Właściwości farmakodynamiczne
Foskarnet

Właściwości farmakodynamiczne foskarnetu

Foskarnet sodowy sześciowodny, dostępny w produkcie leczniczym Foscarnet sodium hexahydrate Tillomed w postaci roztworu do infuzji o stężeniu 24 mg/ml, jest lekiem przeciwwirusowym o szerokim spektrum działania. Należy do grupy farmakoterapeutycznej ogólnych środków przeciwinfekcyjnych do użytku ogólnoustrojowego, klasyfikowanych jako leki przeciwwirusowe do użytku ogólnoustrojowego, a dokładniej do pochodnych kwasu fosfonowego (kod ATC: J05AD01).¹

Spektrum działania przeciwwirusowego

Foskarnet sodowy sześciowodny wykazuje aktywność przeciwko szerokiemu spektrum wirusów, w tym przeciwko wszystkim znanym ludzkim wirusom z grupy herpesviridae. Substancja skutecznie hamuje replikację:²

• Wirusa opryszczki pospolitej typu 1 i 2 (HSV-1, HSV-2)
• Ludzkiego wirusa opryszczki typu 6 (HHV-6)
• Wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV)
• Wirusa Epsteina-Barra (EBV)
• Wirusa cytomegalii (CMV)

³

Oprócz wirusów z rodziny herpesviridae, foskarnet wykazuje również aktywność przeciwko niektórym retrowirusom, w szczególności przeciwko ludzkiemu wirusowi niedoboru odporności (HIV). Co istotne, substancja działa w stężeniach, które nie wpływają negatywnie na wzrost prawidłowych komórek gospodarza.⁴

Dodatkowo, foskarnet sodowy sześciowodny wykazuje zdolność hamowania wirusowej polimerazy DNA wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV), co rozszerza jego spektrum działania także na wirusy hepatotropowe.⁵

Mechanizm działania

Foskarnet sodowy sześciowodny działa wirusostatycznie na cytomegalowirusy i wirusy opryszczki, co oznacza, że hamuje wzrost i replikację tych wirusów, ale nie prowadzi do ich całkowitej eliminacji z organizmu. Substancja nie wykazuje zdolności do eradykacji cytomegalowirusów ani wirusów opryszczki.⁶

Aktywność in vitro

Badania laboratoryjne na klinicznych izolatach wirusa cytomegalii wykazały, że foskarnet sodowy sześciowodny w warunkach in vitro osiąga 50% odwracalną inhibicję replikacji wirusa (IC₅₀) przy średnim stężeniu wynoszącym 270 μmol/l.⁷

W przypadku wirusów opryszczki pospolitej typu 1 i 2 (HSV-1 i HSV-2), wartości IC₅₀ mieszczą się w zakresie od 10 μmol/l do 130 μmol/l, co wskazuje na silniejsze działanie foskarnetu przeciwko tym patogenom w porównaniu z CMV.⁸

Bezpieczeństwo komórkowe

Istotnym parametrem bezpieczeństwa stosowania foskarnetu jest jego selektywność wobec wirusów przy minimalnym wpływie na komórki gospodarza. Wartość IC₅₀ dla inhibicji wzrostu prawidłowych komórek człowieka wynosi 1000 μmol/l, co jest stężeniem znacznie wyższym niż stężenia wymagane do zahamowania replikacji wirusów. Oznacza to, że foskarnet wykazuje korzystny indeks terapeutyczny, umożliwiający osiągnięcie działania przeciwwirusowego przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa dla komórek pacjenta.⁹