Działania niepożądane
Foskarnet

Działania niepożądane foskarnetu

Foskarnet sodowy sześciowodny (Foscarnet sodium hexahydrate Tillomed) stosowany w postaci roztworu do infuzji jest substancją aktywną o szerokim spektrum działań niepożądanych. Należy mieć na uwadze, że większość pacjentów otrzymujących ten produkt leczniczy charakteryzuje się poważnie obniżoną odpornością oraz cierpi z powodu poważnych infekcji wirusowych. Stan fizyczny pacjenta, nasilenie choroby podstawowej, współistniejące infekcje oraz jednoczesne terapie w znaczącym stopniu przyczyniają się do obserwowanych działań niepożądanych podczas stosowania produktu.¹

Warto podkreślić, że częstość występowania niektórych działań niepożądanych może być mniejsza, jeśli przestrzegane są aktualne zalecenia dotyczące nawadniania i kontrolowania równowagi elektrolitowej, które w początkowych badaniach klinicznych nie były konsekwentnie stosowane.²

Zaburzenia hematologiczne i immunologiczne

Podczas stosowania foskarnetu sodowego sześciowodnego bardzo często obserwuje się zaburzenia w składzie morfologicznym krwi obwodowej. Do najczęstszych należą granulocytopenia i niedokrwistość. Często występują również: leukopenia, trombocytopenia i neutropenia, a niezbyt często może rozwinąć się pancytopenia.³

W zakresie zaburzeń układu immunologicznego często dochodzi do posocznicy. Odnotowano również przypadki nadwrażliwości (w tym reakcje anafilaktyczne) oraz reakcje anafilaktoidalne, jednak ich częstość występowania jest nieznana.⁴

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Foskarnet sodowy sześciowodny powoduje bardzo często zaburzenia elektrolitowe, w tym hipokaliemię, hipomagnezemię i hipokalcemię. Obserwuje się również zmniejszony apetyt. Często występują: hiperfosfatemia, hiponatremia, hipofosfatemia, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej we krwi, zwiększenie aktywności dehydrogenazy mleczanowej we krwi, hiperkalcemia i odwodnienie. Niezbyt często może rozwinąć się kwasica, a z nieznaną częstością hipernatremia.⁵

Z zaburzeń endokrynologicznych odnotowano przypadki moczówki prostej, jednak częstość jej występowania jest nieznana.⁶

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Foskarnet bardzo często wywołuje zawroty głowy, ból głowy i parestezje. Często obserwuje się również nieprawidłową koordynację, drgawki, niedoczulicę, mimowolne skurcze mięśni, neuropatię obwodową i drżenie. Encefalopatia występuje z nieznaną częstotliwością.⁷

W obszarze zaburzeń psychicznych często występują: agresja, lęk, pobudzenie, stan dezorientacji, depresja i nerwowość.⁸

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Podczas leczenia foskarnetem często obserwuje się kołatanie serca i tachykardię. Z nieznaną częstością mogą wystąpić: wydłużenie odstępu QT w elektrokardiogramie, arytmie komorowe oraz torsade de pointes.⁹

W zakresie zaburzeń naczyniowych często występują: nadciśnienie, niedociśnienie oraz zakrzepowe zapalenie żył, które obserwowano po infuzji nierozcieńczonego roztworu foskarnetu sodowego sześciowodnego.¹⁰

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Do bardzo częstych zaburzeń żołądkowo-jelitowych należą: biegunka, nudności i wymioty. Często odnotowuje się: ból brzucha, zaparcia, niestrawność, zapalenie trzustki oraz krwawienie z przewodu pokarmowego. Z nieznaną częstością może wystąpić owrzodzenie przełyku.¹¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często obserwuje się zaburzenia czynności wątroby podczas stosowania foskarnetu sodowego sześciowodnego.¹²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Bardzo często występuje wysypka, a często świąd. Niezbyt często obserwuje się pokrzywkę i obrzęk naczynioruchowy. Z nieznaną częstością mogą wystąpić ciężkie reakcje skórne, takie jak: rumień wielopostaciowy, toksyczna nekroliza naskórka oraz zespół Stevensa-Johnsona. W większości przypadków pacjenci przyjmowali jednocześnie inne leki, które wiązały się z toksyczną martwicą naskórka lub zespołem Stevensa-Johnsona.¹³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Bóle mięśni są często występującym działaniem niepożądanym. Z nieznaną częstością mogą wystąpić: osłabienie mięśni, miopatia, zapalenie mięśni oraz rabdomioliza.¹⁴

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Często odnotowuje się zaburzenia czynności nerek, ostrą niewydolność nerek, bolesne oddawanie moczu, wielomocz oraz białkomocz. Niezbyt często występują: choroba kanalików nerkowych, kłębuszkowe zapalenie nerek oraz zespół nerczycowy. Z nieznaną częstością mogą wystąpić: ból nerek, kwasica kanalików nerkowych, martwica kanalików nerkowych, ostra martwica kanalików nerkowych, nefropatia krystaliczna oraz krwiomocz.¹⁵

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Często obserwuje się dyskomfort i owrzodzenia narządów płciowych. Foskarnet sodowy sześciowodny jest wydalany w dużych stężeniach z moczem i może powodować znaczne podrażnienie i owrzodzenie okolicy narządów płciowych, zwłaszcza po długotrwałej terapii.¹⁶

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Bardzo często występują: astenia, dreszcze, zmęczenie i gorączka. Często odnotowuje się: złe samopoczucie, obrzęk, ból w klatce piersiowej, ból w miejscu wstrzyknięcia oraz zapalenie w miejscu wstrzyknięcia. Zgłaszano przemijający ból w klatce piersiowej jako część reakcji na wlew foskarnetu sodowego sześciowodnego. Z nieznaną częstością może wystąpić wynaczynienie.¹⁷

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Bardzo często obserwuje się zwiększone stężenie kreatyniny we krwi i zmniejszone stężenie hemoglobiny. Często występują: zmniejszony klirens nerkowy kreatyniny, nieprawidłowy elektrokardiogram, zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy, zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej, zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej oraz zwiększenie aktywności lipazy. Niezbyt często odnotowuje się zwiększenie aktywności amylazy i zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej we krwi.¹⁸

Tabela działań niepożądanych foskarnetu

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia elektrolitowe

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem foskarnetu sodowego sześciowodnego są zaburzenia równowagi elektrolitowej. Hipokaliemia, hipokalcemia oraz hipomagnezemia występują bardzo często i mogą prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych, w tym zaburzeń rytmu serca i drgawek. Kontrola stężenia elektrolitów oraz prawidłowe nawadnianie pacjenta są kluczowe dla zmniejszenia ryzyka tych działań niepożądanych.¹⁹

Nefrotoksyczność

Foskarnet wykazuje znaczące działanie nefrotoksyczne. Zaburzenia czynności nerek, w tym ostra niewydolność nerek, choroba kanalików nerkowych, martwica kanalików nerkowych, nefropatia krystaliczna oraz inne zaburzenia nerek stanowią poważne zagrożenie dla pacjenta. Odpowiednie monitorowanie funkcji nerek przed i w trakcie leczenia jest niezbędne dla wczesnego wykrycia pogorszenia ich czynności.²⁰

Ciężkie reakcje skórne

Stosowanie foskarnetu wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkich reakcji skórnych, takich jak rumień wielopostaciowy, toksyczna nekroliza naskórka oraz zespół Stevensa-Johnsona. Choć ich częstość występowania jest nieznana, są to stany zagrażające życiu, wymagające natychmiastowego odstawienia leku i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Należy pamiętać, że w większości przypadków pacjenci przyjmowali jednocześnie inne leki, które również wiążą się z ryzykiem wystąpienia tych poważnych reakcji skórnych.²¹

Zaburzenia rytmu serca

Foskarnet może powodować wydłużenie odstępu QT w elektrokardiogramie, arytmię komorową oraz torsade de pointes, które są poważnymi zaburzeniami rytmu serca mogącymi prowadzić do nagłego zgonu sercowego. Ryzyko to jest szczególnie wysokie u pacjentów z współistniejącymi zaburzeniami elektrolitowymi, zwłaszcza hipokaliemią i hipomagnezemią.²²

Podrażnienia narządów płciowych

Ze względu na wysokie stężenie foskarnetu sodowego sześciowodnego w moczu, substancja może powodować znaczne podrażnienie i owrzodzenie okolicy narządów płciowych, szczególnie po długotrwałej terapii. Problemy te mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjenta i być przyczyną dyskomfortu oraz bólu.²³

Zaburzenia neurologiczne

Często obserwowane podczas stosowania foskarnetu są zaburzenia neurologiczne, takie jak parestezje, drgawki, neuropatia obwodowa, które mogą istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta. W rzadkich przypadkach może rozwinąć się encefalopatia. Pacjent powinien być monitorowany pod kątem wystąpienia tych objawów, a w razie ich pojawienia się należy rozważyć modyfikację dawki lub odstawienie leku.²⁴

Mielosupresja

Hamowanie czynności szpiku kostnego prowadzące do granulocytopenii, niedokrwistości, leukopenii, trombocytopenii czy neutropenii jest istotnym działaniem niepożądanym foskarnetu. Może ono prowadzić do zwiększonej podatności na infekcje, krwawień oraz ogólnego osłabienia organizmu. Regularny monitoring parametrów morfologicznych krwi jest konieczny podczas stosowania tego leku.²⁵