemicznych, w tym aktywności enzymów wątrobowych, stężenia bilirubiny, elektrolitów oraz parametrów nerkowych.^{36 37}

W przypadku podawania preparatów do żył obwodowych, ryzyko zakrzepowego zapalenia żył może być zmniejszone poprzez jednoczesne podanie w infuzji produktu leczniczego Intralipid.^{38 39}