Przedawkowanie
Ergotamina

Przedawkowanie ergotaminy

Przedawkowanie substancji czynnej, jaką jest ergotamina, stanowi poważne zagrożenie dla życia i zdrowia pacjentów. Objawy toksyczne związane z przedawkowaniem ergotaminy występują stosunkowo rzadko, jednak ich wystąpienie wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Niebezpieczeństwo zatrucia pojawia się zwykle przy przekroczeniu dawki 15 mg w ciągu 24 godzin lub 40 mg w ciągu kilku dni, co wskazuje na kumulację substancji czynnej w organizmie.¹

Mechanizm działania ergotaminy

Ergotamina jest alkaloidem sporyszu działającym agonistycznie na receptory α-adrenergiczne oraz serotoninergiczne typu 5-HT1. Jej działanie obkurczające naczynia krwionośne jest podstawą stosowania w terapii migreny, ale jednocześnie stanowi główne źródło niebezpieczeństwa przy przedawkowaniu. Substancja ta może wywoływać długotrwały skurcz naczyń obwodowych, prowadząc do ciężkiego niedokrwienia tkanek.

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy zatrucia ergotaminą mogą mieć charakter zarówno ostry, jak i przewlekły, w zależności od przyjętej dawki oraz czasu ekspozycji na lek. W przypadku preparatów złożonych, takich jak Bellergot, Coffecorn forte czy Coffecorn mite, dodatkowo występują objawy zatrucia innymi substancjami czynnymi (fenobarbital, atropina, kofeina).^{2 3}

W przypadku ostrego przedawkowania ergotaminy obserwuje się następujące objawy:^{4 5 6}

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka
• Zaburzenia neurologiczne: dezorientacja, depresja, senność, splątanie, majaczenie, drgawki
• Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego: tachykardia lub bradykardia, nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze
• Objawy niedokrwienia kończyn: cierpnięcie, drętwienie palców rąk i nóg, bóle mięśniowe kończyn
• Inne: nasilone pragnienie, ograniczone obrzęki, świąd

^{7 8}

W ciężkich przypadkach przedawkowania ergotaminy może dojść do:^{9 10}

• Ciężkiej duszności
• Utraty przytomności
• Wstrząsu
• Śmierci

¹¹

Przedawkowanie składników w preparatach złożonych

W przypadku preparatu złożonego Bellergot, który oprócz ergotaminy zawiera również fenobarbital i atropinę, objawy przedawkowania mogą być bardziej złożone. Fenobarbital w dawce przekraczającej 600 mg na dobę może prowadzić do śpiączki, zaburzeń oddychania i niewydolności krążeniowo-oddechowej.¹²

Atropina w nadmiarze powoduje charakterystyczne objawy zespołu cholinolitycznego: podwójne widzenie, światłowstręt, suchość i zaczerwienienie skóry, poszerzenie źrenic oraz objawy ośrodkowe jak omamy i dezorientacja. Reakcja na atropinę charakteryzuje się dużą zmiennością osobniczą – śmierć może nastąpić już po przyjęciu 100 mg przez osobę dorosłą, podczas gdy opisywano przypadki przeżycia po dawce 1,0 g.¹³

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania ergotaminy konieczne jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego:^{14 15 16}

1. Eliminacja niewchłoniętej substancji:
   • U pacjenta przytomnego – prowokowanie wymiotów
   • U pacjenta nieprzytomnego – płukanie żołądka
2. Leczenie silnego skurczu naczyniowego:
   • Leki rozszerzające naczynia: nitroprusydek sodu, tolazolina
   • Heparyna i/lub dekstran
3. W przypadku drgawek:
   • Diazepam podawany dożylnie
4. Inne metody:
   • Dializa – ergotamina może być usunięta za pomocą tej metody

¹⁷

Warto podkreślić, że dla ergotaminy nie istnieje specyficzna odtrutka, a leczenie ma głównie charakter objawowy i podtrzymujący.^{18 19}

Tabela objawów przedawkowania

Przedawkowanie w preparatach złożonych

W przypadku preparatów złożonych zawierających ergotaminę, takich jak Bellergot (ergotamina + atropina + fenobarbital), Coffecorn forte (ergotamina + kofeina) czy Coffecorn mite (ergotamina + kofeina), obraz kliniczny przedawkowania może być bardziej złożony ze względu na nakładanie się objawów toksyczności poszczególnych składników.²⁰

W przypadku Bellergot, gdzie ergotamina jest połączona z fenobarbitalem i atropiną, należy zwrócić szczególną uwagę na:²¹

• Objawy zatrucia fenobarbitalem: śpiączka, zaburzenia oddychania, niewydolność krążeniowo-oddechowa, obrzęk i zapalenie płuc
• Objawy zatrucia atropiną: podwójne widzenie, światłowstręt, suchość i zaczerwienienie skóry, poszerzenie źrenic, gorączka, omamy, dezorientacja, delirium, śpiączka

²²

Należy pamiętać, że reakcja na atropinę charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem osobniczym – odnotowano przypadki przeżycia po dawce 1,0 g, podczas gdy śmierć mogła wystąpić już po 100 mg u osoby dorosłej lub nawet 2-10 mg u dzieci.²³

Dodatkowe informacje kliniczne

Diagnostyka zatrucia ergotaminą opiera się głównie na wywiadzie dotyczącym przyjmowanych leków oraz objawach klinicznych. Oznaczanie stężenia ergotaminy we krwi nie jest powszechnie dostępne i ma ograniczone znaczenie kliniczne. W przypadku podejrzenia przedawkowania ergotaminy konieczne jest monitorowanie parametrów życiowych pacjenta, stanu neurologicznego oraz ukrwienia kończyn.

W terapii zatrucia ergotaminą, poza leczeniem objawowym, należy rozważyć zastosowanie metod eliminacji toksyny. Jak wskazuje charakterystyka produktu leczniczego Ergotaminum Filofarm, ergotamina może być usunięta z organizmu za pomocą dializy.²⁴