Właściwości farmakokinetyczne
Jopromid

Właściwości farmakokinetyczne jopromidu

Jopromid, substancja czynna zawarta w produktach Ultravist 300 (623,40 mg/ml) i Ultravist 370 (768,86 mg/ml), wykazuje charakterystyczne zachowanie w organizmie, podobne do innych wysoko hydrofilowych, biologicznie obojętnych związków wydalanych z moczem, takich jak mannitol czy inulina. ^{1 2}

Właściwości fizykochemiczne

Przed omówieniem farmakokinetyki warto zauważyć kluczowe właściwości fizykochemiczne jopromidu w różnych stężeniach:

^{3 4}

Wchłanianie i dystrybucja

Po podaniu dożylnym stężenie jopromidu w osoczu ulega szybkiemu obniżeniu, co jest następstwem dystrybucji w przestrzeni pozakomórkowej oraz późniejszego procesu eliminacji. Całkowita objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 16 litrów, co odpowiada w przybliżeniu objętości przestrzeni zewnątrzkomórkowej organizmu. ^{5 6}

Istotną cechą farmakokinetyczną jopromidu jest znikomy stopień wiązania z białkami osocza, wynoszący zaledwie około 1%. Badania nie wykazały, aby substancja ta przenikała w niezmienionej postaci przez barierę krew-mózg. Badania na modelach zwierzęcych wykazały natomiast niewielkie przenikanie jopromidu przez łożysko, gdzie ≤0,3% podanej dawki wykryto w płodach króliczych. ^{7 8}

W przypadku podania jopromidu do dróg żółciowych i/lub przewodu trzustkowego podczas endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW), substancja jest wchłaniana do krążenia systemowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w okresie od 1 do 4 godzin po podaniu. Warto podkreślić, że maksymalne stężenie jodu w surowicy po podaniu średniej dawki wynoszącej około 7,3 g jodu było około 40-krotnie niższe niż maksymalne stężenie osiągane po zastosowaniu odpowiednich dawek dożylnych. ^{9 10}

Metabolizm

Jopromid nie podlega procesom biotransformacji w organizmie człowieka, co oznacza, że nie jest metabolizowany. ^{11 12}

Eliminacja

Okres półtrwania eliminacji jopromidu u pacjentów z prawidłową funkcją nerek wynosi około 2 godzin i pozostaje niezależny od zastosowanej dawki. ^{13 14}

W zakresie badanych dawek, średni całkowity klirens jopromidu wynosi do 106 ± 12 ml/min i wykazuje zbliżoną wartość do klirensu nerkowego, który wynosi 102 ± 15 ml/min. Ta zbieżność wartości wskazuje jednoznacznie, że wydalanie jopromidu następuje wyłącznie za pośrednictwem nerek. Z danych wynika, że jedynie niewielka ilość, około 2% podanej dawki, jest wydalana z kałem w ciągu 3 dni od podania. ^{15 16}

Po podaniu dożylnym około 60% dawki jopromidu jest wydalane z moczem w ciągu pierwszych 3 godzin. W dłuższym okresie obserwacji, po 12 godzinach od podania, odzyskiwane jest ≥ 93% podanej dawki. Proces wydalania jopromidu kończy się zasadniczo po 24 godzinach od podania. ^{17 18}

W przypadku podania jopromidu do dróg żółciowych i/lub przewodu trzustkowego podczas ERCP (endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej), stężenie jodu w surowicy powraca do wartości wyjściowych (sprzed podania) w ciągu 7 dni. ^{19 20}

Liniowość farmakokinetyki

Parametry farmakokinetyczne jopromidu u ludzi wykazują zależności od podanej dawki. Wskaźniki takie jak maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) czy pole pod krzywą stężenia w czasie (AUC) zmieniają się proporcjonalnie do dawki, natomiast inne parametry, takie jak objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym (Vss) czy okres półtrwania (t1/2), pozostają niezależne od zastosowanej dawki. ^{21 22}

Farmakokinetyka u szczególnych grup pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w średnim wieku (49-64 lat) oraz u osób w podeszłym wieku (65-70 lat), bez współistniejącej istotnej niewydolności nerek, całkowity klirens osoczowy jopromidu wykazuje nieznacznie niższe wartości w porównaniu z młodymi, zdrowymi osobami. Dla osób w średnim wieku klirens wynosi od 74 do 114 ml/min (średnio 102 ml/min), dla osób w wieku podeszłym od 72 do 110 ml/min (średnio 89 ml/min), natomiast u młodych, zdrowych ochotników wartości te mieszczą się w zakresie od 88 do 138 ml/min (średnio 106 ml/min). ^{23 24}

Okresy półtrwania eliminacji u pacjentów w średnim wieku wynoszą od 1,9 do 2,9 godziny, a u osób w podeszłym wieku od 1,5 do 2,7 godziny. W porównaniu z młodymi, zdrowymi ochotnikami, u których wartości te mieszczą się w przedziale od 1,4 do 2,1 godziny, okres półtrwania w fazie końcowej pozostaje zbliżony we wszystkich grupach wiekowych. Obserwowane niewielkie różnice w farmakokinetyce jopromidu u osób starszych można przypisać fizjologicznemu obniżeniu filtracji kłębuszkowej, postępującemu wraz z wiekiem. ^{25 26}

Populacja pediatryczna

Nie przeprowadzono dotychczas badań oceniających farmakokinetykę jopromidu u dzieci i młodzieży. ^{27 28}

Pacjenci z niewydolnością nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek obserwuje się wydłużenie okresu półtrwania jopromidu w osoczu, które jest proporcjonalne do stopnia obniżenia filtracji kłębuszkowej. U pacjentów z łagodną i umiarkowaną niewydolnością nerek (80 > CLCR > 30 ml/min/1,73 m²) klirens osoczowy ulega obniżeniu do 49,4 ml/min/1,73 m² (CV = 53%). U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, niezależnie od konieczności stosowania dializ (CLCR = 30-10 ml/min/1,73 m²), wartość klirensu spada jeszcze wyraźniej, do poziomu 18,1 ml/min/1,73 m² (CV = 30%). ^{CLCR > 30 ml/min/1,73 m2), a u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek – do 18,1 ml/min/1,73 m2 (CV = 30%), niezależnie od dializ (CLCR = 30 – 10 ml/min/1,73 m2).”>29 CLCR > 30 ml/min/1,73 m2), a u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek – do 18,1 ml/min/1,73 m2 (CV = 30%), niezależnie od dializ (CLCR = 30 – 10 ml/min/1,73 m2).”>30}

Średni okres półtrwania w fazie końcowej ulega wyraźnemu wydłużeniu w zależności od stopnia niewydolności nerek. U pacjentów z łagodną i umiarkowaną niewydolnością (80 ≥ CLCR > 30 ml/min/1,73 m²) wartość ta wynosi 6,1 godziny (CV = 43%), natomiast u pacjentów z ciężką niewydolnością, niezależnie od stosowania dializ (CLCR = 30-10 ml/min/1,73 m²), okres ten wydłuża się do 11,6 godziny (CV = 49%). ^{30 ml/min/1,73 m2) oraz 11,6 godziny (CV = 49%) u pacjentów z ciężką niewydolnością, niezależnie od dializ (CLCR = 30 – 10 ml/min/1,73 m2).”>31 30 ml/min/1,73 m2) oraz 11,6 godziny (CV = 49%) u pacjentów z ciężką niewydolnością, niezależnie od dializ (CLCR = 30 – 10 ml/min/1,73 m2).”>32}

Obserwuje się również istotne zmniejszenie ilości jopromidu odzyskanego w moczu u pacjentów z niewydolnością nerek. W ciągu 6 godzin po podaniu dawki odzyskiwano 38% substancji u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością oraz zaledwie 26% u pacjentów z ciężką niewydolnością, w porównaniu z ponad 83% u zdrowych ochotników. W dłuższym okresie, po 24 godzinach od podania, odzysk wynosił 60% u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością oraz 51% u pacjentów z ciężką niewydolnością, podczas gdy u zdrowych ochotników wartość ta osiągała ponad 95%. ^{33 34}

Jopromid może być skutecznie usuwany z organizmu za pomocą hemodializy. Podczas 3-godzinnej sesji dializacyjnej możliwe jest usunięcie około 60% dawki jopromidu. ^{35 36}

Pacjenci z niewydolnością wątroby

Zaburzenia czynności wątroby nie wpływają na proces eliminacji jopromidu z organizmu. Wynika to z faktu, że substancja ta nie podlega metabolizmowi wątrobowemu, a jedynie niewielka ilość (2% przyjętej dawki) jest wydalana z kałem. ^{37 38}