Przeciwwskazania stosowania
Heparyna sodowa

Przeciwwskazania stosowania heparyny sodowej

Heparyna sodowa jest substancją czynną występującą w wielu preparatach miejscowych w postaci żeli i kremów, stosowanych głównie w leczeniu schorzeń żylnych. Pomimo szerokiego zastosowania i względnego bezpieczeństwa stosowania, istnieje szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić przed zaleceniem pacjentowi preparatów zawierających tę substancję. Poniżej omówiono szczegółowo wszystkie przeciwwskazania związane ze stosowaniem preparatów zawierających heparynę sodową.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z heparyną sodową jest nadwrażliwość na substancję czynną lub jakikolwiek inny składnik preparatu. Dotyczy to wszystkich dostępnych na rynku produktów leczniczych zawierających heparynę sodową.^{3 4}

W przypadku produktu Heparinum GSK, przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z nadwrażliwością nie tylko na heparynę sodową, ale również na heparynoidy.⁵

Nadwrażliwość na substancje pomocnicze

Wiele preparatów z heparyną sodową zawiera parabeny (parahydroksybenzoesan metylu i parahydroksybenzoesan propylu) jako substancje konserwujące. U osób z alergią na parabeny stosowanie takich produktów jest przeciwwskazane.^{6 7 8}

Przykładowe produkty zawierające parabeny, których nie należy stosować u osób z alergią na te substancje to:

• Heparin-Hasco i Heparin-Hasco Forte – zawierają parahydroksybenzoesan metylu i propylu⁹
• Fortiven Gel – zawiera parahydroksybenzoesan metylu i propylu¹⁰
• Heparizen 1000 – zawiera metylu parahydroksybenzoesan (E 218) i propylu parahydroksybenzoesan (E 216)¹¹
• Lioton 1000 – zawiera metylu 4-hydroksybenzoesan i propylu 4-hydroksybenzoesan¹²

Uszkodzenia skóry i zakażenie zmian skórnych

Preparaty z heparyną sodową mają ograniczenie dotyczące stosowania na uszkodzonej skórze. Przeciwwskazane jest ich stosowanie w następujących przypadkach:^{13 14}

• Otwarte, krwawiące i sączące się rany¹⁵
• Błony śluzowe i okolice oczu¹⁶
• Zmiany skórne niewiadomego pochodzenia¹⁷
• Zakażona skóra¹⁸

W przypadku produktu Heparinum GSK, producent dodatkowo zwraca uwagę, że ze względu na zawartość alkoholu, nie należy nakładać kremu na otwarte rany ani błony śluzowe i w okolicach oczu. Ponadto przeciwwskazane jest przyjmowanie produktu doustnie.¹⁹

W przypadku produktu Savarix, który oprócz heparyny sodowej zawiera również wyciąg z kasztanowca oraz benzokainę, nie należy stosować na otwarte rany, zmiany skórne niewiadomego pochodzenia oraz na zakażenia ropne skóry, błony śluzowe, w okolicy oczu, nosa i ust, obszary skóry poddane napromienieniu w radioterapii, w przypadku krwawienia.²⁰

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia

W przypadku produktu Lipohep, który zawiera wyższą dawkę heparyny sodowej (2400 j.m./g), przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów ze skłonnością do krwawień i trombocytopenii.²¹

Dzieci

Niektóre preparaty zawierające heparynę sodową mają ograniczenia wiekowe:

• Lipohep – nie należy stosować u dzieci do 11 lat²²
• Savarix – ze względu na zawartość benzokainy nie należy stosować u dzieci poniżej 12 lat²³

Inne ograniczenia stosowania

Produkt Lipohep, oprócz wymienionych wcześniej przeciwwskazań, nie powinien być stosowany na duże powierzchnie skóry.²⁴

Tabela przeciwwskazań dla poszczególnych preparatów

Wnioski dla praktyki klinicznej

Przy zalecaniu preparatów z heparyną sodową należy dokładnie zebrać wywiad dotyczący potencjalnych przeciwwskazań, szczególnie w zakresie nadwrażliwości na heparynę i substancje pomocnicze, zwłaszcza parabeny. Istotna jest ocena stanu skóry w miejscu planowanej aplikacji – preparaty z heparyną nie powinny być stosowane na uszkodzoną, zakażoną skórę, otwarte rany czy błony śluzowe.^{25 26}

Należy zwrócić szczególną uwagę na ograniczenia wiekowe przy niektórych preparatach. Preparaty Lipohep i Savarix mają ograniczenia dotyczące stosowania u dzieci odpowiednio poniżej 11 i 12 lat.^{27 28}

U pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia i trombocytopenią należy zachować szczególną ostrożność, a w przypadku produktu Lipohep stosowanie jest przeciwwskazane.²⁹

Wybór odpowiedniego preparatu powinien uwzględniać nie tylko stężenie heparyny sodowej, ale również zawartość substancji pomocniczych, które mogą stanowić przeciwwskazanie u konkretnego pacjenta (np. parabeny, alkohol).^{30 31}