Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ketoprofen

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ketoprofenu

Ketoprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu ze względu na szereg potencjalnych działań niepożądanych i interakcji. Leczenie należy prowadzić przy użyciu najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy okres, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych zarówno z układem pokarmowym, jak i sercowo-naczyniowym.¹²

Ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego

Dane epidemiologiczne sugerują, że stosowanie ketoprofenu, zwłaszcza w dużych dawkach, może wiązać się z większym ryzykiem toksycznego wpływu na przewód pokarmowy w porównaniu z innymi NLPZ.³⁴

Podczas stosowania ketoprofenu istnieje ryzyko wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego, owrzodzenia lub perforacji, które mogą pojawić się w dowolnym momencie leczenia, nawet bez objawów zwiastunowych, a w niektórych przypadkach mogą zakończyć się zgonem.⁵ Ryzyko to jest większe u pacjentów:

• Z chorobą wrzodową w wywiadzie, szczególnie powikłaną krwawieniem lub perforacją⁶
• W podeszłym wieku⁷
• O małej masie ciała⁸
• Stosujących duże dawki NLPZ⁹
• Przyjmujących jednocześnie leki zwiększające ryzyko powikłań żołądkowo-jelitowych, takie jak: doustne kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna), selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy)¹⁰

W przypadku wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego lub owrzodzenia u pacjentów przyjmujących ketoprofen, należy natychmiast przerwać leczenie.¹¹

U pacjentów z powikłaniami ze strony przewodu pokarmowego w wywiadzie, szczególnie w podeszłym wieku, należy monitorować wszelkie nietypowe objawy brzuszne (zwłaszcza krwawienie z przewodu pokarmowego), szczególnie w początkowym okresie leczenia.¹²

U pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie okrężnicy, choroba Leśniowskiego-Crohna) ketoprofen należy stosować ostrożnie ze względu na możliwość zaostrzenia przebiegu tych chorób.¹³

U pacjentów wymagających leczenia małymi dawkami kwasu acetylosalicylowego lub innymi lekami mogącymi zwiększać ryzyko działań niepożądanych w obrębie przewodu pokarmowego, należy rozważyć stosowanie leków osłaniających błonę śluzową (np. mizoprostol lub inhibitory pompy protonowej).¹⁴

Wpływ na układ krążenia i naczynia mózgowe

Z badań klinicznych i danych epidemiologicznych wynika, że stosowanie NLPZ (szczególnie w dużych dawkach i długotrwale) może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia tętniczych incydentów zakrzepowo-zatorowych, takich jak zawał serca lub udar mózgu.¹⁵¹⁶

Szczególna ostrożność jest wymagana podczas leczenia pacjentów z:

• Niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym¹⁷
• Zastoinową niewydolnością serca¹⁸
• Rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca¹⁹
• Chorobą tętnic obwodowych lub chorobą naczyń mózgowych²⁰
• Czynnikami ryzyka chorób układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu)²¹

U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i/lub łagodną do umiarkowanej zastoinową niewydolnością serca należy prowadzić odpowiednią kontrolę i stosować właściwe zalecenia, ponieważ podczas leczenia NLPZ obserwowano zatrzymanie płynów i obrzęki.²²

Zgłaszano zwiększone ryzyko tętniczych zdarzeń zakrzepowych u pacjentów otrzymujących NLPZ inne niż kwas acetylosalicylowy w bólach okołooperacyjnych w przypadku zabiegu pomostowania tętnic wieńcowych (CABG).²³

Zwiększone ryzyko wystąpienia migotania przedsionków było także zgłaszane w związku z leczeniem NLPZ.²⁴²⁵

Reakcje skórne

Bardzo rzadko podczas stosowania ketoprofenu lub innych NLPZ donoszono o ciężkich reakcjach skórnych, czasami kończących się zgonem, takich jak:

• Złuszczające zapalenie skóry²⁶
• Zespół Stevensa-Johnsona²⁷
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka²⁸

Największe ryzyko wystąpienia tych reakcji jest na początku leczenia, w większości przypadków w pierwszym miesiącu terapii. Należy zaprzestać stosowania ketoprofenu w przypadku pojawienia się:

• Wysypki skórnej²⁹
• Uszkodzenia błon śluzowych³⁰
• Innych objawów nadwrażliwości³¹

Podczas stosowania ketoprofenu w postaci żelu lub aerozolu na skórę, istnieje możliwość wystąpienia poważnych skórnych reakcji alergicznych po ekspozycji leczonego obszaru skóry na światło słoneczne oraz po jednoczesnym stosowaniu z oktokrylenem (czynnikiem ochronnym przed światłem słonecznym obecnym w wielu kosmetykach).³²³³

Pacjentów z reakcjami nadwrażliwości na światło słoneczne lub fototoksycznością w wywiadzie, należy dokładnie obserwować podczas podawania ketoprofenu.³⁴³⁵

Podczas stosowania ketoprofenu miejscowo, leczony obszar skóry należy chronić przed dostępem światła słonecznego (dotyczy to także solarium), poprzez noszenie odzieży nawet w przypadku pochmurnej pogody, w trakcie leczenia i przez 2 tygodnie po jego zakończeniu, aby uniknąć ryzyka wystąpienia nadwrażliwości na światło.³⁶³⁷

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Szczególna ostrożność jest wymagana u pacjentów z:

• Niewydolnością serca³⁸
• Marskością wątroby³⁹
• Zespołem nerczycowym⁴⁰
• Przewlekłymi zaburzeniami czynności nerek⁴¹
• Zaburzeniami gospodarki wodnej (np. odwodnienie w wyniku stosowania leków moczopędnych, hipowolemia po zabiegu chirurgicznym)⁴²

W początkowym okresie leczenia u tych pacjentów niezbędne jest szczegółowe monitorowanie wielkości diurezy oraz innych wskaźników czynności nerek. Ketoprofen może zmniejszać przepływ nerkowy poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn, prowadząc do zaburzenia czynności nerek, a w konsekwencji do obrzęków i zwiększenia stężenia azotu pozabiałkowego w surowicy.⁴³

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub z chorobą wątroby w wywiadzie konieczna jest dokładna obserwacja i okresowe oznaczanie aktywności aminotransferaz, szczególnie podczas długotrwałej terapii.⁴⁴ Podczas leczenia ketoprofenem opisywano rzadkie przypadki żółtaczki i zapalenia wątroby.⁴⁵

Może wystąpić hiperkaliemia, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą, niewydolnością nerek i/lub leczonych jednocześnie lekami zwiększającymi stężenie potasu we krwi. Należy monitorować stężenie potasu w tych przypadkach.⁴⁶

Podczas długotrwałego stosowania ketoprofenu należy wykonywać badania morfologii krwi oraz kontrolować wskaźniki czynności wątroby oraz nerek.⁴⁷

Zaburzenia oddychania

U pacjentów z astmą oskrzelową oraz przewlekłym nieżytem nosa, przewlekłym zapaleniem zatok i/lub polipami nosa występuje zwiększone ryzyko alergii na kwas acetylosalicylowy i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Podanie ketoprofenu u tych pacjentów może wywołać napad astmy lub skurcz oskrzeli, szczególnie u osób z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy lub NLPZ.⁴⁸⁴⁹

Maskowanie objawów zakażenia podstawowego

Ketoprofen może maskować objawy zakażenia, co może prowadzić do opóźnionego rozpoczęcia stosowania właściwego leczenia, a przez to pogarszać skutki zakażenia. Zjawisko to zaobserwowano w przypadku pozaszpitalnego bakteryjnego zapalenia płuc i powikłań bakteryjnych ospy wietrznej.⁵⁰

Jeśli ketoprofen stosowany jest z powodu gorączki lub bólu związanych z zakażeniem, zaleca się kontrolowanie przebiegu zakażenia. W warunkach pozaszpitalnych pacjent powinien skonsultować się z lekarzem, jeśli objawy utrzymują się lub nasilają.⁵¹

Wpływ na płodność kobiet

Stosowanie ketoprofenu lub innego leku z grupy NLPZ, może niekorzystnie wpływać na płodność u kobiet i nie jest ono zalecane u kobiet, które planują zajście w ciążę. W przypadku kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub które są poddawane badaniom w związku z niepłodnością, należy rozważyć zakończenie stosowania ketoprofenu lub innego leku z grupy NLPZ.⁵²⁵³

Zaburzenia widzenia

W przypadku wystąpienia zaburzeń widzenia (takich jak niewyraźne widzenie) należy przerwać stosowanie produktu, a pacjenta powinien zbadać lekarz okulista.⁵⁴⁵⁵

Inne ostrzeżenia i środki ostrożności

Należy unikać jednoczesnego stosowania ketoprofenu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ), w tym z selektywnymi inhibitorami cyklooksygenazy-2.⁵⁶

U pacjentek przyjmujących przewlekle ketoprofen opisano przypadki wtórnej niepłodności bez jajeczkowania (wskutek braku pęknięcia pęcherzyka Graafa).⁵⁷

W przypadku stosowania ketoprofenu miejscowo (żel, aerozol), po każdorazowym zastosowaniu produktu ręce należy dokładnie umyć, chyba że to właśnie ręce są miejscem leczonym. Podczas długotrwałego stosowania zaleca się używanie rękawiczek ochronnych.⁵⁸⁵⁹

Nie stosować ketoprofenu pod opatrunki okluzyjne, na błony śluzowe ani w okolicy oczu.⁶⁰

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania postaci miejscowych ketoprofenu

Postaci miejscowe ketoprofenu (żele, aerozole) wymagają dodatkowych środków ostrożności:

• Nie należy stosować pod opatrunki okluzyjne⁶¹
• Nie nakładać na otwarte rany, skaleczenia, uszkodzoną skórę, błony śluzowe ani w okolicy oczu⁶²
• Chronić leczony obszar przed ekspozycją na światło słoneczne i solarium podczas leczenia i przez 2 tygodnie po zakończeniu terapii⁶³
• Po każdorazowym zastosowaniu produktu należy dokładnie umyć ręce (o ile nie są miejscem leczonym)⁶⁴
• Podczas długotrwałego stosowania zaleca się używanie rękawiczek ochronnych⁶⁵
• Przerwać leczenie w przypadku wystąpienia jakichkolwiek reakcji skórnych, w tym po jednoczesnym stosowaniu produktów zawierających oktokrylen⁶⁶

Ostrzeżenia dotyczące szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież

Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania ketoprofenu u dzieci. Nie zaleca się stosowania produktów zawierających ketoprofen u pacjentów poniżej 15 lat.⁶⁷⁶⁸

U niektórych dzieci i młodzieży otrzymujących ketoprofen z lizyną zgłaszano przypadki krwawienia z przewodu pokarmowego (czasami poważne) i owrzodzenia. Z tego powodu produkt leczniczy należy stosować pod ścisłym nadzorem medycznym, a lekarz powinien indywidualnie oceniać schemat leczenia u każdego pacjenta.⁶⁹

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku zwiększa się częstość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem NLPZ, zwłaszcza krwawienia z przewodu pokarmowego i perforacji, które mogą zakończyć się zgonem.⁷⁰

U tych pacjentów leczenie należy rozpoczynać od najmniejszej dostępnej dawki, a także dokładnie monitorować ich stan, zwłaszcza pod kątem krwawienia z przewodu pokarmowego.⁷¹

Toczeń rumieniowaty układowy i mieszana choroba tkanki łącznej

Należy zachować ostrożność podczas stosowania ketoprofenu u pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym (SLE) oraz mieszaną chorobą tkanki łącznej. Istnieje podwyższone ryzyko wystąpienia aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.⁷²