Właściwości farmakodynamiczne
Jemioła

Właściwości farmakodynamiczne jemioły (Viscum album L.)

Jemioła (Viscum album L.) jest składnikiem aktywnym stosowanym w tradycyjnych produktach leczniczych, których skuteczność i bezpieczeństwo opierają się na danych bibliograficznych oraz długoletnim doświadczeniu klinicznym. Występuje w formie wyciągów ze świeżego ziela jemioły, które stanowią składnik preparatów takich jak Cravisol czy Intractum Visci Phytopharm.¹

Mechanizm działania hipotensyjnego

Mechanizm działania hipotensyjnego wyciągów z jemioły nie został w pełni wyjaśniony. Na podstawie dotychczasowych badań farmakologicznych sugeruje się, że efekt obniżenia ciśnienia tętniczego krwi wiąże się przede wszystkim z bezpośrednim oddziaływaniem substancji aktywnych na śródbłonek i/lub mięśniówkę naczyń krwionośnych, przy czym nie wykazano wpływu na mięsień sercowy.²

Badania farmakologiczne jemioły

Badania farmakologiczne prowadzone w latach 1989-1999 przez zespół Bobkiewicza wykazały, że etanolowy wyciąg ze świeżego ziela jemioły (Intractum Visci Phytopharm) charakteryzuje się niską toksycznością oraz niską aktywnością u zwierząt normotensyjnych. Istotne jest natomiast działanie preparatu u zwierząt z nadciśnieniem naczyniowo-nerkowym.³

U szczurów hipertensyjnych z nadciśnieniem naczyń nerkowych, po 4-tygodniowym podaniu dootrzewnowym lub dożołądkowym preparatu jemioły, obserwowano istotne obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Wykazano również, że chroniczne podanie dożołądkowe wyciągu z jemioły (w dawce 0,08 lub 1,7 ml/kg m.c.) wywiera wpływ normotensyjny na rozwijające się u szczurów nadciśnienie naczynionerkowe przy stosowaniu przez okres 28 dni.⁴

Badania bezpieczeństwa i skuteczności

Badania farmakologiczne z 2000 roku (Bobkiewicz i wsp.) przeprowadzone w Katedrze i Zakładzie Farmakologii AM w Poznaniu potwierdziły, że wyciąg z jemioły jest bezpiecznym środkiem, szczególnie w dawce 1/100 LD50. Wyniki sugerują możliwość jego pomocniczego zastosowania w terapii umiarkowanego nadciśnienia samoistnego.⁵

Efekt hipotensyjny jest osiągany już po 7 dniach stosowania preparatu i utrzymuje się przez cały okres podawania leku w przypadku dawki równej 1/10 LD50 (1,7 ml/kg). Dane toksykologiczne dla substancji czynnej wskazują na brak działania toksycznego.⁶

Ograniczenia danych klinicznych

Należy podkreślić, że dotychczasowe dane dotyczące działania hipotensyjnego ziela jemioły opierają się głównie na wynikach badań przeprowadzonych na modelach zwierzęcych. Brakuje kompleksowych danych klinicznych z badań prowadzonych z udziałem ludzi, co stanowi istotne ograniczenie w pełnej ocenie skuteczności preparatów zawierających jemiołę w warunkach klinicznych.⁷

Składniki aktywne jemioły w preparatach leczniczych

W dostępnych produktach leczniczych jemioła występuje w postaci wyciągów etanolowych ze świeżego ziela. W preparacie Cravisol zawartość wyciągu ze świeżego ziela jemioły (Viscum album L.) wynosi 13,88 g/100 ml (stosunek 1:1), przy czym jako rozpuszczalnik ekstrakcyjny stosowany jest etanol 96% (V/V).⁸

Z kolei w preparacie Intractum Visci Phytopharm, w 100 ml płynu znajduje się 100 ml etanolowego wyciągu ze świeżego ziela jemioły (Visci herbae recentis intractum) w stosunku 1:1, przy zastosowaniu etanolu 96% V/V jako rozpuszczalnika ekstrakcyjnego.⁹

W obu przypadkach zawartość etanolu w gotowym produkcie leczniczym wynosi 52-62% (V/V), co jest istotną informacją z punktu widzenia stosowania klinicznego, szczególnie u pacjentów z przeciwwskazaniami do przyjmowania alkoholu.^{10 11}

Znaczenie kliniczne preparatów jemioły

Mimo ograniczonych danych klinicznych, długoletnie doświadczenie w stosowaniu preparatów zawierających wyciągi z jemioły wskazuje na ich potencjalną użyteczność jako środków wspomagających w terapii łagodnego i umiarkowanego nadciśnienia tętniczego. Należy jednak podkreślić, że ich skuteczność i bezpieczeństwo opierają się głównie na danych bibliograficznych oraz tradycji stosowania, a nie na randomizowanych badaniach klinicznych zgodnych z obecnymi standardami medycyny opartej na dowodach.¹²