Działania niepożądane
Ketoprofen

Działania niepożądane ketoprofenu – charakterystyka ogólna

Ketoprofen jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) należącym do grupy pochodnych kwasu propionowego. Stosowany jest w leczeniu objawowym chorób zapalnych i zwyrodnieniowych układu kostno-stawowego, a także w terapii bólu różnego pochodzenia. Pomimo skuteczności terapeutycznej, ketoprofen, podobnie jak inne leki z grupy NLPZ, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy uwzględnić podczas planowania i monitorowania terapii.<sup data-drug="Ketonal forte" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane mogą występować z następującą częstością: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (1 <sup data-drug="Febrofen" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane mogą występować z następującą częstością: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (2

Działania niepożądane ketoprofenu różnią się w zależności od drogi podania, dawki, czasu trwania terapii oraz indywidualnych czynników pacjenta, takich jak wiek, współistniejące choroby czy stosowane jednocześnie leki. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych u pacjentów w podeszłym wieku oraz osób z chorobami przewlekłymi.³

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Zgodnie z przyjętymi standardami, częstość występowania działań niepożądanych ketoprofenu klasyfikowana jest następująco:

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Bi-Profenid" data-section="Działania niepożądane" title="Następujące działania niepożądane są wymienione na podstawie klasyfikacji układów i narządów i przy użyciu następującej konwencji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (4

Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią najczęstszą grupę działań niepożądanych ketoprofenu. Obejmują one szerokie spektrum objawów – od łagodnych dolegliwości dyspeptycznych po potencjalnie zagrażające życiu krwawienia i perforacje przewodu pokarmowego.⁵

Najczęstsze objawy żołądkowo-jelitowe

Do najczęściej występujących objawów ze strony przewodu pokarmowego należą:

• Dyspepsja – uczucie dyskomfortu w nadbrzuszu, niestrawność
• Nudności i wymioty
• Bóle brzucha różnego nasilenia
• Wzdęcia
• Zaparcia lub biegunka

⁶

Poważne powikłania żołądkowo-jelitowe

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego obejmują:

• Owrzodzenie żołądka i dwunastnicy
• Krwawienie z przewodu pokarmowego (mogące objawiać się krwawymi wymiotami lub smolistymi stolcami)
• Perforacja przewodu pokarmowego
• Zapalenie błony śluzowej żołądka
• Zaostrzenie zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna
• Zapalenie trzustki

^{7 8}

Ryzyko wystąpienia poważnych powikłań żołądkowo-jelitowych wzrasta wraz z dawką ketoprofenu i czasem trwania leczenia. Ketoprofen podawany doustnie w dawce 200 mg na dobę zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego. Owrzodzenie, krwawienie lub perforacja może wystąpić u 1% pacjentów po upływie 3 do 6 miesięcy leczenia lub u 2-4% pacjentów po roku stosowania NLPZ.⁹

Działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego

Stosowanie ketoprofenu, podobnie jak innych NLPZ, może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego. Część z nich ma charakter bezpośredni, inne są wtórne do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.¹⁰

Zaburzenia ciśnienia krwi i funkcji naczyń

Wśród działań niepożądanych ketoprofenu dotyczących układu naczyniowego występują:

• Nadciśnienie tętnicze
• Rozszerzenie naczyń krwionośnych
• Zapalenie naczyń (w tym leukocytoklastyczne zapalenie naczyń)

¹¹

Zaburzenia czynności serca

Ketoprofen może powodować następujące zaburzenia czynności serca:

• Niewydolność serca
• Migotanie przedsionków
• Kołatanie serca
• Tachykardia

^{12 13}

Ryzyko zdarzeń zatorowo-zakrzepowych

Dane z badań klinicznych i epidemiologicznych wskazują, że stosowanie niektórych NLPZ, szczególnie długotrwale w dużych dawkach, może wiązać się z niewielkim zwiększeniem ryzyka zdarzeń zakrzepowych w obrębie tętnic, takich jak:

• Zawał mięśnia sercowego
• Udar mózgu

¹⁴

Należy jednak zaznaczyć, że brak wystarczających danych, aby jednoznacznie określić takie ryzyko w przypadku ketoprofenu.¹⁵

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego

Ketoprofen może wywoływać szereg działań niepożądanych związanych z ośrodkowym i obwodowym układem nerwowym.¹⁶

Objawy subiektywne

Najczęściej zgłaszane dolegliwości subiektywne to:

• Bóle głowy
• Zawroty głowy (pochodzenia ośrodkowego i obwodowego)
• Senność
• Uczucie zmęczenia
• Astenia (osłabienie)
• Parestezje (zaburzenia czucia)

¹⁷

Poważne zaburzenia neurologiczne

Rzadziej występujące, ale poważniejsze zaburzenia neurologiczne obejmują:

• Jałowe zapalenie opon mózgowych (zwłaszcza u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi)
• Drgawki
• Zaburzenia smaku
• Omdlenia
• Dyskineza (zaburzenia ruchowe)

^{18 19}

Zaburzenia psychiczne

Ketoprofen może również wywoływać zaburzenia psychiczne, takie jak:

• Depresja
• Zaburzenia nastroju
• Stan splątania
• Halucynacje
• Bezsenność

^{20 21}

Działania niepożądane dotyczące układu oddechowego

Ketoprofen może powodować różne działania niepożądane związane z układem oddechowym, szczególnie u pacjentów z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne NLPZ.²²

Objawy ze strony dróg oddechowych

Do najczęstszych działań niepożądanych związanych z układem oddechowym należą:

• Skurcz oskrzeli
• Duszność
• Napady astmy
• Zapalenie błony śluzowej nosa
• Obrzęk krtani

^{23 24}

Szczególnie niebezpiecznym, choć rzadkim powikłaniem, może być ostra niewydolność oddechowa. Odnotowano pojedynczy przypadek zakończony zgonem u pacjenta z astmą oskrzelową i nadwrażliwością na aspirynę.²⁵

Działania niepożądane dotyczące układu moczowego

Ketoprofen może wpływać niekorzystnie na czynność nerek, szczególnie u pacjentów z istniejącymi wcześniej zaburzeniami, u osób odwodnionych oraz w podeszłym wieku.²⁶

Zaburzenia czynności nerek

Działania niepożądane dotyczące nerek obejmują:

• Ostra niewydolność nerek (szczególnie u osób z istniejącymi wcześniej zaburzeniami)
• Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek
• Zespół nerczycowy
• Zatrzymanie wody i sodu z możliwością wystąpienia obrzęków
• Hiperkaliemia (nadmiar potasu we krwi)
• Nieprawidłowe wyniki badań czynności nerek

²⁷

W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić również:

• Ostra martwica cewek nerkowych
• Martwica brodawek nerkowych
• Kłębuszkowe zapalenie nerek

²⁸

Działania niepożądane dotyczące skóry i tkanki podskórnej

Ketoprofen może powodować szereg reakcji skórnych, od łagodnych po potencjalnie zagrażające życiu.²⁹

Łagodne reakcje skórne

Częściej występujące, łagodniejsze reakcje skórne obejmują:

• Wysypka (różnego rodzaju)
• Świąd
• Zaczerwienienie (rumień)
• Wyprysk
• Uczucie pieczenia skóry

³⁰

Ciężkie reakcje skórne

Rzadziej występujące, ale poważne reakcje skórne to:

• Nadwrażliwość na światło (fotosensytywność)
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy
• Łysienie
• Reakcje pęcherzowe, w tym:
  • Zespół Stevensa-Johnsona
  • Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella)
• Ostra uogólniona osutka krostkowa
• Kontaktowe zapalenie skóry

³¹

Działania niepożądane dotyczące układu krwiotwórczego

Ketoprofen może powodować zaburzenia hematologiczne, które choć występują rzadko, mogą być poważne.³²

Zaburzenia morfologii krwi

Do najważniejszych działań niepożądanych dotyczących układu krwiotwórczego należą:

• Niedokrwistość (różnego typu):
  • Niedokrwistość pokrwotoczna
  • Niedokrwistość hemolityczna
• Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek)
• Agranulocytoza (ciężki niedobór neutrofilów)
• Trombocytopenia (małopłytkowość)
• Zahamowanie czynności szpiku kostnego

³³

Ketoprofen w dużych dawkach może hamować agregację płytek krwi, wydłużając czas krwawienia oraz powodując krwawienie z nosa i skłonność do powstawania siniaków.³⁴

Działania niepożądane dotyczące układu immunologicznego

Ketoprofen może wywoływać różne reakcje z zakresu nadwrażliwości, od łagodnych po zagrażające życiu.³⁵

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje alergiczne związane z ketoprofenem obejmują:

• Reakcje skórne (opisane wcześniej)
• Reakcje anafilaktyczne (w tym wstrząs anafilaktyczny)
• Obrzęk naczynioruchowy
• Skurcz oskrzeli i napady astmy (zwłaszcza u pacjentów z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne NLPZ)

^{36 37}

Działania niepożądane dotyczące wątroby i dróg żółciowych

Ketoprofen może wywierać niekorzystny wpływ na wątrobę, powodując zaburzenia jej funkcji.³⁸

Zaburzenia funkcji wątroby

Działania niepożądane dotyczące wątroby i dróg żółciowych obejmują:

• Zapalenie wątroby
• Zwiększenie aktywności aminotransferaz (ALT, AST)
• Zwiększenie stężenia bilirubiny w surowicy
• Żółtaczka

³⁹

W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić ciężkie zaburzenia czynności wątroby z żółtaczką i stanem zapalnym.⁴⁰

Działania niepożądane dotyczące narządów zmysłów

Ketoprofen może wpływać na narządy zmysłów, powodując różne zaburzenia funkcji wzroku i słuchu.⁴¹

Zaburzenia wzroku

• Niewyraźne widzenie
• Inne zaburzenia widzenia
• Obrzęk okołooczodołowy

⁴²

Zaburzenia słuchu

• Szumy uszne (tinnitus)
• Zawroty głowy pochodzenia błędnikowego

^{43 44}

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych ketoprofenu

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane ketoprofenu z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz klasyfikacji według układów i narządów.

Szczególne grupy pacjentów i ryzyko działań niepożądanych

Niektóre grupy pacjentów są szczególnie narażone na wystąpienie działań niepożądanych ketoprofenu.⁴⁵

Pacjenci w podeszłym wieku

Osoby w podeszłym wieku są szczególnie narażone na wystąpienie działań niepożądanych ketoprofenu, zwłaszcza:

• Powikłań żołądkowo-jelitowych (krwawienia, perforacje)
• Zaburzeń czynności nerek
• Zaburzeń sercowo-naczyniowych

⁴⁶

Pacjenci z chorobami współistniejącymi

Podwyższone ryzyko działań niepożądanych występuje również u pacjentów z:

• Wcześniejszymi zaburzeniami czynności nerek
• Chorobami autoimmunologicznymi (np. toczeń rumieniowaty układowy) – zwiększone ryzyko jałowego zapalenia opon mózgowych
• Nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne NLPZ – zwiększone ryzyko reakcji astmatycznych i skórnych
• Chorobami zapalnymi jelit (zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) – ryzyko zaostrzenia

^{47 48}

Pacjenci odwodnieni

Odwodnienie znacząco zwiększa ryzyko ostrej niewydolności nerek u pacjentów przyjmujących ketoprofen.⁴⁹

Podsumowanie i wskazówki praktyczne

Ketoprofen może wywoływać liczne działania niepożądane dotyczące różnych układów i narządów. Znajomość tych działań pozwala na odpowiednie monitorowanie leczenia i szybkie reagowanie w przypadku ich wystąpienia.⁵⁰

Do najważniejszych zasad minimalizacji ryzyka działań niepożądanych należą:

• Stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy czas
• Szczególna ostrożność u pacjentów w podeszłym wieku
• Monitorowanie funkcji nerek i wątroby podczas długotrwałej terapii
• Unikanie stosowania u pacjentów z chorobą wrzodową w aktywnej fazie
• Ostrożność u pacjentów z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne NLPZ

⁵¹

W przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak krwawienie z przewodu pokarmowego, ciężkie reakcje skórne, objawy niewydolności nerek czy reakcje anafilaktyczne, należy natychmiast przerwać leczenie i wdrożyć odpowiednie postępowanie medyczne.⁵²